Gizli kamera, gazetecilikte meşru bir yöntem olarak savunulur; ancak Türk hukukunda bu yöntemi genel olarak meşru kılan bir hüküm yoktur. Riskin ölçüsü, çekimin yapıldığı yerin ve konunun özel hayat alanına girip girmediğidir.
Merkez hüküm: TCK m.134
| Fıkra | Fiil | Ceza |
|---|---|---|
| m.134/1 | Kişilerin özel hayatının gizliliğini ihlal etmek | 1 – 3 yıl hapis |
| m.134/1 (2. cümle) | Gizliliğin görüntü veya seslerin kayda alınması suretiyle ihlali | Ceza bir kat artırılır |
| m.134/2 | Kişilerin özel hayatına ilişkin görüntü veya sesleri hukuka aykırı olarak ifşa etmek | 2 – 5 yıl hapis |
| m.134/2 (2. cümle) | "İfşa edilen bu verilerin basın ve yayın yoluyla yayımlanması hâlinde de aynı cezaya hükmolunur." | 2 – 5 yıl hapis |
Ses tarafı: TCK m.133
Gizli kamera genellikle ses de kaydeder ve bu ayrı bir hükme girer. m.133/1 uyarınca kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaları, taraflardan birinin rızası olmaksızın bir aletle dinlemek veya ses alma cihazıyla kaydetmek iki yıldan beş yıla kadar hapis gerektirir. Muhabirin kendi katıldığı söyleşiyi kaydetmesi m.133/2'de ayrıca düzenlenmiştir.
Belirleyici ölçüt: özel hayat alanı mı
Kanun "özel hayat"ı tanımlamaz. Uygulamada belirleyici olan, kişinin o ortamda makul bir gizlilik beklentisi taşıyıp taşımadığıdır.
| Risk düşük | Risk yüksek |
|---|---|
| Kamuya açık meydanda genel görüntü | Konutun içi, bahçe, balkon |
| Basın toplantısı, miting, açık etkinlik | Hastane odası, muayenehane |
| Kamu görevlisinin görevini alenen ifası | İş yerinin kamuya kapalı bölümleri, kurum içi toplantı |
| Kişinin kendi paylaştığı, kamuya açık içerik | Otel odası, soyunma alanı, tuvalet |
Kamu yararı savunması nereye kadar
TMK m.24/2, kişilik hakkına yapılan saldırıyı üç sebepten biriyle haklı kılar: rıza, daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılması. Bu, özel hukuk düzleminde güçlü bir savunmadır.
Ancak ceza hukuku düzleminde TCK m.134 bağımsız işler ve metninde bir kamu yararı istisnası yoktur. Uygulamada kamu yararı, hukuka aykırılık değerlendirmesinde dikkate alınabilir; fakat peşinen güvenilecek bir kalkan değildir.
Ölçülülük: kapsamı daraltın
- Yalnız kamu yararını ortaya koyan bölümü yayımlayın; tüm kaydı vermeyin.
- Görüntüde bulunan üçüncü kişileri tanınmaz hâle getirin.
- Özel hayata giren bölümleri (aile, sağlık, konut içi) çıkarın.
- Kişinin savunmasını alın ve habere koyun.
- Çekim alanını konuyla sınırlayın; genel bir gözetim izlenimi doğurmayın.
Delil olarak kullanılabilirlik ayrı bir mesele
Gizli çekimin bir yargılamada delil olarak kabul edilip edilmemesi, o kaydın yayımlanmasının hukuka uygun olduğu anlamına gelmez. İki değerlendirme farklı hukuk dallarında ve farklı ölçütlerle yapılır.
Tazminat boyutu
Ceza sorumluluğundan bağımsız olarak tazminat doğabilir. 5187 m.13 uyarınca basılmış eserler veya internet haber siteleri yoluyla işlenen fiillerden doğan maddî ve manevî zararlardan süreli yayınlarda eser sahibi ile yayın sahibi ve varsa temsilcisi müştereken ve müteselsilen sorumludur. TBK m.58 uyarınca kişilik hakkı zedelenen manevi tazminat isteyebilir.
Ses kaydı kurallarını ses kaydı yazısında, kamuya açık alandaki çekimi açık alan yazısında anlattık.