Hayır. Ne 5187 sayılı Basın Kanunu ne de Basın Kartı Yönetmeliği, habercilik yapmayı basın kartı taşımaya bağlar.
Kartın Hukukî Niteliği
Basın Kartı Yönetmeliği'nin 5. maddesi kartı tanımlar: basın kartları, Başkanlıkça verilen ve tüm resmi ve özel kuruluşlar tarafından kabul edilecek resmî nitelikte bir kimlik belgesidir.
Anayasal ve Kanunî Çerçeve
5187 sayılı Kanun'un 3. maddesi: basın hürdür. Bu özgürlük; bilgi edinme, yayma, eleştirme, yorumlama ve eser yaratma haklarını içerir.
Anayasa'nın 28. maddesi de aynı yöndedir: basın hürdür, sansür edilemez; 29. madde ise süreli yayın çıkarmanın önceden izin alma ve malî teminat yatırma şartına bağlanamayacağını söyler.
Peki Kart Neye Yarıyor?
Kartın hukukî sonuçları başka yerlerdedir:
- Resmî kimlik. Tüm resmi ve özel kuruluşlarca kabul edilir (Yön. m.5).
- Basın trafik kartı. Kart sahiplerine talepleri hâlinde verilebilir (Yön. m.44).
- Kuruluş tarafında ölçü. BİK kararlarında ve Yönetmelikte, kadroda "daha önce basın kartı taşımış" gazeteci bulundurma şartı yer alır (örn. haber ajanslarında Yön. m.16/1-c).
- Komisyon üyeliği. Bazı üyeliklerde en az beş yıl kart taşımak esastır (Yön. m.30/2).
Kart Yokken de Sorumluluk Var
Asıl Zorunluluklar Yayında
Kanun kişiye değil yayına yükümlülük getirir:
| Yükümlülük | Kime | Madde |
|---|---|---|
| Beyanname | Süreli yayın | 5187 m.7 |
| Sorumlu müdür bulundurmak | Süreli yayın | 5187 m.5 |
| Künye / zorunlu bilgiler | Süreli yayın ve basılmış eser | 5187 m.4 |
| Teslim ve muhafaza | Basımcı / haber sitesi sorumlu müdürü | 5187 m.10 |
| Cevap ve düzeltme | Sorumlu müdür | 5187 m.14 |
Yani "yasal olmak" için gereken şey kart değil, yayının bu yükümlülükleri yerine getirmesidir. Listeyi yasal uyum kontrol listesinde topladık.
Özlük Hakları da Karta Bağlı Değil
5953 sayılı Kanun'un 1. maddesi gazeteciyi kapsamdaki yerlerde fikir ve sanat işlerinde ücret karşılığı çalışan olarak tanımlar; basın kartından söz etmez. Yani kartı olmayan bir çalışan da 5953 rejimine tabidir.
Resmî İlan Kadrosunda da Kart Şartı Yok
Resmî ilan tarafında da kart, kadroda sayılmanın şartı değildir. Ayrıntısını kart ve kadro yazısında ele aldık.
Sonuç
Basın kartı olmadan habercilik yapmak yasak değildir; kart bir faaliyet izni değil, resmî nitelikte bir kimlik belgesidir. Kanunun aradığı zorunluluklar kişiye değil yayına yöneliktir: beyanname, sorumlu müdür, künye, teslim ve cevap-düzeltme. Sorumluluk hükümleri ise kart olsun olmasın uygulanır.