Önce hukuken doğru olanı söyleyelim: Türk mevzuatında "off the record" diye bir kavram yoktur. 5187 sayılı Basın Kanununda, Türk Ceza Kanununda veya başka bir düzenlemede bu terim tanımlanmamıştır. Bu, kavramın önemsiz olduğu anlamına gelmez — bağlayıcılığının başka bir yerden geldiği anlamına gelir.
Bağlayıcılık nereden doğar
| Kaynak | Niteliği | Sonucu |
|---|---|---|
| Verilen söz | Meslekî taahhüt | İhlali güven ilişkisini ve kaynak ağını bitirir |
| Kişilik hakkı | TMK m.24 | Kaynağın kimliğinin ifşası kişilik hakkı ihlali doğurabilir |
| Tazminat sorumluluğu | TBK m.58 | Kişilik hakkı zedelenen manevi tazminat isteyebilir |
| Kaynak koruması | 5187 m.12 | Kaynağı açıklamaya ve tanıklığa zorlanamama |
Yani "off the record" bir ceza hükmü değil, bir sözleşme ve güven meselesidir. İhlalinin cezaî değil, özel hukuka ilişkin ve meslekî sonuçları olur.
Terimlerin karışıklığı
Uygulamada aynı ifade farklı şeyler için kullanılıyor ve anlaşmazlıkların çoğu buradan çıkıyor. Kaynakla konuşmadan önce hangisinde anlaştığınızı netleştirin.
| Terim | Yaygın anlamı | Ne yayımlanabilir |
|---|---|---|
| On the record | Kayda geçer | Bilgi + kaynağın adı ve sıfatı |
| Arka plan / background | Sıfatla atıf | Bilgi + "bir yetkili" gibi genel sıfat |
| Derin arka plan | Atıfsız kullanım | Bilgi, kaynağa hiçbir atıf yapılmadan |
| Off the record | Yayımlanmaz | Hiçbiri — bilgi yönlendirme amaçlıdır, haber yapılmaz |
Aynı bilgiye başka yoldan ulaşmak
Bir bilgi size "off the record" verilmişse, aynı bilgiyi bağımsız bir kaynaktan doğrulayıp haber yapmak yerleşik bir uygulamadır. Bu durumda haberin dayanağı ilk kaynak değil, ikinci kaynaktır ve verilen söz de ihlal edilmemiş olur.
Kaydın hukukî boyutu
"Off the record" bir görüşme genellikle kayda alınmaz. Alınacaksa TCK m.133 devrededir: m.133/2 uyarınca katıldığı aleni olmayan bir söyleşiyi diğer konuşanların rızası olmadan ses alma cihazıyla kayda alan kişi altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezasıyla cezalandırılır.
Kaydın sonradan ifşası daha ağırdır: m.133/3 uyarınca aleni olmayan konuşmaların kaydedilmesiyle elde edilen verileri hukuka aykırı olarak ifşa eden kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis ve dörtbin güne kadar adlî para cezasıyla cezalandırılır; "ifşa edilen bu verilerin basın ve yayın yoluyla yayımlanması hâlinde de aynı cezaya hükmolunur".
Kaynak koruması yine geçerli
Bilgiyi haber yapmasanız bile, size verilen bilgi ve belgeleri açıklamaya zorlanamazsınız. 5187 m.12: "Süreli yayın sahibi, sorumlu müdür ve eser sahibi, bilgi ve belge dahil her türlü haber kaynaklarını açıklamaya ve bu konuda tanıklık yapmaya zorlanamaz."
Kurumsal uygulama önerisi
- Görüşme başında hangi kuralın geçerli olduğunu sözlü olarak teyit edin.
- Anlaşmayı not defterine veya kurum içi sisteme yazın.
- Kaynağa verilecek sözün kapsamını (süre, mecra, atıf biçimi) belirleyin.
- Bir haberde birden çok kaynak varsa her birinin kuralını ayrı kaydedin.
- Kural değişikliğini yalnız kaynağın açık onayıyla yapın.
Kaynak korumasının hukukî temelini kaynak yazısında, sınırlarını sınır yazısında ele aldık.