Özel ders vergi ve fatura: Özel ders ve koçluk geliri nasıl vergilendirilir?

Özel ders geliri hangi gelir türüne girer?

Gelir Vergisi Kanunu m.2, gelire giren kazanç ve iratları sayar: ticari kazançlar, zirai kazançlar, ücretler, serbest meslek kazançları, gayrimenkul ve menkul sermaye iratları ile diğer kazanç ve iratlar. Özel öğretmenin ya da eğitim koçunun gelirinin hangisine girdiği, çalışma biçimine göre değişir.

Kanunun m.65 hükmü serbest meslek faaliyetini, sermayeden çok kişisel emeğe, bilimsel ya da mesleki bilgiye veya uzmanlığa dayanan, ticari nitelik taşımayan işlerin bir işverene bağlı olmadan, kişisel sorumluluk altında ve kendi nam ve hesabına yapılması olarak tanımlar. Bu tanımın unsurlarını özel derse uyguladığımızda tablo şöyle çıkar:

Bir kursta ya da okulda maaşla çalışıyorsanız

Özel bir kurumda iş sözleşmesiyle çalışıyorsanız aldığınız ödeme kural olarak serbest meslek kazancı değil, m.2 içinde ayrıca sayılan ücret niteliğindedir. Kanunun m.94 hükmü, ticaret şirketleri ve diğer kurumlar gibi işverenlerin hizmet erbabına ödedikleri ücretlerden vergi kesintisi yapmasını öngörür. Bu durumda vergi kesintisi ve bildirim işleri işvereninizin yükümlülüğüdür; siz ayrıca makbuz düzenlemezsiniz.

Bir kuruma serbest meslek olarak hizmet veriyorsanız

Bir kurumla iş sözleşmesi olmadan, örneğin belirli bir ders ya da proje için kendi adınıza anlaşıyorsanız gelir yine serbest meslek kazancıdır. m.94 hükmü, serbest meslek işleri dolayısıyla yapılan ödemelerde de kurumlara ve gerçek gelirini beyan eden ticaret ve serbest meslek erbabına vergi kesintisi yükümlülüğü getirir. Velilerin ve öğrencilerin bu sayımda yer almadığını, dolayısıyla doğrudan bireylerden yapılan tahsilatlarda kesinti olmadığını göz önünde tutun.

Sürekli mi, arada bir mi? Serbest meslek erbabı ve arızi kazanç

Kanunun m.66 hükmüne göre serbest meslek faaliyetini mutat meslek hâlinde, yani olağan ve sürekli bir iş olarak yapanlar serbest meslek erbabıdır. Maddenin önemli bir notu da vardır: serbest meslek faaliyetinin yanında başka bir iş veya görevle sürekli uğraşılması bu niteliği değiştirmez. Yani başka bir işte çalışıyor olmanız, düzenli verdiğiniz özel dersleri serbest meslek olmaktan çıkarmaz.

Arada bir yapılan faaliyet için ise m.82 hükmü vardır. Bu madde arızi olarak yapılan serbest meslek faaliyetlerinden tahsil edilen hasılatı vergiye tabi arızi kazançlar arasında sayar ve bir takvim yılında bu tür kazançların kanunda belirtilen tutara kadar olan kısmını gelir vergisinden istisna eder. Arızi kazançta giderler, belgelendirilmek kaydıyla hasılattan indirilir.

Vergi kaydı nasıl açılır?

213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.153, serbest meslek erbabından işe başlayanların bu durumu vergi dairesine bildirmesini zorunlu tutar. m.168 hükmüne göre gerçek kişilerde işe başlama bildirimi, işe başlama tarihinden itibaren kanunda belirtilen süre içinde kişinin kendisi ya da yetkili meslek mensubu tarafından yapılır. Pratikte sıra şöyledir:

• Faaliyetinizin serbest meslek mi, ücret mi, arızi kazanç mı olduğunu mali müşavirinizle birlikte belirleyin.
• Faaliyet adresinizi kararlaştırın; çoğu özel öğretmen ikamet adresini kullanır. Adres seçiminin yasal statü açısından etkisini yasal rehberimizde anlattık.
• İşe başlama bildirimini kanunda belirtilen süre içinde vergi dairesine yapın ya da meslek mensubunuza yaptırın.
• Mükellefiyetinizin açıldığını ve hangi vergi türlerine kayıtlı olduğunuzu yazılı olarak teyit edin.
• Elektronik serbest meslek makbuzu düzenleyebilmek için gereken başvuruyu yapın.
• Kazanç defteri düzenini ve belge saklama yöntemini en baştan kurun.

Serbest meslek makbuzu ve e-SMM

Vergi Usul Kanunu m.236 hükmüne göre serbest meslek erbabı, mesleki faaliyetine ilişkin her türlü tahsilat için serbest meslek makbuzu düzenlemek ve bir nüshasını müşteriye vermek zorundadır; müşteri de bu makbuzu istemek ve almakla yükümlüdür. Yani özel ders ücretini aldığınız her seferde makbuz düzenlenmesi gerekir; "veli istemedi" demek yükümlülüğü ortadan kaldırmaz.

m.237 makbuzda bulunması gereken bilgileri sayar: makbuzu düzenleyenin adı soyadı, adresi, vergi dairesi ve numarası; müşterinin adı soyadı ve adresi; alınan paranın miktarı ve alındığı tarih. Makbuz serbest meslek erbabınca imzalanır ve sıra numarasıyla teselsül eder.

Elektronik serbest meslek makbuzu

509 sayılı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği, serbest meslek makbuzunun elektronik ortamda düzenlenmesini e-Serbest Meslek Makbuzu adıyla düzenler. Tebliğ, e-SMM'nin yeni bir belge türü olmadığını ve kâğıt makbuzla aynı hukuki niteliği taşıdığını açıkça belirtir. Aynı tebliğe göre vergiden muaf olmayan serbest meslek erbabı, tebliğde belirtilen süreler içinde e-SMM uygulamasına dahil olmak ve makbuzlarını elektronik olarak düzenlemek zorundadır; zorunluluğa uymayanlar için kanundaki ceza hükümleri uygulanır.

Tebliğe göre e-SMM'de serbest meslek erbabının adı, soyadı, vergi dairesi, vergi kimlik ya da T.C. kimlik numarası ve adresi; müşterinin adı, soyadı veya unvanı ve adresi; belgenin düzenlenme tarihi ve zamanı ile belge numarası; alınan para ve varsa vergi tutarları bulunmalıdır. Makbuz, alıcının tercihine göre elektronik ortamda ya da kâğıt çıktı olarak iletilebilir. E-belge dünyasının genel çerçevesi için e-arşiv ve e-fatura rehberimize de bakabilirsiniz.

Kazanç defteri ve giderler

Vergi Usul Kanunu m.172, serbest meslek erbabını defter tutmakla yükümlü kılar; m.210 ise bu defterin "kazanç defteri" olduğunu ve bir tarafına giderlerin, diğer tarafına hasılatın yazılacağını söyler. Hasılat tarafına ücretin alındığı tarih, miktarı ve kimden alındığı; gider tarafına ise giderin türü ve tarihi kaydedilir.

Gelir Vergisi Kanunu m.67 hükmüne göre serbest meslek kazancı, bir hesap döneminde tahsil edilen para ve menfaatlerden bu faaliyet için yapılan giderler düşüldükten sonra kalan farktır. m.68 hükmü indirilebilecek giderleri sayar. Özel öğretmenler ve koçlar için öne çıkanlar şunlardır:

• Mesleki kazancın elde edilmesi için yapılan genel giderler; ikametgâhın bir kısmını iş yeri olarak kullananlar için kira ve ısınma, aydınlatma gibi giderlerin kanunda belirtilen ölçüde indirimi.
• Mesleki faaliyetle ilgili seyahat giderleri, seyahat amacının gerektirdiği süreyle sınırlı olmak üzere.
• Mesleki faaliyette kullanılan demirbaşlar için ayrılan amortismanlar.
• Alınan mesleki yayınların bedelleri; kaynak kitaplar ve soru bankaları bu başlıkta düşünülebilir.
• Mesleki faaliyetin ifası için ödenen mal ve hizmet alım bedelleri; ders için kullandığınız yazılım ve hizmet abonelikleri gibi.
• Mesleki kazançla ilgili ilan ve reklam vergileri ile iş yeriyle ilgili vergi, resim ve harçlar.

Bir giderin indirilebilmesi için faaliyetinizle ilgisinin kurulabilmesi ve belgeye bağlanması gerekir. Hangi harcamanın hangi ölçüde indirilebileceğini kendi durumunuza göre mali müşavirinizle değerlendirin.

Yıllık beyanname

Gelir Vergisi Kanunu m.85 hükmüne göre mükellefler bir takvim yılında elde ettikleri kazanç ve iratlar için kanunda aksine hüküm yoksa yıllık beyanname verir. Aynı madde, serbest meslek erbabının mesleki faaliyetinden kazanç elde etmemiş olsa bile yıllık beyanname vereceğini özellikle belirtir. Yani öğrenci sayınızın azaldığı ya da hiç ders vermediğiniz bir yılda da mükellefiyetiniz açıksa beyanname yükümlülüğünüz devam eder. Beyanname dönemleri ve yıl içindeki diğer dönemsel yükümlülükler için mali müşavirinizin takvimine uyun.

Katma değer vergisi

3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu m.1, serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan hizmetleri katma değer vergisine tabi işlemler arasında sayar. Kanunun m.17 hükmündeki istisnalardan biri, Gelir Vergisi Kanunu m.66 uyarınca vergiden muaf olan serbest meslek erbabının hizmetleridir. Bu muafiyet, kanunda sayılan sınırlı mesleki faaliyetlere ilişkindir.

Özel ders ve koçluk hizmetinin katma değer vergisi karşısındaki durumunu, uygulanacak oranı ve beyan dönemlerini mali müşavirinizle belirleyin. Biz bu yazıda oran vermiyoruz; kanunun eğitimle ilgili istisnaları belirli kurum türlerine yöneliktir ve bireysel faaliyete uygulanıp uygulanmayacağı ayrı bir değerlendirme gerektirir.

Kanunda yer alan istisnalar

Genç girişimcilerde kazanç istisnası

Gelir Vergisi Kanunu mükerrer m.20 hükmü, ticari, zirai veya mesleki faaliyeti nedeniyle adına ilk kez gelir vergisi mükellefiyeti açılan ve kanunda belirtilen yaş sınırının altındaki tam mükellef gerçek kişilerin kazançlarının, kanunda belirtilen süre ve tutar sınırı içinde gelir vergisinden istisna edilmesini öngörür. İstisnadan yararlanmanın şartları arasında işe başlamanın kanuni süresi içinde bildirilmesi, işin bizzat yapılması ya da yönetilmesi ve faaliyetin yakın akrabadan devralınmamış olması bulunur. İstisna kapsamında olsanız bile yıllık beyanname vermeniz gerekir.

Bu istisna mesleki faaliyeti de kapsadığı için, yeni mezun olup özel derse ya da koçluğa başlayan öğretmenler için özellikle önemlidir. Şartlardan birini kaçırmamak için işe başlama bildirimini zamanında yapmak kritiktir.

Okul işletme istisnası bireysel ders için değildir

Kanunun m.20 hükmündeki eğitim ve öğretim işletmelerine yönelik istisna, özel kreş ve gündüz bakımevleri ile okul öncesi, ilköğretim, özel eğitim ve ortaöğretim özel okullarının işletilmesinden elde edilen kazançları sayar. Metin bireysel özel ders ya da koçluk faaliyetini saymaz; bu istisnayı kendi faaliyetiniz için varsaymayın.

İnternet üzerinden paket satışında vergi tarafı

Koçluk paketini ya da ders paketini internet üzerinden satmanız gelirin niteliğini değiştirmez; hizmet yine serbest meslek faaliyetidir ve her tahsilat için makbuz düzenlenir. Ödeme kart ya da havaleyle gelse de makbuz yükümlülüğü aynıdır. Satışı internet üzerinden kurduğunuzda tüketiciye vermeniz gereken ön bilgilendirmede vergi kimlik numaranız da yer alır; bu kuralları mesafeli satış sözleşmesi rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Paket satışlarında hangi tahsilatın hangi döneme ait olduğunu, peşin alınan paketlerde makbuzun ne zaman düzenleneceğini ve iade durumunda kayıtların nasıl düzeltileceğini baştan mali müşavirinizle konuşun.

Bir eğitim koçunun mali iş akışı

Düzenli bir mali akış, ay sonunda telaşla belge aramanızı önler. Sabah yeni bir velinin paket ödemesi hesabınıza geçer; aynı gün e-SMM düzenleyip veliye elektronik olarak iletirsiniz. Öğleden sonra ders için aldığınız kaynak kitabın faturasını adınıza düzenletir ve gider klasörüne eklersiniz. Hafta sonunda tahsilat listenizi makbuzlarla karşılaştırır, eksik makbuz olup olmadığını kontrol edersiniz.

Ay sonunda tahsilat ve gider belgelerinizi mali müşavirinize iletirsiniz; o da kazanç defterine kayıtları ve dönemsel beyanları yürütür. Öğrenci kayıtlarınız ile tahsilat kayıtlarınızın aynı düzende tutulması bu işi çok kolaylaştırır; eğitim koçları ve özel öğretmenler için hazırladığımız yazılım da bu tür günlük işleri tek düzende toplamayı hedefliyor.

Sık yapılan hatalar

• Düzenli öğrencisi olduğu hâlde faaliyetini arızi sayıp hiç kayıt açmamak.
• Veli istemediği için makbuz düzenlememek; makbuz yükümlülüğü her tahsilat için geçerlidir.
• Serbest meslek makbuzu yerine başka bir belge düzenlemeye çalışmak ya da e-SMM zorunluluğunu atlamak.
• Giderleri belgesiz bırakmak; belgesiz harcama indirilemez.
• Kazanç olmayan yılda beyanname vermemek.
• Genç girişimci istisnasından yararlanmayı planlarken işe başlama bildirimini geciktirmek.
• Okul işletme istisnasını bireysel faaliyete uygulamaya çalışmak.
• Kamuda görevliyken vergi kaydı açarak bunu yasal izin yerine geçmiş saymak; vergi kaydı ek iş yasağını ortadan kaldırmaz.

Sık Sorulan Sorular

Özel ders veren vergi öder mi?

Özel ders gelirini sürekli olarak elde ediyorsanız bu gelir serbest meslek kazancıdır ve vergiye tabidir. Arada bir verilen derslerden elde edilen gelir ise arızi kazanç sayılabilir ve kanunda belirtilen tutara kadar istisnadan yararlanır. Hangisine girdiğinizi mali müşavirinizle netleştirin.

Özel ders için fatura mı kesilir, makbuz mu?

Serbest meslek erbabı tahsilatları için Vergi Usul Kanunu m.236 uyarınca serbest meslek makbuzu düzenler. 509 sayılı Genel Tebliğ kapsamında bu makbuz, vergiden muaf olmayan serbest meslek erbabı için elektronik olarak, yani e-SMM şeklinde düzenlenir.

Veli makbuz istemezse yine de düzenlemem gerekir mi?

Evet. m.236 hükmü serbest meslek erbabına her tahsilat için makbuz düzenleme, müşteriye de makbuzu isteme ve alma yükümlülüğü getirir. Velinin talep etmemesi sizin yükümlülüğünüzü ortadan kaldırmaz.

Online koçluk geliri nasıl vergilendirilir?

İnternet üzerinden verilen koçluk ya da ders hizmeti, kendi nam ve hesabınıza yürütülüyorsa yüz yüze dersle aynı şekilde serbest meslek kazancıdır. Satışın internetten yapılması, makbuz ve beyan yükümlülüklerini değiştirmez; yalnızca mesafeli satış kurallarını da gündeme getirir.

Evde özel ders verirken ev giderlerini düşebilir miyim?

Gelir Vergisi Kanunu m.68 hükmü, ikametgâhının bir kısmını iş yeri olarak kullananların kira ile ısınma ve aydınlatma gibi giderleri kanunda belirtilen ölçüde indirebileceğini düzenler. Bunun için ikametgâhınızın iş yeri olarak bildirilmiş olması ve giderlerin belgelenmesi gerekir; ayrıntıyı mali müşavirinizle değerlendirin.

Marka adları sahiplerine aittir. Bu yazı bağımsız bir teknik rehberdir; adı geçen kuruluşlarla bayilik veya ortaklık ilişkisi bulunduğu anlamına gelmez.

İlgili içerikler: Eğitim koçluğu nasıl yapılır? · Özel ders vermek yasal mı? · Özel öğretmen web sitesi · e-Arşiv ve e-fatura · Mesafeli satış sözleşmesi