Türkiye'nin yürürlükteki en eski basın mevzuatlarından biri: 21/6/1927 tarihli ve 1117 sayılı Küçükleri Muzır Neşriyattan Koruma Kanunu. 1986, 1988 ve 2018 değişiklikleriyle bugünkü hâlini almıştır.
Kanunun Kimliği
| Bilgi | Değer |
|---|---|
| Kanun numarası | 1117 |
| Kabul tarihi | 21/6/1927 |
| Resmî Gazete | 7/7/1927 — Sayı 627 |
| Düstur | Tertip 3, Cilt 8, Sayfa 899 |
| Temel değişiklikler | 3266 (6/3/1986), 3445 (11/5/1988), 703 sayılı KHK (2/7/2018) |
Muzır Neşriyat Tanımı — m.1
Madde 1 (Değişik: 6/3/1986-3266/1 md.) — 18 yaşından küçüklerin maneviyatı üzerinde muzır tesir yapacağı anlaşılan mevkute ve mevkute tanımına girmeyen diğer basılmış eserler aşağıdaki maddelerde gösterilen sınırlamalara tabi tutulur.
Kapsam: "Mevkute" ve "Basılmış Eser"
Kanun iki kategori kullanır:
- Mevkute — süreli yayın (gazete, dergi).
- Mevkute tanımına girmeyen diğer basılmış eserler — kitap ve benzeri süresiz yayınlar.
Sınırlama Nasıl Doğar?
Bir eserin kendiliğinden "muzır" sayılması mümkün değildir. Madde 2: sınırlamaya tabi tutulabilmesi için yetkili kurulun, söz konusu eserlerin 18 yaşından küçükler için muzır olduğu hakkında bir karar vermesi gereklidir.
İnceleme Ölçütü
m.2/2: Kurul, basılmış eserlerin küçükler için muzır olup olmadığı hususunda yapacağı incelemede, 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunundaki genel amaç ve temel ilkeleri gözönünde bulundurmak zorundadır.
Kapsam Dışı: m.6
Madde 6 — Fikri, içtimai, ilmi ve bedii kıymeti haiz olan eserler bu kanunun şumulünden hariçtir.
Bu, kanunun en önemli istisnasıdır. Ayrıntısını bilim ve sanat istisnası yazısında ele aldık.
Anayasal Zemin
Kanunun anayasal dayanağı Anayasa m.41'dir: Devlet, her türlü istismara ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri alır (2010'da 5982 sayılı Kanunla eklenen fıkra). Basın hürriyeti tarafında ise m.26/2, başkalarının şöhret veya haklarının, özel ve aile hayatlarının korunmasını sınırlama sebebi sayar.
Ayrıntısını m.41 yazısında ele aldık.
2018 Değişikliği
703 sayılı KHK'nın 38. maddesiyle Kurulun bağlı olduğu makam değişmiştir: metinde geçen "Başbakanlık" ibaresi "Çalışma, Sosyal Hizmetler ve Aile Bakanlığı" şeklinde değiştirilmiş, Kurulun oluşumu yeniden yazılmış ve geçici m.1 ile mevcut Kurul üyelerinin üyelikleri sona erdirilmiştir.
Sonuç
1117 sayılı Kanun, 18 yaşından küçüklerin maneviyatı üzerinde muzır tesir yapacağı anlaşılan mevkute ve diğer basılmış eserleri sınırlamalara tabi tutar. Sınırlamanın doğması için yetkili kurulun kararı şarttır; Kurul incelemesinde 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunundaki genel amaç ve temel ilkeleri gözetmek zorundadır. Fikrî, içtimaî, ilmî ve bedii kıymeti haiz eserler kanunun kapsamı dışındadır.