Anadolu Ajansı bir anonim şirkettir ama İletişim Başkanlığı ile arasında kanunî bir ilişki vardır. Bu ilişkinin çerçevesi 14 sayılı CBK'nın 14. maddesindedir — ve maddenin bir kısmı Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir.
Maddenin Bugünkü Hâli
14. madde (33 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 2. maddesiyle değişik; RG 19/4/2019-30750): Başkanlık her yıl kendi bütçesinin Anadolu Ajansı bölümündeki ödeneği aşmamak üzere Anadolu Ajansı ile en çok 5 yıllık sözleşme yapmaya yetkili olup; Anadolu Ajansının bütçe üzerinde denetim yetkisine de sahiptir.
| Unsur | İçerik |
|---|---|
| Sözleşme süresi | En çok 5 yıl |
| Malî sınır | Başkanlık bütçesinin Anadolu Ajansı bölümündeki ödeneği aşmamak |
| Denetim | Anadolu Ajansının bütçesi üzerinde |
Anayasa Mahkemesi İptali
Konsolide metinde ayrıca bir iptal notu daha görülür: E.2020/88, K.2023/224 sayılı Karar. Maddenin birinci cümlesindeki bazı ibareler de bu kararla çıkarılmıştır ve metinde (…) işaretiyle gösterilmiştir.
Denetim Nasıl Yürüyor?
Denetimin usul ve esasları ayrı bir yönergeyle düzenlenmiştir: Anadolu Ajansı Türk A.Ş.'nin Denetimine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönerge. Yönergenin 3. maddesi dayanağını 14 sayılı CBK'nın 14. maddesi olarak gösterir.
- Sıklık — Anadolu Ajansı, Başkanlıkça yılda en az bir kez denetlenir (m.5).
- Kapsam — Ajansın faaliyet, bütçe, örgütlenme ve insan kaynakları yönetimi; ayrıca Ajansa bağlı ya da Ajansın doğrudan veya dolaylı ortak olduğu her çeşit kuruluş (m.2, m.4).
- Denetçiler — Başkan Onayı ile görevlendirilir ve doğrudan Başkana bağlıdır; Başkan dışında hiçbir makam ve merci denetçilere emir ve talimat veremez (m.6).
Ayrıntısını denetim yönergesi yazısında ele aldık.
Neden Ayrı Bir Denetim Rejimi?
57 sayılı Kanun'un ek 1. maddesi, Anadolu Ajansı hakkında 6085 sayılı Sayıştay Kanunu ve 3346 sayılı Kanun (KİT ve fonların TBMM'ce denetlenmesi) dâhil bir dizi düzenlemenin uygulanmayacağını söyler. Bu boşluk, 14 sayılı CBK m.14'e dayanan denetim yetkisiyle doldurulmuştur.
Ajansın statüsünü hukuki statü yazısında ve 57 sayılı Kanun yazısında ele aldık.
Bir Başka Bağlantı: Kart Duyuruları
Basın Kartı Yönetmeliği'nin 43. maddesi ilginç bir görev verir: genel kart değişimi, Başkanlık internet sitesi, Anadolu Ajansı ve Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu aracılığıyla duyurulur.
Basın Kartı Tarafı
Basın Kartı Yönetmeliği'nin 23. maddesi Anadolu Ajansı için ayrı bir unvan listesi düzenler ve ikinci fıkrasında haber alanında çalışmayanlara basın kartı verilmeyeceğini söyler. Listede kıdemli muhabirler, foto muhabirleri, kameramanlar, grafikerler, kurgucular, yayıncılar ve bunların yardımcıları yer alır.
Sonuç
İletişim Başkanlığı, kendi bütçesinin Anadolu Ajansı bölümündeki ödeneği aşmamak üzere Ajansla en çok beş yıllık sözleşme yapmaya yetkilidir ve Ajansın bütçesi üzerinde denetim yetkisine sahiptir. Maddenin ikinci ve üçüncü cümlesi Anayasa Mahkemesinin E.2019/71, K.2020/82 sayılı Kararıyla iptal edilmiştir. Denetim, 14 sayılı CBK m.14'e dayanan ayrı bir yönergeyle yürütülür.