Soruşturmanın gizliliği, ceza muhakemesinin bir kuralıdır ve haberciliğin en sık çarptığı sınırdır. Dayanağı iki kanundadır: usul kuralı CMK m.157, ceza normu TCK m.285.
Usul kuralı: CMK m.157
"Kanunun başka hüküm koyduğu hâller saklı kalmak ve savunma haklarına zarar vermemek koşuluyla soruşturma evresindeki usul işlemleri gizlidir."
Üç ayrıntı önemlidir. Gizlilik (1) soruşturma evresine özgüdür — kovuşturma evresinde kural duruşmanın açıklığıdır (CMK m.182/1). (2) Usul işlemlerine ilişkindir, olayın kendisine değil. (3) Savunma haklarına zarar veremez.
Ceza normu: TCK m.285
m.285/1: "Soruşturmanın gizliliğini alenen ihlal eden kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır." Ancak fıkra suçun oluşması için ek koşul arar; iki alternatiften biri gerçekleşmelidir:
| Bent | Koşul |
|---|---|
| a | Soruşturma evresinde yapılan işlemin içeriğinin açıklanması suretiyle suçlu sayılmama karinesinden yararlanma hakkının veya haberleşmenin gizliliğinin ya da özel hayatın gizliliğinin ihlal edilmesi |
| b | Açıklamanın maddi gerçeğin ortaya çıkmasını engellemeye elverişli olması |
Bu ek koşullar 2/7/2012 tarihli ve 6352 sayılı Kanunun 92. maddesiyle getirilmiştir. Yani her açıklama otomatik olarak suç değildir; açıklamanın yukarıdaki sonuçlardan birini doğurmaya elverişli olması gerekir.
Maddenin diğer fıkraları
| Fıkra | İçerik | Ceza |
|---|---|---|
| m.285/2 | Soruşturmanın tarafı olan kişilere karşı gizli tutulması gereken kararların ve bunların gereği olarak yapılan işlemlerin gizliliğini ihlal | 1 – 3 yıl hapis veya adlî para cezası |
| m.285/3 | Kanuna göre kapalı yapılması gereken veya kapalı yapılmasına karar verilen duruşmadaki açıklama veya görüntülerin gizliliğini alenen ihlal | Birinci fıkraya göre |
| m.285/4 | Suçun kamu görevlisi tarafından görevinin sağladığı kolaylıktan yararlanılarak işlenmesi | Ceza yarısına kadar artırılır |
| m.285/5 | Kişilerin suçlu olarak algılanmalarına yol açacak şekilde görüntülerinin yayınlanması | 6 ay – 2 yıl hapis |
| m.285/6 | Soruşturma ve kovuşturma işlemlerinin haber verme sınırları aşılmaksızın haber konusu yapılması | Suç oluşturmaz |
Gizlilik kararı ile kanunî gizlilik farkı
İki kavram karıştırılıyor. Kanunî gizlilik, CMK m.157 uyarınca her soruşturmada kendiliğinden vardır. Kısıtlama kararı ise CMK m.153 çerçevesinde müdafinin dosya inceleme yetkisini sınırlayan ayrı bir karardır. Basın açısından belirleyici olan, TCK m.285'in aradığı koşulların gerçekleşip gerçekleşmediğidir.
Neyi haber yapabilirsiniz
- Resmî makamların kamuya yaptığı açıklamalar
- Yakalama, gözaltı, tutuklama gibi işlemlerin gerçekleştiği bilgisi
- Olayın genel seyri ve toplumsal boyutu
- Yargılamanın aşaması ve duruşma takvimi
- Kamuya açık duruşmada geçenler (yayım yasağı yoksa)
Neyi haber yapmamalısınız
- Soruşturma dosyasındaki ifade tutanakları, otopsi raporu, keşif ve iletişim tespit tutanakları
- Henüz alınmamış tedbirler ve planlanan operasyon bilgisi
- Tanık kimliği ve korumaya ilişkin bilgiler
- Kişiyi suçlu gösteren görüntü ve niteleme
- Kapalı duruşma içeriği (CMK m.187/2)
İddianame yayımını iddianame yazısında, sızdırılan belgeleri belge yazısında ayrıntılı ele aldık.