Hayır. 5953 sayılı Kanun'un 25. maddesi bunu açık biçimde yasaklar: bu Kanunun uygulanması neticesi işverene düşen vecibeler, gazetecilerin ücret ve diğer haklarının daha aşağı hadlere indirilmesine sebep tutulamaz.
Maddenin Mantığı
Hüküm bir denge kurar. Kanun işverene bir dizi yükümlülük getirir: yıllık ikramiye, uzun yıllık izin, gece mesaisinde iki kat ödeme, meslekteki kıdem üzerinden tazminat. 25. madde, bu yükümlülüklerin gerekçe yapılarak mevcut hakların kısılmasını engeller.
Bu Ne Zaman Gündeme Gelir?
Madde, kanun kapsamına yeni giren yayınlar için özellikle önemlidir. 7418 sayılı Kanunla 18/10/2022'den itibaren internet haber siteleri 5953 kapsamına alındı. Bu tarihte kapsama giren bir sitede:
- Yıllık ikramiye zorunluluğu doğdu (m.14)
- Yıllık izin 4–6 haftaya çıktı (m.21)
- Kıdem, meslekteki toplam hizmete bağlandı (m.6)
- Gece fazla mesaisi iki kat oldu (Ek m.1)
25. madde, bu yeni maliyetleri karşılamak için ücretlerin ya da mevcut uygulamaların geriye çekilmesini engeller. Kapsama girişi internet haber sitesi yazısında ele aldık.
Yaptırım
30. maddeye göre 25. maddeye aykırı hareket eden işverene idarî para cezası uygulanır. Cezayı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bölge müdürü verir.
Daha Elverişli Haklar Zaten Saklı
Kanun birkaç yerde aynı yöne bakan kayıtlar taşır. Örneğin 16. maddenin sonunda, askerlik ve gebelik hâlleri bakımından daha elverişli mukavele, teamül ya da örf-âdetten doğan hakların saklı olduğu belirtilir.
Bu kayıtlar birlikte okunduğunda kanunun mantığı netleşir: 5953 bir taban kurar. Sözleşmeyle bu tabanın üzerine çıkılabilir, altına inilemez.
| Yön | Mümkün mü |
|---|---|
| Sözleşmeyle kanundan daha iyi hak tanımak | Evet |
| Sözleşmeyle kanunun altına inmek | Hayır |
| Kanunun getirdiği maliyeti mevcut haklardan kısarak karşılamak | Hayır — m.25 ihlali |
İhbar Sürelerinde de Aynı Mantık
8. madde aynı yaklaşımı ihbar süreleri için tekrarlar: kanundaki mühletler asgari olup sözleşmeyle artırılabilir. Artırılabilmesi, azaltılamayacağı anlamına gelir.
Sonuç
Kanunun getirdiği yükümlülükler, gazetecilerin ücret ve diğer haklarının aşağı çekilmesine gerekçe yapılamaz; aykırılık idarî para cezası doğurur. 5953 bir taban kurar: sözleşmeyle üzerine çıkılabilir, altına inilemez.