25. madde, basın hürriyeti zincirinin ilk halkasıdır ve en mutlak olanıdır: hiçbir sınırlama sebebi içermez.
Maddenin Tam Metni
Madde 25 — Herkes, düşünce ve kanaat hürriyetine sahiptir.
Her ne sebep ve amaçla olursa olsun kimse, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz; düşünce kanaatleri sebebiyle kınanamaz ve suçlanamaz.
İki Cümle, İki Ayrı Güvence
| Cümle | Güvence | Kapsam |
|---|---|---|
| Birinci fıkra | Düşünce ve kanaat sahibi olma hürriyeti | İç dünya — sınırsız |
| İkinci fıkra | Açıklamaya zorlanmama, kınanmama ve suçlanmama | Susma hakkı ve yaptırım yasağı |
m.25 ile m.26 Farkı
Bu iki madde sık karıştırılır. Ayrım nettir:
| Konu | m.25 — Düşünce ve kanaat | m.26 — Açıklama ve yayma |
|---|---|---|
| Ne korur? | Düşünceye sahip olmayı ve açıklamamayı | Düşünceyi açıklamayı ve yaymayı |
| Sınırlama sebebi | Yok | m.26/2'de sayılı |
| Yaptırım | Kınanamaz ve suçlanamaz | Sınırlama sebepleri çerçevesinde sorumluluk doğabilir |
Olağanüstü Hâlde Bile
Anayasa m.15/2, olağanüstü hâllerde dahi dokunulamayacak çekirdeği sayarken bu maddeyi de içine alır: kimse din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz ve bunlardan dolayı suçlanamaz.
Habercilikte Karşılığı
- Bir gazeteciden görüşünü açıklaması istenemez; sessiz kalması yaptırıma bağlanamaz.
- Bir gazeteci taşıdığı kanaat sebebiyle mesleki bir yaptırıma tabi tutulamaz.
- Sorumluluk ancak açıklanan içerik üzerinden ve m.26/2'deki sebeplerle kurulabilir.
Zincirin Tamamı
| Madde | Neyi korur? |
|---|---|
| m.25 | Düşünce ve kanaat — sahip olma ve susma |
| m.26 | Açıklama ve yayma; haber veya fikir alma ve verme |
| m.27 | Bilim ve sanat — öğrenme, öğretme, açıklama, yayma, araştırma |
| m.28 | Basın hürriyeti — basın hürdür, sansür edilemez |
| m.29 | Süreli ve süresiz yayın hakkı — önceden izin ve malî teminat yasağı |
| m.30 | Basın araçlarının korunması |
Zincirin devamını m.26 yazısında ve m.28 yazısında ele aldık.
Sonuç
Anayasa m.25, düşünce ve kanaat hürriyetini sınırlama sebebi öngörmeksizin tanır. Her ne sebep ve amaçla olursa olsun kimse düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz; bunlar sebebiyle kınanamaz ve suçlanamaz. Bu güvence, m.15 uyarınca olağanüstü hâlde dahi durdurulamaz.