Katalog Suç Nedir?

Katalog suç kavramı ne işe yarar?

5651 m.8/1'in birebir başlangıcı şudur: "İnternet ortamında yapılan ve içeriği aşağıdaki suçları oluşturduğu hususunda yeterli şüphe sebebi bulunan yayınlarla ilgili olarak içeriğin çıkarılmasına ve/veya erişimin engellenmesine karar verilir." Buradaki eşik mahkûmiyet değil, yeterli şüphe sebebidir. Yani bir yargılama sonucunu beklemeden tedbir uygulanır.

Listenin kapalı olması işletmeci lehine bir güvencedir: Bir içerik m.8/1'de sayılan kalemlerden birine girmiyorsa, m.8 usulüyle re'sen engellenemez. Sayılmayan bir suç iddiası için genel ceza soruşturması, özel hayatın gizliliği için m.9/A, kişilik hakkı iddiaları için ise genel hükümler devreye girer. Hangi kanunun hangi yayın türüne uygulandığını toplu görmek için hangi kanun hangi yayın türüne uygulanır yazısındaki matrise bakabilirsiniz.

Katalog suçların tam listesi — m.8/1, bent bent

Liste dört bentten oluşur: (a), (b), (c) ve (ç). (a) bendi kendi içinde yedi alt bende ayrıldığı için toplam on ayrı suç kalemi vardır. Aşağıdaki dökümler kanun metninden birebir alınmıştır. Bir ayrıntıya dikkat edin: (a) bendinin 2 numaralı alt bendi TCK m.103'ün yalnızca birinci fıkrasına gönderme yapar, maddenin tamamına değil.

(a) bendi — 5237 sayılı Türk Ceza Kanunundaki yedi suç

Bendin başı şöyledir: "a) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan;" — ardından şu yedi alt bent gelir ve bent "suçları" ibaresiyle kapanır:

• 1) İntihara yönlendirme (madde 84)
• 2) Çocukların cinsel istismarı (madde 103, birinci fıkra)
• 3) Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma (madde 190)
• 4) Sağlık için tehlikeli madde temini (madde 194)
• 5) Müstehcenlik (madde 226)
• 6) Fuhuş (madde 227)
• 7) Kumar oynanması için yer ve imkân sağlama (madde 228)

(b), (c) ve (ç) bentleri — özel kanunlardaki suçlar

• b) 25/7/1951 tarihli ve 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanunda yer alan suçlar.
• c) (Ek: 25/3/2020-7226/32 md.) 29/4/1959 tarihli ve 7258 sayılı Futbol ve Diğer Spor Müsabakalarında Bahis ve Şans Oyunları Düzenlenmesi Hakkında Kanunda yer alan suçlar.
• ç) (Ek: 13/10/2022-7418/32 md.) 1/11/1983 tarihli ve 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanununun 27 nci maddesinin birinci ve ikinci fıkrasında yer alan suçlar.

(b) bendi Kanunun 2007 tarihli ilk metninden beri listededir. (c) bendi 2020'de 7226 sayılı Kanunla eklenmiş ve yasa dışı bahis içerikleri katalog kapsamına alınmıştır. (ç) bendi ise 13/10/2022 tarihli 7418 sayılı Kanunla — yani internet haber sitelerini Basın Kanunu kapsamına alan aynı değişiklik paketiyle — eklenmiştir ve 2937 sayılı Kanunun 27 nci maddesinin birinci ve ikinci fıkralarındaki suçları kapsar. Bu bent, haber sitesi işletmecisi için listenin en yeni ve en dikkat isteyen kalemidir.

Kararı kim verir?

m.8/2 birebir şöyledir: "İçeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararı, soruşturma evresinde hâkim, kovuşturma evresinde ise mahkeme tarafından verilir. Soruşturma evresinde, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısı tarafından da içeriğin çıkarılmasına ve/veya erişimin engellenmesine karar verilebilir."

Savcı kararı verdiğinde metin iki süre daha bağlar: savcı kararını yirmi dört saat içinde hâkimin onayına sunar, hâkim kararını en geç yirmi dört saat içinde verir. Kanun devamında şunu söyler: "Bu süre içinde kararın onaylanmaması halinde tedbir, Cumhuriyet savcısı tarafından derhal kaldırılır." Aynı fıkra, 6518 sayılı Kanunla eklenen cümlede engellemenin "amacı gerçekleştirecek nitelikte görülürse belirli bir süreyle sınırlı olarak da" verilebileceğini söyler — savunma tarafında çoğu zaman kullanılmayan bir dayanaktır. m.8/3 uyarınca verilen kararın birer örneği, gereği yapılmak üzere Kuruma (BTK) gönderilir.

Re'sen karar: Başkanın yetkisi ve 2023 AYM iptali

m.8/4'e göre, içeriği m.8/1'deki suçları oluşturan yayınlara ilişkin erişimin engellenmesi kararı re'sen Başkan tarafından verilir; bu karar ilgili içerik ve yer sağlayıcılar ile erişim sağlayıcısına bildirilerek gereğinin yerine getirilmesi istenir. Yani katalog suçlarda mahkeme kararı olmadan idari yoldan engelleme mümkündür.

Bu ayrım işletmeci için önemlidir. Size gelen idari nitelikli bir yazı "içeriği kaldırın" diyorsa, dayanağının m.8/4 mü yoksa bir hâkim veya mahkeme kararı mı olduğuna bakın. Gelen taleplerin nasıl ayrıştırılacağını internet haber sitesi yasal uyum kontrol listesi yazısındaki akışla birlikte değerlendirin.

Kaç saatte uygulanır?

m.8/5 birebir şöyledir: "İçeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararının gereği, derhal ve en geç kararın bildirilmesi anından itibaren dört saat içinde yerine getirilir." Bu süre başlangıçta yirmi dört saatti; 10/9/2014 tarihli 6552 sayılı Kanunun 127 nci maddesiyle dört saate indirilmiştir. Dört saat, teknik ekibin mesai saatine göre değil kararın bildirilmesi anına göre işler; nöbet düzeni olmayan bir yayın kuruluşu bu süreyi gece yarısı gelen bir bildirimde kaçırır.

Karar hangi hâllerde kalkar?

• Kovuşturmaya yer olmadığı kararı (m.8/7): karar kendiliğinden hükümsüz kalır; savcı, karara konu internet adresini belirterek kararın bir örneğini Kuruma gönderir.
• Beraat (m.8/8): karar kendiliğinden hükümsüz kalır; mahkeme, karara konu internet adresini belirterek beraat kararının bir örneğini Kuruma gönderir.
• İçeriğin yayından çıkarılması (m.8/9): erişimin engellenmesi kararı, soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma evresinde mahkeme tarafından kaldırılır. Bu, itiraz ettiğiniz içeriği yayından çıkarmanız hâlinde engelin kalkmasını talep edebileceğiniz anlamına gelir; ancak sonuç kendiliğinden değil savcı veya mahkeme kararıyla doğar, başvuru yapmanız gerekir.

Kararın gereği yapılmazsa ne olur?

İtiraz yolları

• Koruma tedbiri kararlarına: m.8/2'nin son cümlesi uyarınca 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre itiraz edilebilir.
• İdari para cezalarına: m.8/12 uyarınca 2577 sayılı İdarî Yargılama Usulü Kanunu hükümlerine göre kanun yoluna başvurulur.
• Yetkili mahkeme: m.8/15 uyarınca soruşturma aşamasındaki hâkim kararları, birden fazla sulh ceza mahkemesi bulunan yerlerde Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından belirlenen sulh ceza mahkemeleri tarafından verilir.
• Kurumun itirazı: m.8/13 uyarınca Kuruma gönderilen hâkim ve mahkeme kararlarına CMK hükümlerine göre Kurum tarafından da itiraz edilebilir.

Engellemenin URL bazlı olması kuralı

m.8/17 (Ek: 17/10/2019-7188/36 md.) birebir şöyledir: "Bu maddenin ikinci, dördüncü ve ondördüncü fıkraları kapsamında verilen erişimin engellenmesi kararları, ihlalin gerçekleştiği yayın, kısım, bölüm ile ilgili olarak (URL vb. şeklinde) içeriğe erişimin engellenmesi yöntemiyle verilir. Ancak, teknik olarak ihlale ilişkin içeriğe erişimin engellenmesi yapılamadığı veya ilgili içeriğe erişimin engellenmesi yoluyla ihlalin önlenemediği durumlarda, internet sitesinin tümüne yönelik olarak erişimin engellenmesi kararı verilebilir." Kural URL bazlı engellemedir; sitenin tümüne engel istisnadır ve iki alternatif şarta bağlıdır. Tek bir haber nedeniyle site geneline engel geldiğinde en güçlü itiraz dayanağınız bu fıkradır.

Bir haber içeriği katalog suç kapsamına nasıl girer?

Katalog suç listesi haber içeriğini hedeflemez; ama haber yapma biçimi içeriği bu kapsama sokabilir. Kanun "gazetecilik amacı" gibi bir istisna öngörmez. Risk çoğunlukla haberin kendisinden değil, haberin eki niteliğindeki görsel, video, ekran görüntüsü, bağlantı veya alıntıdan doğar.

• Müstehcenlik (TCK m.226): adli olay haberlerinde sansürlenmemiş görsel veya video kullanımı; "ifşa" içerikli materyalin habere gömülmesi.
• Çocukların cinsel istismarı (TCK m.103/1): mağdur çocuğa ilişkin görüntü, isim, okul, mahalle gibi kimliği belirlemeye elverişli ayrıntıların aktarılması.
• Uyuşturucu kullanılmasını kolaylaştırma (TCK m.190) ve sağlık için tehlikeli madde temini (TCK m.194): temin yöntemi, satıcı bilgisi, üretim tarifi veya sipariş adresi içeren ayrıntılar.
• Kumar (TCK m.228) ve 7258 sayılı Kanun kapsamındaki bahis suçları: yasa dışı bahis sitelerinin adının, alan adının, giriş adresinin veya reklam görselinin habere konması; bugün haber sitelerinde en sık karşılaşılan kalem budur.
• Fuhuş (TCK m.227): fuhuş amaçlı ilan, bağlantı veya iletişim bilgisi barındıran materyalin aktarılması.
• 5816 sayılı Kanun: alıntılanan bir paylaşımın sansürlenmeden ve mesafe konmadan tam metin olarak aktarılması.
• 2937 sayılı Kanun m.27/1-2: MİT mensuplarının kimliklerine ilişkin ifşa niteliğindeki içerik.

Buradaki ortak payda, sitenin başkasına ait bir materyali benimseyerek aktarmasıdır. 5651 m.4/2'ye göre içerik sağlayıcı bağlantı sağladığı başkasına ait içerikten kural olarak sorumlu değildir; ancak sunuş biçiminden içeriği benimsediği ve kullanıcının ona ulaşmasını amaçladığı açıkça belliyse genel hükümlere göre sorumluluk doğar. Bahis sitesi adının başlığa taşınması tam olarak bu istisnayı tetikler.

Yayın öncesi hızlı kontrol

KATALOG SUÇ RİSKİ — YAYIN ÖNCESİ KONTROL

[ ] Haberde yasa dışı bahis/kumar sitesinin adı, alan adı veya
    giriş adresi geçiyor mu?  -> Maskele veya çıkar (7258 / TCK 228)
[ ] Reklam görselinde, ekran görüntüsünde veya videoda bahis
    logosu/afişi görünüyor mu?  -> Bulanıklaştır
[ ] Adli olay görselleri müstehcen içerik barındırıyor mu?
    -> Yayımlama (TCK 226)
[ ] Çocuk mağdur var mı? Kimliği belirlemeye elverişli hiçbir
    ayrıntı kalmadığından emin misin?  -> Ad, okul, mahalle,
    yakın akraba adı, tanınabilir görsel: hepsi çıkar (TCK 103/1)
[ ] Uyuşturucu/tehlikeli madde haberinde temin yöntemi, satıcı
    bilgisi veya tarif var mı?  -> Çıkar (TCK 190 / 194)
[ ] Alıntılanan paylaşım 5816 kapsamına giren ifadeler içeriyor mu?
    -> Tam metin verme, mesafeli aktar
[ ] Kaynak linki verirken içeriği benimsemiş görünüyor musun?
    -> Sunuş dilini gözden geçir (5651 m.4/2)

BİLDİRİM GELİRSE
[ ] Dayanağı hangi madde? (m.8 / m.8-A / m.9-A)
[ ] Karar türü: hâkim/mahkeme kararı mı, Başkanın re'sen kararı mı?
[ ] Talep "içeriğin çıkarılması" mı? Re'sen ise dayanak ibare
    AYM'ce iptal edilmiştir — kayda geçir.
[ ] Karar URL bazlı mı, site geneline mi? Site geneliyse m.8/17
    şartlarının varlığını sorgula.
[ ] 4 saatlik uygulama süresi ne zaman başladı? (bildirim anı)
[ ] İtiraz: koruma tedbiri -> CMK; idari para cezası -> 2577 İYUK

Yayın ilkeleri düzleminde ayrıca dikkat edilecek başlıklar için RTÜK yayın ilkeleri kontrol listesi yazısındaki maddeleri kullanabilirsiniz; kavramların tanımları için basın mevzuatı sözlüğü yazısına bakın.

Katalog suç riskinin büyük kısmı editoryal değil, teknik bir arşiv sorunudur: eski haberlerdeki gömülü görseller, üçüncü taraf reklam alanları ve otomatik içerik akışları. Yayın altyapınızda görsel maskeleme, hızlı içerik çekme ve URL bazlı arşiv yönetimi yoksa dört saatlik süreyi tutturmak zordur. KEYDAL haber yazılımı bu akışları tek panelden yönetir.