5953 sayılı Kanun yalnız hak tanımaz; bu hakların denetimini de bir makama bağlar. İki madde bu çerçeveyi kurar.
m.24 — Teftiş ve Murakabe
Madde şöyledir: bu Kanun hükümlerinin düzen altında yürümesini sağlamak üzere yapılması gerekli görülecek takip, murakabe ve teftişler Çalışma Bakanlığı tarafından yürütülür.
Madde ayrıca usul bakımından atıf yapar: bu hususta 3008 sayılı İş Kanunu'nun iş hayatının murakabe ve teftişine ait bulunan altıncı faslı hükümleriyle aynı kanunun bu hükümlerle ilgili ceza maddeleri uygulanır.
m.30 — Cezayı Kim Verir?
30. maddenin son fıkrası açıktır: bu Kanunda yazılı olan idarî para cezaları, o yerin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bölge müdürü tarafından verilir.
| Aykırılık | Dayanak |
|---|---|
| Yazılı iş akdi yapmamak | m.26/a |
| Kıdem tazminatını ödememek | m.26/b |
| Ölüm tazminatını ödememek | m.26/c |
| Ücreti zamanında ödememek | m.27 — ayrıca gecikme zammı |
| Kazanılmış hakları aşağı çekmek (m.25 ihlali) | m.30 |
m.25 — Hakların Aşağı Çekilememesi
25. madde şunu düzenler: bu Kanunun uygulanması neticesi olarak işverene terettüp eden vecibeler, gazetecilerin ücret ve sair haklarının daha aşağı hadlere indirilmesine sebep tutulamaz. Bu hükme aykırı hareket, 30. madde uyarınca idarî para cezasıyla yaptırıma bağlanmıştır.
Ücret Gecikmesinde Ayrı Bir Yaptırım
27. madde ücretin zamanında ödenmemesi hâlinde her geçen gün için yüzde beş fazlasıyla ödenmesini öngörür. Bu, idarî para cezasından ayrı, doğrudan gazeteciye ödenen bir alacaktır. Ayrıntısını ücret gecikmesi yazısında ele aldık.
Bildirim Zinciri Denetimi Besler
9. maddeye göre mukavelenin yapılışı işveren tarafından, feshi fesheden tarafça on beş gün içinde beyanname ile Bölge Çalışma Müdürlüğüne, mülkiye amirliğine ve sendikaya bildirilir. Yani denetim makamı, sözleşme ve fesihlerden bu bildirimlerle haberdar olur.
Uyuşmazlık Nereye Gider?
İdarî denetim ile yargı ayrıdır. Ek 4. maddeye göre bu Kanuna ve ek ile tadillerine dayanan her türlü hak iddiasından doğan hukuk uyuşmazlıkları, İş Mahkemeleri Kanunu hükümlerine göre iş mahkemeleri tarafından görülür.
| Ne istiyorsunuz? | Nereye |
|---|---|
| İşverene yaptırım uygulanması | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı — bölge müdürlüğü |
| Alacağınızın tahsili | İş mahkemesi (Ek m.4) |
| Basın kartı işlemleri | İletişim Başkanlığı |
| Resmî ilan kadro işlemleri | Basın İlan Kurumu |
Sonuç
Denetim yetkisi çalışma idaresindedir: 24. maddeye göre takip, murakabe ve teftiş Çalışma Bakanlığınca yürütülür; 30. maddeye göre idarî para cezalarını o yerin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bölge müdürü verir. Alacak uyuşmazlıkları ise Ek 4. madde uyarınca iş mahkemelerinde görülür.