Yönetmeliğin ana yolu bir kuruluşa bağlı çalışmayı varsayar. Bağımsız çalışanlar için ayrı ve dar bir kapı vardır.
Ana Yol: Göreve Bağlı Basın Kartı
10. madde: göreve bağlı basın kartı, bir medya kuruluşuna bağlı olarak çalışan Türk vatandaşı medya mensuplarına ve enformasyon görevlilerine verilebilir. Başvuru için 8. maddenin birinci fıkrasındaki şartların taşınması, T.C. vatandaşı olunması ve bir medya kuruluşunda bağlı olarak çalışılması veya enformasyon görevlisi olunması gerekir.
8. maddenin birinci fıkrasının (f) bendi de aynı yönü gösterir: 5953 sayılı Kanun hükümlerine uygun sözleşme yapmış olması ve mücbir sebepler dışında işten ayrıldığı tarihten itibaren bir aydan fazla olmamak üzere ara vermeden çalışması şarttır.
İkinci Yol: Serbest Basın Kartı
13. madde bir kapı açar: serbest basın kartı, geçici bir süreyle çalışmayan veya yurt dışında serbest gazetecilik yapan Türk vatandaşı medya mensuplarına verilebilir.
Ancak şartları dardır. İkinci fıkra:
- (a) 8. maddenin birinci fıkrasının (f) bendi hariç diğer şartları taşımak
- (b) En az bir yıl süreyle çalışmakta oldukları medya kuruluşundan ayrıldıkları tarihten itibaren bir ay içinde başvuruda bulunmak
Serbest Kart Süreleri
| Daha önce basın kartı taşıma süresi | Serbest kart süresi |
|---|---|
| Beş yıla kadar | On iki ay |
| Beş ila on yıl arası | On sekiz ay |
| On yıldan fazla | Yirmi dört ay |
Üçüncü Yol: Yurt Dışında Serbest Gazetecilik
13. maddenin dördüncü fıkrası bir istisna getirir: herhangi bir medya kuruluşuna bağlı olmaksızın yurt dışında serbest gazetecilik yapan Türk vatandaşı gazetecilere, durumları ilgili ülkede bulunan büyükelçilik veya konsolosluk tarafından teyit edildiği takdirde serbest basın kartı verilebilir.
5953 Tarafında Durum
5953 sayılı Kanun'un 1. maddesi gazeteciyi kapsamdaki fikir ve sanat işlerinde ücret karşılığı çalışanlar olarak tanımlar. Ek 1. madde ise ücreti parça başına veya iş miktarına göre belirlenen gazeteciyi de tanır — yani telif usulü ödeme tek başına kapsamı ortadan kaldırmaz.
Ayrıntısını freelance ve 5953 yazısında ele aldık.
Başvuru Belgesi Şartı Yine Var
28. maddenin birinci fıkrası her başvuru için geçerlidir: başvuru esnasında sisteme vesikalık fotoğraf ve en az altı aylık mesleki çalışmaya dair belge yüklenmesi zorunludur.
Ayrıca beyanname çıktısı, medya kuruluşlarının sahipleri veya ticaret sicilinde kayıtlı yetkili kişilerce onaylanır (m.28/2) — bu da kurumsal bir bağ gerektirir.
Kart Olmadan Çalışmak Serbest
Kart bir faaliyet izni değildir. 5187 m.3 basının hür olduğunu söyler; Yönetmelik m.5 kartı kimlik belgesi olarak tanımlar. Kartı olmayan bir serbest gazeteci habercilik yapabilir; özlük hakları bakımından da 5953'ün kapsamına girip girmediği ayrı bir sorudur. Ayrıntısını kartsız habercilik yazısında ele aldık.
Sonuç
Hiç kurumsal bağı olmamış bir freelance gazeteci basın kartı alamaz: göreve bağlı kart bir medya kuruluşunda bağlı çalışmayı, serbest kart ise daha önce en az bir yıl çalışılmış olmayı arar. Tek istisna, yurt dışında bağımsız serbest gazetecilik yapanlara büyükelçilik veya konsolosluk teyidiyle verilebilen serbest basın kartıdır.