Unutulma Hakkı Nedir, Nasıl Kullanılır?

Terimi yerine oturtalım

Türk hukukunda "unutulma hakkı" başlığıyla açılmış bir kanun maddesi yoktur. Aşağıdaki ibareler, ilgili kanunların resmî metinlerinde arandığında hiç bulunmaz:

Bunun pratik sonucu şudur: Size "unutulma hakkı" diyerek gelen bir talep, tek başına bir kanun maddesine dayanmaz. Talep sahibinin ya somut bir hükmü ya da bir mahkeme kararını göstermesi gerekir. Kavramların mevzuattaki karşılıklarını toplu görmek için basın mevzuatı sözlüğü yazısına bakabilirsiniz.

Bu amaçla kullanılan hüküm 5651 m.9'du — ve madde iptal edildi

Uygulamada "unutulma hakkı", 5651 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi üzerinden işletiliyordu. Maddenin yürürlükteki başlığı "İçeriğin yayından çıkarılması ve erişimin engellenmesi" idi; 6518 sayılı Kanunun 93 üncü maddesiyle değiştirilmeden önceki başlığı ise "İçeriğin yayından çıkarılması ve cevap hakkı" idi. Bugün ise 5651 sayılı Kanunun resmî metninde 9 uncu maddenin altında tek bir fıkra metni bile yoktur. Maddenin metindeki tam hâli şudur:

MADDE 9- (Değişik: 6/2/2014-6518/93 md.)
(İptal: Anayasa Mahkemesinin 11/10/2023 tarihli ve
 E.: 2020/76; K.: 2023/172 sayılı Kararı ile)

Kanunun yürürlük tablosundaki kayıt da bunu doğrular: "Anayasa Mahkemesinin 11/10/2023 Tarihli ve E: 2020/76, K: 2023/172 Sayılı Kararı — 8, 9 — Kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra (10/10/2024)". Yani madde 10/10/2024 itibarıyla tümüyle yürürlükten kalkmıştır ve yerine yeni bir düzenleme konulmamıştır.

• m.9'daki başvuru süreleri (24 saat, 48 saat, iki gün) — hüküm olmadığı için süreler de yoktur.
• m.9'daki sulh ceza hâkimliğine başvuru usulü.
• m.9'da yer alan URL bazlı engelleme ilkesi. (URL ilkesi, m.8/17, m.8-A/3 ve m.9-A/4'te ayrıca ve bağımsız olarak yaşamaya devam eder.)
• m.9'daki "uyarı yöntemi ile önce içerik sağlayıcıya, sonuç alınamazsa yer sağlayıcıya başvuru" hükmü. Buna karşılık "uyarı yöntemi" tanımı m.2/1-r'de hâlâ durmaktadır — tanım var, tanımı işleten hüküm yok.
• Arama motorlarıyla ilişkilendirmenin kaldırılmasına dair fıkra. Bu fıkranın metni iptal edilerek kanundan çıkarıldığı için bugünkü resmî metinden birebir gösterilmesi mümkün değildir.

İptalin bıraktığı bir de atıf sorunu vardır: Kanunun başka maddeleri hâlâ m.9'a gönderme yapar. m.5/2 yer sağlayıcının "bu Kanunun 8 inci ve 9 uncu maddelerine göre haberdar edilmesi hâlinde" kaldırma yükümlülüğünden söz eder; m.8/15 "9 uncu ve 9/A maddesine göre verilen hâkim kararı" der; Ek m.4/3 ve Ek m.4/9 da m.9'a atıf yapar. Bu atıflar bugün konusuz kalmıştır.

Ayakta kalan yakın hüküm: 5651 m.9/A

İptalden etkilenmeyen ve bugün fiilen işleyen hüküm, m.9/A — Özel hayatın gizliliği nedeniyle içeriğe erişimin engellenmesi maddesidir (Ek: 6/2/2014-6518/94 md.). Ancak kapsamı dardır: yalnızca özel hayatın gizliliğinin ihlali iddiasını karşılar. "Bu haber beni rahatsız ediyor", "eski bir olay, artık görünmesin", "arama sonuçlarında çıkmasın" gibi talepler bu maddenin kapsamına girmez.

m.9/A f.1 ve f.2 birebir şöyledir: "(1) İnternet ortamında yapılan yayın içeriği nedeniyle özel hayatının gizliliğinin ihlal edildiğini iddia eden kişiler, Kuruma doğrudan başvurarak içeriğe erişimin engellenmesi tedbirinin uygulanmasını isteyebilir. (2) Yapılan bu istekte; hakkın ihlaline neden olan yayının tam adresi (URL), hangi açılardan hakkın ihlal edildiğine ilişkin açıklama ve kimlik bilgilerini ispatlayacak bilgilere yer verilir. Bu bilgilerde eksiklik olması hâlinde talep işleme konulmaz." f.4 ise engellemenin kapsamını sınırlar: "Erişimin engellenmesi, özel hayatın gizliliğini ihlal eden yayın, kısım, bölüm, resim, video ile ilgili olarak (URL şeklinde) içeriğe erişimin engellenmesi yoluyla uygulanır." Dikkat edin: m.8/17 ve m.8-A/3'te bulunan "sitenin tümüne engel" istisnası m.9/A'da yoktur.

m.9/A süreleri

Yayıncı bakımından üç savunma noktası vardır. Birincisi f.4: engelleme URL ve ilgili resim/video ile sınırlı olmalıdır. İkincisi f.5: başvurucu 24 saat içinde hâkime gitmezse ve hâkim 48 saat içinde karar açıklamazsa tedbir kendiliğinden kalkar. Üçüncüsü f.7: "Erişimin engellenmesine konu içeriğin yayından çıkarılmış olması durumunda hâkim kararı kendiliğinden hükümsüz kalır." Ayrıca f.6 uyarınca hâkim kararına karşı Başkan tarafından 5271 sayılı Kanun hükümlerine göre itiraz yoluna gidilebilir.

KVKK boyutu: 6698 sayılı Kanun

"Unutulma hakkı" tartışmasının ikinci dayanağı 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunudur. Bu kanunda da terim geçmez; ancak silme, yok etme ve anonim hâle getirme ile ilgili kişinin hakları düzenlenmiştir.

m.7 — Silme, yok etme veya anonim hâle getirme

Madde başlığı "Kişisel verilerin silinmesi, yok edilmesi veya anonim hâle getirilmesi"dir. f.1 birebir: "Bu Kanun ve ilgili diğer kanun hükümlerine uygun olarak işlenmiş olmasına rağmen, işlenmesini gerektiren sebeplerin ortadan kalkması hâlinde kişisel veriler resen veya ilgili kişinin talebi üzerine veri sorumlusu tarafından silinir, yok edilir veya anonim hâle getirilir." f.2: "Kişisel verilerin silinmesi, yok edilmesi veya anonim hâle getirilmesine ilişkin diğer kanunlarda yer alan hükümler saklıdır." f.3 usul ve esasları yönetmeliğe bırakır. Buradaki kilit ifade "işlenmesini gerektiren sebeplerin ortadan kalkması"dır; talep sahibi bunu göstermek zorundadır, sadece "istemiyorum" demek m.7'yi harekete geçirmez.

m.11 — İlgili kişinin hakları

Madde başlığı "İlgili kişinin hakları"dır ve f.1 şöyle başlar: "Herkes, veri sorumlusuna başvurarak kendisiyle ilgili;" — ardından şu bentler gelir ve fıkra "haklarına sahiptir" ibaresiyle biter. Okurken iki şeye dikkat edin: (e) bendi silme talebini doğrudan m.7'nin şartlarına bağlar, yani koşulsuz bir silme hakkı vermez; ve listede "arama motorundan kaldırma" ya da "arşivden çıkarma" diye bir bent yoktur.

• a) Kişisel veri işlenip işlenmediğini öğrenme,
• b) Kişisel verileri işlenmişse buna ilişkin bilgi talep etme,
• c) Kişisel verilerin işlenme amacını ve bunların amacına uygun kullanılıp kullanılmadığını öğrenme,
• ç) Yurt içinde veya yurt dışında kişisel verilerin aktarıldığı üçüncü kişileri bilme,
• d) Kişisel verilerin eksik veya yanlış işlenmiş olması hâlinde bunların düzeltilmesini isteme,
• e) 7 nci maddede öngörülen şartlar çerçevesinde kişisel verilerin silinmesini veya yok edilmesini isteme,
• f) (d) ve (e) bentleri uyarınca yapılan işlemlerin, kişisel verilerin aktarıldığı üçüncü kişilere bildirilmesini isteme,
• g) İşlenen verilerin münhasıran otomatik sistemler vasıtasıyla analiz edilmesi suretiyle kişinin kendisi aleyhine bir sonucun ortaya çıkmasına itiraz etme,
• ğ) Kişisel verilerin kanuna aykırı olarak işlenmesi sebebiyle zarara uğraması hâlinde zararın giderilmesini talep etme,

Başvuru ve şikâyet süreleri — m.13 ve m.14

m.13/1'e göre ilgili kişi taleplerini yazılı olarak veya Kurulun belirleyeceği diğer yöntemlerle veri sorumlusuna iletir. m.13/2 birebir: "Veri sorumlusu başvuruda yer alan talepleri, talebin niteliğine göre en kısa sürede ve en geç otuz gün içinde ücretsiz olarak sonuçlandırır." m.13/3 uyarınca veri sorumlusu talebi kabul eder veya gerekçesini açıklayarak reddeder ve cevabını yazılı olarak ya da elektronik ortamda bildirir.

m.14/1'e göre başvurunun reddedilmesi, cevabın yetersiz bulunması veya süresinde cevap verilmemesi hâlinde ilgili kişi, cevabı öğrendiği tarihten itibaren otuz ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kurula şikâyette bulunabilir. m.14/2: "13 üncü madde uyarınca başvuru yolu tüketilmeden şikâyet yoluna başvurulamaz." m.14/3 ise "Kişilik hakları ihlal edilenlerin, genel hükümlere göre tazminat hakkı saklıdır" der.

6698 m.28 — ifade özgürlüğü istisnası

6698 m.28/1-c birebir şöyledir: "Kişisel verilerin millî savunmayı, millî güvenliği, kamu güvenliğini, kamu düzenini, ekonomik güvenliği, özel hayatın gizliliğini veya kişilik haklarını ihlal etmemek ya da suç teşkil etmemek kaydıyla, sanat, tarih, edebiyat veya bilimsel amaçlarla ya da ifade özgürlüğü kapsamında işlenmesi." Bu hâlde Kanun hükümleri uygulanmaz.

Arşiv haberi kaldırma talebi geldiğinde

Talep sahibinin ileri sürebileceği dayanaklar bugün itibarıyla şunlarla sınırlıdır:

• 5651 m.9/A — yalnızca özel hayatın gizliliği ihlali iddiası varsa; BTK'ya doğrudan başvuru, URL bazlı, 24/48 saat süreli.
• 5651 m.8 — içerik katalog suç kapsamına giriyorsa; bu bir kişilik hakkı yolu değil, ceza usulü yoludur.
• 6698 m.11/1-e ile m.7 — kişisel verinin işlenmesini gerektiren sebepler ortadan kalkmışsa; veri sorumlusuna başvuru, 30 gün içinde cevap.
• 5187 sayılı Basın Kanunu kapsamındaki cevap ve düzeltme hakkı — içeriğin kaldırılmasını değil, düzeltme metninin yayımlanmasını sağlar. Uygulaması için cevap ve düzeltme metni dilekçe örneği yazısına bakın.
• Genel hükümler — TMK ve TBK uyarınca hukuk mahkemesinde dava. Mahkeme kararı geldiğinde tartışma biter.

İleri sürülemeyecek olanlar ise şunlardır: 5651 m.9'a dayalı hızlandırılmış kaldırma usulü (madde iptal edilmiştir); 5651 metnine dayalı "arama motorundan ilişkilendirmeyi kaldırma" talebi (böyle bir hüküm kanunda yoktur); 6698'e dayalı koşulsuz silme talebi (m.7'nin şartları aranır); ve "unutulma hakkı" başlıklı bağımsız bir kanuni dayanak (mevzuatta yoktur).

Talep karşılama akışı

ARŞİV HABERİ KALDIRMA TALEBİ — DEĞERLENDİRME AKIŞI

1. TALEBİ KAYDA GEÇİR
   [ ] Geliş tarihi ve saati
   [ ] Talep sahibinin kimliği ve ispat belgesi
   [ ] Şikâyet konusu TAM URL (tek tek)
   [ ] Gösterilen hukuki dayanak (madde numarasıyla)

2. DAYANAĞI SINIFLANDIR
   [ ] Mahkeme/hâkim kararı var mı?  -> Karar gereğini uygula,
       süreye dikkat (m.8/5: 4 saat)
   [ ] BTK bildirimi mi?             -> m.9/A kapsamı mı, kontrol et
   [ ] Sadece "unutulma hakkı" mı?   -> Somut madde iste
   [ ] "5651 m.9 uyarınca" mı?       -> Madde iptal edilmiştir
       (AYM 11/10/2023, E.2020/76, K.2023/172; yürürlük 10/10/2024)
   [ ] KVKK m.11/1-e mi?             -> 30 gün içinde cevap ver

3. İÇERİĞİ İNCELE
   [ ] Haber hâlâ doğru mu? Sonradan beraat/takipsizlik var mı?
   [ ] Kişisel veri işlenmesini gerektiren sebep sürüyor mu?
   [ ] Özel hayatın gizliliğini ihlal eden bir görsel/video var mı?
   [ ] Çocuk veya mağdur kimliği açığa çıkıyor mu?

4. KARAR VER VE YAZILI CEVAP VER
   [ ] Kabul: içeriği çıkar / güncelle / ek bilgi notu düş
   [ ] Kısmi kabul: yalnızca ilgili görsel veya paragrafı çıkar
   [ ] Ret: KVKK m.13/3 gereği GEREKÇE AÇIKLAYARAK reddet
   [ ] Cevabı yazılı veya elektronik ortamda bildir, kaydını sakla

5. ARŞİVİ KAYIT ALTINA AL
   [ ] Ne zaman, hangi URL'de, hangi değişikliği yaptın?
   [ ] Değişiklik tarihini içerik üzerinde göster
       (5187 m.4: güncelleme tarihleri belirtilir)

Bu akışın işleyebilmesi için yayın sisteminizin URL bazlı arşiv yönetimi, içerik sürüm geçmişi ve güncelleme tarihi gösterimi sunması gerekir. Gelen taleplerin tümünü aynı çerçevede değerlendirmek için internet haber sitesi yasal uyum kontrol listesi ve hangi kanun hangi yayın türüne uygulanır yazılarını yanınızda tutun. Altyapı tarafında bu özellikler KEYDAL haber yazılımında hazır gelir.

Söyleyemeyeceğimiz şey

Bu yazı yalnızca kanun metinlerinden çıkanı aktarır. "Unutulma hakkı" kavramının kapsamı, hangi durumda arşiv haberinin kaldırılacağı ve süre geçmesinin tek başına yeterli olup olmadığı büyük ölçüde yargı kararlarıyla şekillenmektedir. Elimizde bir içtihat derlemesi bulunmadığı için burada "şu koşullarda mahkeme şöyle karar verir" türü bir iddiada bulunmuyoruz. Size gelen somut bir talep bakımından bu değerlendirmeyi yapması gereken kişi avukatınızdır.