Türk basın hukukunun anayasal merkezi bu maddedir. Sekiz fıkrası, güvenceden yaptırıma kadar bütün ekseni kurar.
Birinci Fıkra: İki Cümlelik Çekirdek
Basın hürdür, sansür edilemez. Basımevi kurmak izin alma ve mali teminat yatırma şartına bağlanamaz.
İkinci fıkra 3/10/2001 tarihli ve 4709 sayılı Kanunun 10. maddesiyle mülga edilmiştir.
Üçüncü Fıkra: Devletin Pozitif Yükümlülüğü
Devlet, basın ve haber alma hürriyetlerini sağlayacak tedbirleri alır.
Dördüncü Fıkra: Sınırlama Rejimi
Basın hürriyetinin sınırlanmasında, Anayasanın 26 ve 27 nci maddeleri hükümleri uygulanır.
Yani basın hürriyetinin ayrı bir sınırlama listesi yoktur; sebepler m.26 ve m.27 hükümlerinden gelir.
Beşinci Fıkra: Sorumluluk ve Dağıtımı Önleme
Fıkra üç içerik türü sayar: Devletin iç ve dış güvenliğini, ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü tehdit eden veya suç işlemeye ya da ayaklanma veya isyana teşvik eder nitelikte olan veya Devlete ait gizli bilgilere ilişkin bulunan her türlü haber veya yazı.
Bunları yazanlar veya bastıranlar veya aynı amaçla basanlar, başkasına verenler, bu suçlara ait kanun hükümleri uyarınca sorumlu olurlar.
| İşlem | Kim karar verir? | Süre |
|---|---|---|
| Tedbir yoluyla dağıtımı önleme | Hâkim kararıyla; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kanunun açıkça yetkili kıldığı merciin emriyle | — |
| Merciin kararı hâkime bildirilir | Dağıtımı önleyen yetkili merci | En geç 24 saat içinde |
| Hâkim onaylamazsa | — | 48 saat — onaylanmazsa karar hükümsüz sayılır |
Altıncı Fıkra: Yayım Yasağı
Yargılama görevinin amacına uygun olarak yerine getirilmesi için, kanunla belirtilecek sınırlar içinde, hâkim tarafından verilen kararlar saklı kalmak üzere, olaylar hakkında yayım yasağı konamaz.
Yedinci Fıkra: Toplatma
Süreli veya süresiz yayınlar iki hâlde toplatılabilir:
- Kanunun gösterdiği suçların soruşturma veya kovuşturmasına geçilmiş olması hâllerinde hâkim kararıyla;
- Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünün, millî güvenliğin, kamu düzeninin, genel ahlakın korunması ve suçların önlenmesi bakımından gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde de kanunun açıkça yetkili kıldığı merciin emriyle.
Toplatma kararı veren yetkili merci, kararını en geç 24 saat içinde yetkili hâkime bildirir; hâkim en geç 48 saat içinde onaylamazsa toplatma kararı hükümsüz sayılır.
Aynı fıkranın devamı: süreli veya süresiz yayınların suç soruşturma veya kovuşturması sebebiyle zapt ve müsaderesinde genel hükümler uygulanır.
Sekizinci Fıkra: Geçici Kapatma
Türkiye'de yayımlanan süreli yayınlar, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğüne, Cumhuriyetin temel ilkelerine, milli güvenliğe ve genel ahlaka aykırı yayımlardan mahkum olma halinde, mahkeme kararıyla geçici olarak kapatılabilir. Kapatılan süreli yayının açıkça devamı niteliğini taşıyan her türlü yayın yasaktır; bunlar hakim kararıyla toplatılır.
24/48 Saat Kalıbı
Kanundaki Karşılığı
m.28'in somut karşılıkları 5187 sayılı Basın Kanunundadır: dağıtımın önlenmesi ve toplatma, sorumluluk rejimi ve süreli yayınların durdurulması. Ayrıntısını yayın kurma yönergesinde ve hukuki sınırlar yönergesinde ele aldık.
Sonuç
Anayasa m.28, basın hürriyetini tanır ve sansürü yasaklar; basımevi kurmayı izin ve malî teminat şartına bağlamayı da yasaklar. Devlete, basın ve haber alma hürriyetlerini sağlayacak tedbirleri alma yükümlülüğü yükler. Sınırlama sebepleri m.26 ve m.27'den gelir. Dağıtımı önleme ve toplatma kararları 24 saat içinde hâkime bildirilir; hâkim 48 saat içinde onaylamazsa karar hükümsüz sayılır. Geçici kapatma ise ancak mahkûmiyet hâlinde ve mahkeme kararıyla mümkündür.