RTÜK Yayın İlkeleri Kontrol Listesi (Yayın Öncesi)

Bu Liste Kime Uygulanır?

6112 m.1/1 uyarınca Kanunun konusu radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayın hizmetleridir. Yükümlü taraf 6112 m.3/1-l'de tanımlanan medya hizmet sağlayıcıdır: “Radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayın hizmeti içeriğinin seçiminde editoryal sorumluluğu bulunan ve bu hizmetin düzenlenme ve yayınlanma biçimine karar veren tüzel kişiyi” ifade eder.

• Radyo kuruluşları — karasal, uydu, kablo ve benzeri ortamlardan yayın yapanlar (m.27/1 uyarınca her ortam için ayrı lisans).
• Televizyon kuruluşları — ulusal, bölgesel veya yerel (m.3/1-aa, -e, -jj).
• İsteğe bağlı yayın hizmeti sağlayıcıları — programların kullanıcının seçtiği zamanda, bir katalog üzerinden sunulduğu VOD hizmetleri (m.3/1-h).
• Sadece internet üzerinden radyo, televizyon veya isteğe bağlı yayın sunanlar — m.29/A f.1 uyarınca bunlar da Üst Kuruldan yayın lisansı almak zorundadır.
• TRT — m.45/1 uyarınca m.8 yayın ilkeleri ve ticarî iletişim hükümleri TRT yayınları hakkında da uygulanır.

Kapsam dışı olan ise m.29/A f.4'te açıkça yazılıdır: bireysel iletişim bu madde kapsamında değerlendirilmez; radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayın hizmetlerini internetten iletmeye özgülenmemiş platformlar ile bu hizmetlere yalnızca yer sağlayanlar platform işletmecisi sayılmaz. Yani kişisel sosyal medya yayınları bu rejimin lisans yükümlüsü değildir.

Bu liste yazılı basın ve internet haber sitesi rejimine uygulanmaz. Gazete, dergi ve internet haber sitesi 5187 sayılı Basın Kanununa tabidir; 5187'de 6112 m.8 benzeri bir yayın ilkeleri kataloğu ve idarî para cezası katmanı yoktur. İki rejimin farkını ve kendi kuruluşunuzun hangi kanuna girdiğini hangi kanunun hangi yayın türüne uygulandığını anlatan karar ağacında ayrıntılı olarak ele aldık.

Madde 8/1: 24 Yayın İlkesinin Tamamı

m.8/1'in giriş cümlesi şudur: “Medya hizmet sağlayıcılar, yayın hizmetlerini kamusal sorumluluk anlayışıyla bu fıkrada yer alan ilkelere uygun olarak sunarlar.” Fıkra 24 bent içerir. Bentler Türk alfabesi sırasını izler; (q), (v), (y), (z) bentleri yoktur, (p)'den sonra doğrudan (r) gelir. Son bent olan (t), 2/1/2017 tarihli 680 sayılı KHK ile eklenmiş, 1/2/2018 tarihli 7072 sayılı Kanunla aynen kabul edilmiştir. Aşağıda bentlerin tamamı tematik gruplar hâlinde, her birinin hangi yaptırım grubuna girdiği belirtilerek verilmiştir.

1) İnsan onuru ve temel haklar

• (c) Hukukun üstünlüğü, adalet ve tarafsızlık esasına aykırı olamaz. — m.32/2 grubu
• (s) Toplumsal cinsiyet eşitliğine ters düşen, kadınlara yönelik baskıları teşvik eden ve kadını istismar eden programlar içeremez. — m.32/1 ağır grup
• (o) Kişi veya kuruluşların cevap ve düzeltme hakkına saygılı olmak zorundadır. — m.32/2 grubu

2) Ayrımcılık ve nefret

• (b) Irk, dil, din, cinsiyet, sınıf, bölge ve mezhep farkı gözeterek toplumu kin ve düşmanlığa tahrik edemez veya toplumda nefret duyguları oluşturamaz. — m.32/1 ağır grup; ayrıca m.32/5 tekerrür ağırlaştırmasında
• (e) Irk, renk, dil, din, tabiiyet, cinsiyet, engellilik, siyasî ve felsefî düşünce, mezhep ve benzeri nedenlerle ayrımcılık yapan ve bireyleri aşağılayan yayınları içeremez ve teşvik edemez. — m.32/2 grubu

3) Çocukların korunması ve genel ahlak

• (ğ) Çocuklara, güçsüzlere ve engellilere karşı istismar içeremez ve şiddeti teşvik edemez. — m.32/1 ağır grup
• (f) Toplumun millî ve manevî değerlerine, genel ahlaka ve ailenin korunması ilkesine aykırı olamaz. — m.32/1 ağır grup
• (n) Müstehcen olamaz. — m.32/1 ağır grup

4) Doğruluk ve tarafsızlık

• (ı) Tarafsızlık, gerçeklik ve doğruluk ilkelerini esas almak ve toplumda özgürce kanaat oluşumuna engel olmamak zorundadır; soruşturulması basın meslek ilkeleri çerçevesinde mümkün olan haberler, soruşturulmaksızın veya doğruluğundan emin olunmaksızın yayınlanamaz; haberin verilişinde abartılı ses ve görüntüye, doğal sesin dışında efekt ve müziğe yer verilemez; görüntülerin arşiv veya canlandırma niteliği ile ajanslardan veya başka bir medya kaynağından alınan haberlerin kaynağının belirtilmesi zorunludur. — m.32/2 grubu
• (k) Siyasî partiler ve demokratik gruplar ile ilgili tek yönlü veya taraf tutar nitelikte olamaz. — m.32/2 grubu
• (p) Medya hizmet sağlayıcı tarafından yapılan veya yaptırılan anket ve kamuoyu yoklamalarının, hazırlık aşamasından sonuçların ilânına kadar noter nezaretinde gerçekleştirilmesi zorunludur. — m.32/2 grubu

5) Suç, şiddet ve terör

• (a) Türkiye Cumhuriyeti Devletinin varlık ve bağımsızlığına, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğüne, Atatürk ilke ve inkılâplarına aykırı olamaz. — m.32/1 ağır grup; m.32/5 tekerrür ağırlaştırmasında
• (d) Terörü övemez ve teşvik edemez, terör örgütlerini güçlü veya haklı gösteremez, terör örgütlerinin korkutucu ve yıldırıcı özelliklerini yansıtıcı nitelikte olamaz. (Bendin ikinci cümlesi 2017'de mülga edilmiştir.) — m.32/1 ağır grup; m.32/5 tekerrür ağırlaştırmasında
• (t) Terör eylemini, faillerini ve mağdurlarını terörün amaçlarına hizmet edecek sonuçlar doğuracak şekilde sunamaz. — m.32/1 ağır grup. (d) bendinden farkı: (d) övgü, teşvik ve haklı gösterme; (t) ise sunum biçiminin terörün amacına hizmet etmesidir.
• (g) Suç işlemeyi, suçluyu ve suç örgütlerini övücü, suç tekniklerini öğretici nitelikte olamaz. — m.32/1 ağır grup
• (ş) Şiddeti özendirici veya kanıksatıcı olamaz. — m.32/1 ağır grup
• (h) Alkol, tütün ürünleri ve uyuşturucu gibi bağımlılık yapıcı madde kullanımı ile kumar oynamayı özendirici nitelikte olamaz. — m.32/1 ağır grup. Bu bent program içeriğini düzenler; alkol ve tütünün reklam yasağı ayrıca m.11/1'dedir.

6) Özel hayat ve kişilik hakları

• (ç) İnsan onuruna ve özel hayatın gizliliğine saygılı olma ilkesine aykırı olamaz, kişi ya da kuruluşları eleştiri sınırları ötesinde küçük düşürücü, aşağılayıcı veya iftira niteliğinde ifadeler içeremez. — m.32/2 grubu. Yayın öncesi denetimde en sık takılan bentlerdendir; uygulanan ölçüt “eleştiri sınırları” testidir.
• (i) Suçlu olduğu yargı kararı ile kesinleşmedikçe hiç kimse suçlu ilân edilemez veya suçluymuş gibi gösterilemez; yargıya intikal eden konularda yargılama süresince, haber niteliği dışında yargılama sürecini ve tarafsızlığını etkiler nitelikte olamaz. — m.32/2 grubu. Pratikte: “katil”, “hırsız”, “dolandırıcı” gibi kesinleşmemiş nitelemeler yerine “şüpheli”, “sanık”, “iddia edilen” kullanılmalıdır.

7) Diğer ilkeler

• (j) Haksız çıkarlara hizmet eden ve haksız rekabete yol açan unsurlar içeremez. — m.32/2 grubu
• (l) Genel sağlığa, çevrenin ve hayvanların korunmasına zarar verecek davranışları teşvik edemez. — m.32/2 grubu
• (m) Türkçenin, özellikleri ve kuralları bozulmadan doğru, güzel ve anlaşılır şekilde kullanılmasını sağlamak zorundadır; dilin düzeysiz, kaba ve argo kullanımına yer verilemez. — m.32/2 grubu. Bendin lafzı “düzeysiz ve kaba” kullanımı da yasaklar; küfrü biplemek tek başına yeterli sayılmayabilir.
• (ö) Bilgi iletişim araçları yoluyla yarışma veya lotarya içeremez, dinleyici ve seyircilere ikramiye verilemez veya ikramiye verilmesine aracılık edemez. — m.32/1 ağır grup
• (r) Kişileri fal veya batıl inançlar yoluyla istismar edemez. — m.32/2 grubu

Madde 8'in 2, 3 ve 4. Fıkraları

m.8/2 — çocuk ve gençlerin korunması: “Radyo ve televizyon yayın hizmetlerinde, çocuk ve gençlerin fiziksel, zihinsel veya ahlakî gelişimine zarar verebilecek türde içerik taşıyan programlar bunların izleyebileceği zaman dilimlerinde ve koruyucu sembol kullanılsa dahi yayınlanamaz.”

m.8/3 — isteğe bağlı yayın hizmetleri: İsteğe bağlı yayın hizmeti sağlayıcıları, çocuk ve gençlerin fiziksel, zihinsel veya ahlakî gelişimini olumsuz etkileyebilecek nitelikteki yayın hizmetlerinin, bunların bu tür hizmetleri normal şartlar altında duymayacakları ve görmeyecekleri şekilde sunulmasını sağlamakla yükümlüdür. VOD platformlarındaki ebeveyn kilidi, PIN ve ayrı çocuk profili yükümlülüğünün kanunî dayanağı budur.

m.8/4 — arkadaş bulma, sağlık beyanı ve katma değerli hatlar (2017 eki): Radyo ve televizyon yayın hizmetlerinde; arkadaş bulma amacıyla kişilerin tanıştırıldığı ve/veya buluşturulduğu türden programlara, takviye edici gıdalar ve benzeri destekleyici ürünler de dâhil olmak üzere herhangi bir ürünün ilgili mevzuatına aykırı olarak sağlık beyanıyla satışına, pazarlanmasına ve/veya reklamına, sohbet, arkadaşlık ve eş bulma hatlarının ve hizmetlerinin tanıtımına yer verilemez. Katma değerli elektronik haberleşme hizmet numaraları, yerel aranır numaralar ve özel ücrete tabi diğer numaralar kullanılarak izleyici ve dinleyicileri yanıltıcı ve/veya haksız kazanca neden olacak şekilde yarışma, çekiliş, lotarya ve benzeri adlar altında ödül ve ikramiye taahhüt edilemez, bu yöntemle ürün tanıtımı, satışı ve pazarlaması yapılamaz. m.8/4 ağır yaptırım grubundadır ve tekerrür ağırlaştırmasında (a), (b), (d) bentleriyle birlikte anılır.

Madde 32: Yaptırım Kademeleri

m.32 on bir fıkradan oluşur ve ihlalleri iki gruba ayırır. Ceza tabanı sabit bir tutar değil, ihlalin tespit edildiği aydan bir önceki aydaki brüt ticarî iletişim geliri üzerinden hesaplanan bir orandır; ayrıca kuruluş türüne göre asgarî tutar vardır.

m.32/1'in son cümlesi Üst Kurula esneklik tanır: ihlalin mahiyetine göre idarî para cezası ile idarî tedbire birlikte karar verilebileceği gibi, yalnızca para cezasına veya yalnızca tedbire de karar verilebilir. m.32/3 uyarınca ihlal aynı zamanda suç oluştursa bile, soruşturma veya kovuşturma yapılması şartına bağlı olmaksızın idarî yaptırım uygulanır — yani RTÜK ceza yargılamasının sonucunu beklemez.

Tekerrür kademeleri (m.32/5)

YOL A — m.8/1 (a), (b), (d) bentleri + m.8/4
  1. ihlal        -> %2-5 idarî para cezası + programın 5 keze kadar durdurulması
  |
  +-- Yaptırım kararının tebliğinden itibaren 1 YIL içinde AYNI ihlalin tekrarı
  |     -> KURULUŞUN YAYINI 10 GÜNE KADAR DURDURULUR
  |
  +-- İkinci tekrar
        -> YAYIN LİSANSININ İPTALİ

YOL B — (a), (b), (d) dışındaki bentler + m.8/2 + ticarî iletişim hükümleri
  Her ihlalde para cezası (bende göre %2-5 veya %1-3)
  |
  +-- Yaptırım kararının tebliğinden itibaren 1 YIL içinde 20'DEN FAZLA ihlal
  |     -> YAYIN 5 GÜNE KADAR DURDURULUR
  |
  +-- 1 yıl içinde AYNI ihlalin tekrarı
  |     -> YAYIN 5 GÜNDEN 10 GÜNE KADAR DURDURULUR
  |
  +-- İhlalin ikinci tekrarı
        -> YAYIN LİSANSININ İPTALİ

YOL C — KARARA UYMAMA
  Programının yayını veya yayınları süreli durdurulan kuruluş,
  yaptırım kararının tebliğine rağmen kararın gereklerine aykırı olarak
  yayına devam ederse
        -> DOĞRUDAN YAYIN LİSANSININ İPTALİ

m.32/4 — durdurma kararının iki ayrı sonucu: Birincisi, yayını durdurulan programın yerine aynı yayın kuşağında ve ticarî iletişim içermeksizin, Üst Kurulca temin edilen kamuya yararlı programlar yayınlanır. İkincisi ve çoğu zaman gözden kaçanı: yaptırıma sebebiyet veren fiilden sorumlu olan programın yapımcısı veya varsa sunucusu, yayının durdurulduğu süre boyunca aynı veya farklı bir medya hizmet sağlayıcı kuruluşta hiçbir ad altında başka bir program yapamaz veya sunamaz. Yani ceza, sunucu için sektör genelinde geçici bir çalışma yasağı doğurur; başka kanala geçerek programa devam edilemez.

m.32/6 — lisans şartının kaybı: Lisans için aranan şartlardan birinin kaybedilmesi veya m.6/5'teki künye-bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi hâlinde kuruluşa 30 günlük süre verilir; süreye rağmen giderilmezse yayınlar 3 ay durdurulur; bu süre içinde de giderilmezse lisans iptal edilerek kanal ve frekans kullanımına son verilir. m.32/7 uyarınca lisans şartlarına uygunluğu hile ile elde ettiği tespit edilen kuruluşun lisansı iptal edilir ve ödenen lisans bedeli ile kanal-frekans yıllık kullanım bedeli iade edilmez.

Uyarı Yetkisinin Sınırı: m.32/8

Sektörde en sık yanlış bilinen nokta budur. Üst Kurulun para cezası yerine uyarı verme yetkisi 17/4/2017 tarihli 690 sayılı KHK ile eklenmiştir (7077 sayılı Kanunla aynen kabul) ve dar bir yetkidir. Hükmün lafzı, uyarıyı yalnızca “ikinci fıkrada belirtilen her bir ihlal için bir defaya mahsus olmak üzere” mümkün kılar.

• Uyarı yalnızca m.32/2 kapsamındaki ihlaller için verilebilir. Ağır grup — (a), (b), (d), (f), (g), (ğ), (h), (n), (ö), (s), (ş), (t) bentleri ve m.8/4 — için uyarı verilemez; doğrudan para cezası ve/veya idarî tedbir uygulanır.
• Uyarı, her bir ihlal türü için yalnızca bir defaya mahsustur. Aynı ihlal türü ikinci kez gerçekleştiğinde uyarı seçeneği kapanır.
• Üst Kurul uyarı verirken şu kıstasları gözetir: ihlalin ağırlığı, haksız ekonomik kazancın varlığı, tekrarın varlığı ve son beş yılda uygulanan idarî yaptırımlar.
• Uyarı kararları da m.32/10 uyarınca kuruluşun Üst Kurula bildirdiği kayıtlı elektronik posta adresine tebliğ edilir.

Yayın Yasağı İhlalinde Ayrı Kademe: m.7/4

Yayın yasağı ihlali m.32'nin genel rejiminden çıkarılmış, 6112 m.7/4'te (2/1/2017 tarihli 680 sayılı KHK ile eklenmiş, 7072 sayılı Kanunla aynen kabul edilmiş) kendi kademesine bağlanmıştır. Hüküm, hem 6112 m.7 hem de 5187 sayılı Basın Kanunu uyarınca getirilen yayın yasak ve kısıtlamalarını kapsar.

• İlk aykırılık: Medya hizmet sağlayıcı kuruluşun programlarının yayını bir gün durdurulur; bu hâlde m.32/4 uygulanır (yerine kamuya yararlı program yayını + yapımcı/sunucu yasağı).
• Bir yıl içinde aykırılığın tekrarı: Yayınların beş güne kadar durdurulması.
• İkinci kez tekrar: Yayınların onbeş güne kadar durdurulması.
• Üçüncü kez tekrar: Yayın lisansının iptali.

Çocukların Korunması ve Koruyucu Sembol

6112 m.3/1-j koruyucu sembolü şöyle tanımlar: “Yayın hizmetinin içeriği hakkında izleyicilerin bilgilendirilmesi amacıyla medya hizmet sağlayıcılar tarafından kullanılan ortak sembolleri.” m.24/1 uyarınca medya hizmet sağlayıcılar koruyucu sembol sistemi kullanarak izleyicileri program hizmetlerinin içeriği hakkında sesli veya yazılı olarak bilgilendirir. m.24/3 uyarınca bu madde TRT hakkında da uygulanır.

Çocuklarla ilgili diğer dayanaklar dağınıktır ve hepsi ayrı ayrı kontrol edilmelidir: m.8/1-ğ (çocuk istismarı ve şiddet teşviki yasağı), m.8/2 (saat dilimi kısıtlaması), m.8/3 (VOD'da erişim engeli), m.9/6-ç (ticarî iletişimin çocuk koruma esasları), m.9/7 (çocuk programlarıyla birlikte veya içinde sağlıksız gıda-içecek reklamı yasağı), m.10/7 (çocuk programında 30 dakikada en fazla 1 kesinti), m.13/4 (çocuk programında ürün yerleştirme yasağı). Ayrıca m.14/3 uyarınca çocuk yayınlarında çizgi filmlere yer verilmesi hâlinde çizgi filmlerin en az %20'sinin, diğer çocuk programlarının en az %40'ının Türkçe dilinde üretilmiş yapım olması ve Türk kültürünü yansıtması zorunludur; çocuk yayınlarının saat ve süre istatistikleri ile üretim yeri bilgileri aylık dökümler hâlinde Üst Kurula bildirilir.

Ticarî İletişim Kontrolü (m.9-13)

Ticarî iletişim ihlalleri m.32/2 kapsamındadır, ancak m.32/5 uyarınca ticarî iletişim hükümlerinden herhangi birinin bir yıl içinde yirmiden fazla ihlali doğrudan yayın durdurma kademesini açar. Reklam operasyonunun yayın ilkeleri kadar sıkı takip edilmesinin sebebi budur.

• Ayırt edilebilirlik ve dürüstlük: Ticarî iletişim yayının diğer unsurlarından görsel ve işitsel olarak kolayca ayırt edilebilir olmalıdır (m.9/1); bilinçaltı teknikleri kullanılamaz (m.9/2); gizli ticarî iletişime izin verilmez (m.9/3).
• Haber sunucusu yasağı: Haber bülteni ve haber programlarını düzenli olarak sunan kişilerin görüntü veya seslerine ticarî iletişimlerde yer verilemez (m.9/4).
• Editoryal bağımsızlık: Ticarî iletişim, medya hizmet sağlayıcının editoryal bağımsızlığını ve program içeriğini etkileyecek şekilde kullanılamaz (m.9/5).
• Ses seviyesi: Ticarî iletişim yayınlarının ses seviyesi diğer yayın bölümleri ile aynı seviyede olmak zorundadır (m.9/8).
• Reklam süresi: Tele-alışveriş hariç reklam yayınlarının oranı, bir saat başından bir sonraki saat başına kadarki yayın içinde %20'yi aşamaz (m.10/2). Yayıncının kendi program tanıtımları aynı dilimde %5'i aşamaz (m.10/3). Program desteklemesi, öz program tanıtımı ve ürün yerleştirme %20 oranına dâhil değildir (m.10/3). Ücretsiz yayınlanan ve Üst Kurulca tavsiye edilen kamu hizmeti duyuruları reklam sürelerine dâhil edilmez (m.10/5).
• Tele-alışveriş: Kesintisiz en az 15 dakika süreyle yapılabilir; günde toplam 1 saati aşamaz (m.10/4).
• Kesinti sınırı: Sinema ve televizyon için yapılmış filmler, haber bültenleri ve çocuk programları, planlanan yayın süresi 30 dakikadan fazlaysa her 30 dakikalık yayın süresi için bir kez reklam ve tele-alışverişle kesilebilir (m.10/7).
• Dinî tören: Dinî tören yayını içine hiçbir şekilde reklam ve tele-alışveriş yerleştirilemez (m.10/8); dinî tören ve haber bülteni yayınlarında program desteklemesine izin verilmez (m.12/4); dinî programlarda ürün yerleştirme yasaktır (m.13/4).
• Ürün yerleştirme: Yalnızca sinema ve televizyon için yapılmış filmler, diziler ile spor ve genel eğlence programlarında mümkündür (m.13/1); haber bültenlerinde, çocuk programlarında ve dinî programlarda yasaktır (m.13/4). İzleyiciler programın başında, sonunda ve reklam arası sonrasında program başladığında ürün yerleştirmenin varlığı hakkında açıkça bilgilendirilir (m.13/3).
• Program desteklemesi: Destek, programın başında, program içindeki reklam kuşaklarına giriş ve çıkışta ve programın sonunda uygun ibarelerle belirtilir; program tanıtımlarında destekleyene atıfta bulunulamaz (m.12/1). Desteklenen programlarda destek verene veya üçüncü kişiye ait mal ve hizmetlere atıfta bulunulamaz, bunların alınması, satılması ve kiralanması teşvik edilemez (m.12/2).

İzleyici Temsilciliği ve Operasyonel Yükümlülükler

İzleyici hakları 6112'de tek bir maddede toplanmamıştır ve sık yapılan bir hata bunları m.31'e bağlamaktır — m.31 siyasî reklamı düzenler. İzleyici temsilciliği m.22'dedir: medya hizmet sağlayıcılar, ortak denetim ile öz denetim mekanizmalarının oluşturulması, izleyici ve dinleyicilerden ulaşan şikâyetlerin değerlendirilip kuruluşun yayın kuruluna sunulması ve sonuçlarının takip edilmesi amacıyla en az on yıllık meslekî tecrübeye sahip bir izleyici temsilcisi görevlendirir. Belirlenen temsilci uygun vasıtalarla kamuoyuna duyurulur ve Üst Kurula bildirilir.

• Künye ve bildirim (m.6/5): Künye, iletişim ve adres bilgileri, kayıtlı elektronik posta adresi ile izleyici temsilcisinin adı ve iletişim bilgileri Üst Kurula bildirilir ve internet sitesinde yayınlanır. İhlali m.32/6 kademesine bağlıdır: 30 gün süre, sonra 3 ay yayın durdurma, sonra lisans iptali.
• Yayın kaydı (m.25/1): Özel medya hizmet sağlayıcılar her yayının kaydını bir yıl muhafaza eder. Gerçek ve tüzel kişiler bu süre içinde yazılı başvurup Üst Kurulca belirlenecek ücreti ödeyerek kayıttan bir kopya alabilir. Üst Kurul talep ederse kayıt, tebliğden itibaren on gün içinde teslim edilir (m.25/2). Yayın soruşturma veya kovuşturma konusu olmuşsa, işlemlerin sonuçlandığı yetkili mercilerce yazılı bildirilene kadar kaydın saklanması zorunludur (m.25/3).
• Kayıt ihlalinin yaptırımı adlîdir: Kayıtları bir yıl muhafaza etmeyen veya süresinde ve aslına uygun teslim etmeyen sorumlu müdür m.33/3 uyarınca bin günden beşbin güne kadar adlî para cezasıyla; kayıtlarda tahrifat, çıkarma veya silme yapılması hâlinde m.33/4 uyarınca beşbin günden onbin güne kadar adlî para cezasıyla cezalandırılır.
• Sorumlu müdür (m.46): Yayından doğan sorumluluk yayını yöneten veya programı yapanla birlikte sorumlu müdüre aittir. Sorumlu müdürün Türk vatandaşı olması, ulusal ve bölgesel yayıncılarda yüksek öğrenim mezunu olması, yerleşim yerinin Türkiye'de bulunması ve kamu hizmetlerinden yasaklı veya kısıtlı olmaması gerekir.
• Haber birimi personeli (m.23): Haber birimlerinde çalıştırılacak basın kartlı personelin asgarî sayısını Üst Kurul belirler ve bu personel 5953 sayılı Kanuna tabidir — yani kıdem, ihbar, fazla mesai ve izin hakları gazetecilik rejimine göre işler. Sözleşme kurgusu için 5953 uyumlu gazeteci iş sözleşmesi şablonuna bakın.
• Cevap ve düzeltme (m.18/1): Yazı, alındığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde, cevap ve düzeltmeye konu yayının yapıldığı saatte ve programda, hiçbir düzeltme ve ekleme yapılmaksızın yayınlanır. Program yayından kaldırılmış veya yayınına ara verilmişse hak, yedi gün içinde o programın yayın saatinde kullandırılır. Metnin nasıl yazılacağı için cevap ve düzeltme dilekçesi örneğine bakabilirsiniz.

Yayın Öncesi İşaretlenebilir Kontrol Listesi

Aşağıdaki liste bir editörün programı yayına almadan önce tek tek geçebileceği biçimde düzenlenmiştir. Her sorunun yanında dayanak bent veya fıkra vardır; bir soruya “hayır” diyemiyorsanız o içerik yayına hazır değildir.

A) AĞIR GRUP — m.32/1: %2-5 ceza + programın 5 keze kadar durdurulması; UYARI YOK
[ ] Devletin varlık, bağımsızlık ve bütünlüğüne ya da Atatürk ilke ve inkılaplarına
    aykırı bir ifade veya görüntü var mı?                                    (a)  [tekerrür: lisans iptali yolu]
[ ] Irk, dil, din, cinsiyet, sınıf, bölge veya mezhep farkı gözeterek kin ve
    düşmanlığa tahrik veya nefret oluşturma var mı?                          (b)  [tekerrür: lisans iptali yolu]
[ ] Terör övgüsü, teşviki, örgütü haklı gösterme veya yıldırıcı özelliği
    yansıtma var mı?                                                         (d)  [tekerrür: lisans iptali yolu]
[ ] Terör eylemi, faili veya mağduru terörün amacına hizmet edecek biçimde
    mi sunuluyor?                                                            (t)
[ ] Millî-manevî değerlere, genel ahlaka veya ailenin korunması ilkesine
    aykırılık var mı?                                                        (f)
[ ] Suç, suçlu veya suç örgütü övülüyor ya da suç tekniği öğretiliyor mu?     (g)
[ ] Çocuk, güçsüz veya engelli istismarı ya da şiddet teşviki var mı?         (ğ)
[ ] Alkol, tütün, uyuşturucu veya kumar özendiriliyor mu?                     (h)
[ ] Müstehcen içerik var mı?                                                  (n)
[ ] Bilgi iletişim araçlarıyla yarışma/lotarya ya da izleyiciye ikramiye
    verme veya aracılık var mı?                                              (ö)
[ ] Toplumsal cinsiyet eşitliğine ters düşen, kadına yönelik baskıyı teşvik
    eden veya kadını istismar eden bir kurgu var mı?                         (s)
[ ] Şiddet özendiriliyor veya kanıksatılıyor mu?                              (ş)
[ ] Arkadaş/eş bulma formatı, sağlık beyanıyla ürün satışı veya katma değerli
    hatla ödül taahhüdü var mı?                                             (m.8/4) [tekerrür: lisans iptali yolu]

B) DİĞER İHLALLER — m.32/2: %1-3 ceza; her ihlal türünde BİR DEFAYA MAHSUS uyarı mümkün
[ ] Hukukun üstünlüğü, adalet ve tarafsızlık esasına aykırılık var mı?        (c)
[ ] İnsan onuru veya özel hayatın gizliliği ihlal ediliyor mu? Eleştiri
    sınırını aşan küçük düşürücü, aşağılayıcı veya iftira niteliğinde
    ifade var mı?                                                            (ç)
[ ] Ayrımcılık yapan veya bireyleri aşağılayan bir anlatım var mı?            (e)
[ ] Haber soruşturuldu mu, doğruluğundan emin olundu mu?                      (ı)
[ ] Haberde abartılı ses/görüntü, doğal ses dışında efekt veya müzik var mı?   (ı)
[ ] Arşiv görüntüsünde ARŞİV, canlandırmada CANLANDIRMA ibaresi konuldu mu?    (ı)
[ ] Ajanstan veya başka bir medya kaynağından alınan haberde kaynak
    belirtildi mi?                                                           (ı)
[ ] Kesinleşmiş yargı kararı yokken kimse suçlu ilan ediliyor mu? Derdest
    dosyada yargılamayı etkileyecek yorum var mı?                            (i)
[ ] Haksız çıkara hizmet eden veya haksız rekabete yol açan unsur var mı?      (j)
[ ] Siyasî partiler ve demokratik gruplar bakımından tek yönlülük var mı?      (k)
[ ] Genel sağlığa, çevreye veya hayvanlara zarar verecek davranış
    teşvik ediliyor mu?                                                      (l)
[ ] Düzeysiz, kaba veya argo dil kullanımı var mı?                            (m)
[ ] Cevap ve düzeltme hakkına saygı gösterildi mi?                            (o)
[ ] Kanalın kendi yaptırdığı anket, hazırlıktan ilana kadar noter
    nezaretinde mi yürütüldü?                                                (p)
[ ] Fal veya batıl inanç yoluyla kişi istismarı var mı?                        (r)
[ ] Zararlı içerik, çocukların izleyebileceği saat diliminde mi? (Koruyucu
    sembol bu yasağı KALDIRMAZ.)                                           (m.8/2)
[ ] VOD katalogunda zararlı içerik, çocukların normal şartlarda
    duymayacağı ve görmeyeceği şekilde mi sunuluyor?                       (m.8/3)

C) TİCARÎ İLETİŞİM
[ ] Saat başından saat başına reklam oranı %20'yi aşıyor mu?               (m.10/2)
[ ] Öz program tanıtımı aynı dilimde %5'i aşıyor mu?                       (m.10/3)
[ ] Tele-alışveriş kuşağı kesintisiz 15 dakikadan kısa ya da günlük
    toplam 1 saatten uzun mu?                                              (m.10/4)
[ ] Film, haber bülteni veya çocuk programında 30 dakikada birden fazla
    kesinti var mı?                                                        (m.10/7)
[ ] Dinî tören yayınına reklam/tele-alışveriş yerleştirildi mi?            (m.10/8)
[ ] Alkol veya tütün ticarî iletişimi var mı?                              (m.11/1)
[ ] Reçeteli ilaç veya tedavi ticarî iletişimi var mı?                     (m.11/2)
[ ] İlaç veya tıbbi tedavi için tele-alışveriş var mı?                     (m.11/4)
[ ] Haber sunucusunun görüntüsü veya sesi reklamda kullanıldı mı?           (m.9/4)
[ ] Gizli ticarî iletişim veya bilinçaltı teknik var mı?               (m.9/3, 9/2)
[ ] Çocuk programıyla birlikte veya içinde sağlıksız gıda-içecek reklamı
    var mı?                                                                 (m.9/7)
[ ] Ürün yerleştirme yalnızca film, dizi, spor veya genel eğlence
    programında mı? Haber, çocuk ve dinî programda var mı?           (m.13/1, 13/4)
[ ] Ürün yerleştirme bildirimi üç noktada da yapıldı mı: program başı,
    program sonu, reklam arası dönüşü?                                     (m.13/3)
[ ] Reklam ses seviyesi program ses seviyesiyle aynı mı?                    (m.9/8)

D) OPERASYONEL
[ ] Yayın kaydı bir yıl saklanıyor mu?                        (m.25/1; adlî ceza m.33/3)
[ ] Sorumlu müdür atandı ve m.46/3 şartlarını taşıyor mu?                  (m.46/3)
[ ] En az 10 yıl tecrübeli izleyici temsilcisi atandı, kamuoyuna
    duyuruldu ve RTÜK'e bildirildi mi?                                     (m.22/1)
[ ] Künye, KEP ve izleyici temsilcisi bilgileri internet sitesinde ve
    RTÜK kaydında güncel mi?                                                (m.6/5)
[ ] Gelen cevap-düzeltme yazısı 7 gün içinde, aynı saatte ve aynı
    programda, değiştirilmeden yayınlandı mı?                              (m.18/1)

Ceza Tebliğ Edildiğinde: Süre 15 Gündür

6112 m.32/9 uyarınca idarî yaptırım kararlarına karşı 2577 sayılı İdarî Yargılama Usulü Kanunu hükümlerine göre yargı yoluna başvurulur; ancak idare mahkemesinde dava, işlemin tebliği tarihinden itibaren onbeş gün içinde açılır. Genel 60 günlük süre burada geçerli değildir. Ayrıca aynı fıkra uyarınca iptal davası açılmış olması kararın yerine getirilmesini durdurmaz. m.47/3 uyarınca Üst Kurul aleyhine açılacak davalarda Ankara idare mahkemeleri yetkilidir.

• Tebligat: Uyarı ve idarî yaptırım kararları kuruluşun Üst Kurula bildirdiği kayıtlı elektronik posta adresine tebliğ edilir; KEP'e tebligat zorunlu bir sebeple yapılamazsa Üst Kurula bildirilen adrese yapılan bildirim tebligat yerine geçer (m.32/10). KEP adresinin canlı tutulması bu yüzden usul açısından kritiktir.
• Ödeme: Kanunda düzenlenen idarî para cezaları tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir (m.32/11).
• Lisanssız yayın: Lisans almadan veya yayınları geçici olarak durdurulmasına ya da lisansı iptal edilmesine rağmen yayın yapan gerçek kişiler ile tüzel kişilerin yönetim kurulu üyeleri ve genel müdürü, m.33/1 uyarınca bir yıldan iki yıla kadar hapis ve bin günden beşbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır; izinsiz faaliyete devam eden yayın cihaz ve tesisleri Üst Kurulca mühürlenerek kapatılır.

Bir Sonraki Adım

Aynı kuruluş hem televizyon işletiyor hem internet haber sitesi yayınlıyorsa iki ayrı rejim aynı anda işler; hangi içeriğe hangi kanunun uygulanacağını mecra bazlı karar ağacında ayırdık. İnternet haber sitesi tarafındaki künye, beyanname ve içerik saklama yükümlülükleri için internet haber sitesi yasal uyum kontrol listesine, bu yazıda anılan madde metinlerinin yürürlükteki hâline ulaşmak için resmî mevzuat kaynakları rehberine bakın.