Yaptırım, kanunun en ağır para cezalarından biridir. 5953 sayılı Kanun'un Ek 3. maddesine göre Ek 1. maddedeki fazla mesai ücretini ödemeyen veya eksik ödeyen işverene, ödemediği veya eksik ödediği tutarın 5 katı idarî para cezası uygulanır.
Cezanın Yapısı
| Unsur | İçeriği |
|---|---|
| Fiil | Fazla mesai ücretini ödememek veya eksik ödemek |
| Ceza | Ödenmeyen / eksik ödenen tutarın 5 katı |
| Nitelik | İdarî para cezası |
| Cezayı veren | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bölge müdürü (m.30) |
"Eksik Ödemek" de Cezayı Doğuruyor
Madde yalnız hiç ödememeyi değil eksik ödemeyi de sayar. Bu, uygulamadaki en yaygın riski doğrudan hedef alır: fazla mesaiyi ödeyen ama gece yarısı ayrımını yapmayan bordro.
Ek 1. maddeye göre saat 24.00'ten sonraya denk gelen fazla saatler bir misli fazlasıyla ödenir. Tüm fazla mesaiyi %50 zamla ödeyen bir işveren, gece saatleri bakımından eksik ödemiş olur ve aradaki farkın beş katı ceza riskiyle karşılaşır.
İdarî Ceza ile Alacak Ayrıdır
İdarî para cezası devlete ödenir ve gazetecinin alacağını karşılamaz. İki yol birbirinden bağımsız işler:
| Yol | Kime | Dayanak |
|---|---|---|
| İdarî para cezası | Devlete | Ek m.3 |
| Fazla mesai alacağı | Gazeteciye | Ek m.1 — iş mahkemesinde dava (Ek m.4) |
Yani ceza ödendi diye alacak sona ermez; ikisi birlikte doğar.
Kayıt Tutmamanın Ayrı Riski
Fazla mesai uyuşmazlıklarında belirleyici olan kayıttır. Mesai kaydı tutmayan bir işveren, çalışmanın yapılmadığını göstermekte zorlanır. Kayıt tutmak yalnız ödemeyi doğru yapmak için değil, yapılmayan bir çalışmanın iddia edilmesine karşı da gereklidir.
- Vardiya başlangıç ve bitiş saatleri
- Hafta tatilinin hangi güne kullandırıldığı
- Ulusal bayram ve genel tatil çalışmaları
- Gece yarısını geçen saatlerin ayrı gösterimi
- Ödemenin hangi maaş dönemiyle birlikte yapıldığı
Diğer İdarî Para Cezaları
Kanundaki ceza hükümleri tek yerde toplanmamıştır; fazla mesai dışındakiler şunlardır:
| Madde | Fiil |
|---|---|
| m.26/a | Yazılı iş akdi yapmamak — her bir sözleşme için |
| m.26/b | Kıdem tazminatını ödememek |
| m.26/c | Ölüm tazminatını ödememek |
| m.27 | Ücreti zamanında/bankaya ödememek; askerlik-gebelik ücretini ödememek; hapis ya da yayın tatili ücretini ödememek |
| m.29 | Yıllık izni vermemek — izin ücretlerinin 3 katı, ayrıca gazeteciye ücret 2 kat |
| m.30 | Kazanılmış hakları aşağı çekmek (m.25 ihlali) |
| Ek m.3 | Fazla mesai ücretini ödememek — tutarın 5 katı |
Kanundaki maktu rakamlar 2008 tarihli 5728 sayılı Kanun tutarlarıdır ve her yıl yeniden değerleme oranında artar; güncel tutar için Bakanlık duyurularını esas alın.
Sonuç
Fazla mesai ücretini ödememenin ya da eksik ödemenin yaptırımı, ödenmeyen tutarın beş katı idarî para cezasıdır. Ceza oransaldır ve eksik ödemeyi de kapsar; gece yarısı ayrımını yapmayan bir bordro bu riski doğrudan üretir. İdarî ceza, gazetecinin alacak hakkını ortadan kaldırmaz.