Bir açıklama, bir itiraf, bir istifa duyurusu doğrudan sosyal medya hesabından geliyorsa, gazetecinin ilk refleksi o gönderiyi habere gömmektir. Gömme (embed), görseli indirip yeniden yayımlamaktan farklı bir işlemdir ve bu fark hukuken de önemlidir. Ancak Türk mevzuatında bu konu için özel bir hüküm bulunmadığı için değerlendirme, FSEK'in genel hükümleri üzerinden yapılmak zorundadır.

Gömme teknik olarak ne yapar?

Gömme kodu, sayfanıza bir iframe veya betik yerleştirir. Okuyucunun tarayıcısı haberi sizin sunucunuzdan, gönderiyi ise platformun sunucusundan çeker. İki ayrı kaynaktan gelen iki ayrı istek vardır.

  • Görsel dosyası, video dosyası ve gönderi metni platformun sunucusunda kalır; sizin barındırmanıza kopyalanmaz.
  • Gönderi silinirse veya hesap kapatılırsa, sizin sayfanızdaki alan boşalır.
  • Platform gömme kodunu sunarak içeriğin bu şekilde gösterilmesini teknik olarak mümkün kılar; ancak bu, üçüncü kişilere kanuni bir kullanım hakkı vermez.
  • Gönderi düzenlenirse sizin haberinizdeki görünüm de değişir — siz hiçbir şey yapmasanız bile.
  • Gömme kodu genellikle platformun izleme/çerez altyapısını da sayfanıza taşır.

Türk mevzuatında "gömme" için özel bir hüküm var mı?

Hayır. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nda gömme, bağlantı verme (linkleme) veya çerçeveleme (framing) için özel bir hüküm bulunmamaktadır. Kanun bu fiilleri ayrı bir kategori olarak tanımlamaz, ayrı bir istisnaya da bağlamaz. Dolayısıyla değerlendirme, çoğaltma hakkını düzenleyen m.22 ile umuma iletim hakkını düzenleyen m.25 üzerinden yapılır.

FSEK m.22 — Çoğaltma hakkı

text
Madde 22 – (Değişik: 7/6/1995 - 4110/8 md.)

(Değişik: 21/2/2001 - 4630/13 md.) Bir eserin aslını veya kopyalarını,
herhangi bir şekil veya yöntemle, tamamen veya kısmen, doğrudan veya
dolaylı, geçici veya sürekli olarak çoğaltma hakkı münhasıran eser
sahibine aittir.

Eserlerin aslından ikinci bir kopyasının çıkarılması ya da eserin
işaret, ses ve görüntü nakil ve tekrarına yarayan, bilinen ya da
ileride geliştirilecek olan her türlü araca kayıt edilmesi, her türlü
ses ve müzik kayıtları ile mimarlık eserlerine ait plan, proje ve
krokilerin uygulanması da çoğaltma sayılır. Aynı kural, kabartma ve
delikli kalıplar hakkında da geçerlidir.

Madde çoğaltmayı olabildiğince geniş tanımlar: "tamamen veya kısmen, doğrudan veya dolaylı, geçici veya sürekli". Gömme senaryosunda kritik soru şudur: içerik sizin sunucunuza kaydediliyor mu? Saf gömmede kaydedilmez — dosya platformda durur, siz yalnızca bir adres gösterirsiniz. Buna karşılık görseli indirip medya kitaplığınıza yüklerseniz, bu açıkça m.22 kapsamında bir çoğaltmadır.

FSEK m.25 — İşaret, ses ve/veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma iletim

text
d) İşaret, ses ve/veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma iletim
   hakkı:

Madde 25 – (Değişik: 21/2/2001 - 4630/15 md.)

Bir eserin aslını veya çoğaltılmış nüshalarını, radyo-televizyon, uydu
ve kablo gibi telli veya telsiz yayın yapan kuruluşlar vasıtasıyla veya
dijital iletim de dahil olmak üzere işaret, ses ve/veya görüntü nakline
yarayan araçlarla yayınlanması ve yayınlanan eserlerin bu kuruluşların
yayınlarından alınarak başka yayın kuruluşları tarafından yeniden
yayınlanması suretiyle umuma iletilmesi hakkı münhasıran eser sahibine
aittir.

Eser sahibi, eserinin aslı ya da çoğaltılmış nüshalarının telli veya
telsiz araçlarla satışı veya diğer biçimlerde umuma dağıtılmasına veya
sunulmasına ve gerçek kişilerin seçtikleri yer ve zamanda eserine
erişimini sağlamak suretiyle umuma iletimine izin vermek veya yasaklamak
hakkına da sahiptir.

m.25 f.2'deki "gerçek kişilerin seçtikleri yer ve zamanda eserine erişimini sağlamak suretiyle umuma iletim" ifadesi, internet üzerinden talep üzerine erişimin kanuni karşılığıdır. Gömmede bu erişimi teknik olarak sağlayan sunucu platformun sunucusudur; ancak okuyucu içeriğe sizin sayfanız üzerinden ulaşır. Kanun bu ayrımı yapmaz — "erişimi kim sağlıyor" sorusuna metinde açık bir cevap yoktur. Bu nedenle gömmenin ayrı bir umuma iletim fiili sayılıp sayılmayacağı, kanunun lafzından tek başına çıkarılamaz ve somut olayda mahkeme değerlendirmesine kalır.

Gömme ile kopyalama arasındaki fark — tek tabloda

ÖlçütGömme (embed)İndirip yeniden yayımlama
Dosya nerede dururPlatformun sunucusundaSizin sunucunuzda
Sizin sunucunuzda çoğaltmaYokVar — FSEK m.22 kapsamında
Kaynak paylaşan silerseİçerik haberden kaybolurHaberde kalmaya devam eder
Kaynak gönderiyi düzenlerseHaberdeki görünüm de değişirDeğişmez
Görsel künyesiPlatform arayüzü hesap adını gösterirKünyeyi siz eklemek zorundasınız
Arşiv güvenilirliğiDüşük — dış bağımlılıkYüksek ama telif riski yüksek
Sayfa performansı ve çerezDış betik ve izleyici yüklenirKendi altyapınızda kalır

Gömme ne zaman kopyalamaya döner?

Uygulamada "gömdük" denilen birçok iş aslında çoğaltmadır. Aşağıdaki hâllerde m.22 devrededir:

  • Gönderinin ekran görüntüsünü alıp haber görseli olarak yüklemek — bu bir çoğaltmadır, ayrıntısı için ekran görüntüsü kullanımını ele aldığımız yazıya bakın.
  • Videoyu indirip kendi oynatıcınıza yüklemek.
  • Gömme kodunu kullanıp, aynı zamanda görseli kapak/öne çıkan görsel olarak sunucunuza kopyalamak.
  • Gönderi görselini sosyal medya paylaşım kartına (Open Graph görseli) taşımak.
  • Gömülü içeriği önbelleğe alan bir eklenti veya CDN kullanmak — m.22 "geçici" çoğaltmayı da kapsar.

Arşiv sorunu: gönderi silinirse haberiniz delilsiz kalır

Gömmenin en büyük gazetecilik riski hukuki değil, arşivseldir. Haberin dayanağı olan açıklama silindiğinde, haberinizde o açıklamanın yerinde boş bir kutu kalır. Okuyucu iddianın kaynağını göremez; bir uyuşmazlıkta ise yayımladığınız içeriğin ne olduğunu ispat edemezsiniz.

  • Hesap sahibi gönderiyi silebilir veya hesabı kapatabilir.
  • Hesap gizliye alınırsa gömülü içerik üçüncü kişilere görünmez olur.
  • Platform gömme altyapısını değiştirebilir veya kaldırabilir; eski gömme kodları çalışmaz hâle gelir.
  • Erişim engelleme kararı platformu etkilerse gömülü içerik Türkiye'den görünmez olur.
  • Bir düzeltme ve cevap talebiyle karşılaştığınızda, hangi içeriği yayımladığınızı belgelemeniz gerekir — gömme bunu tek başına sağlamaz.

Teknik öneri: gömme kodu + arşiv kaydı birlikte

Doğru yaklaşım ikisini birden yapmaktır: okuyucuya gömme ile gösterin, redaksiyon arşivine ise değişmez bir kayıt bırakın. Arşiv kaydı yayına çıkmaz; yalnızca ispat ve iç kontrol amacıyla saklanır. Bu ayrım önemlidir, çünkü delil amaçlı saklama ile yayın amaçlı kullanım aynı şey değildir.

text
HABER DOSYASI — GÖMÜLÜ İÇERİK KAYDI

Haber slug'ı       : ..................................
Gömülen platform   : Instagram / X / Facebook / YouTube / diğer
Gönderi URL'si     : ..................................
Hesap adı ve adı   : @.............. ( ...................... )
Gönderi tarihi     : ....../....../..........  saat ..........
Erişim tarihi/saati: ....../....../..........  saat ..........
Gömme kodu türü    : resmî embed kodu / oEmbed / iframe

ARŞİV KAYDI (yayına çıkmaz)
  [ ] Tam sayfa ekran görüntüsü alındı (dosya: ..............)
  [ ] Gönderi metni düz metin olarak kopyalandı
  [ ] Sayfanın HTML kaydı alındı
  [ ] Bağımsız web arşivi bağlantısı: .....................
  [ ] Kaydı alan kişi: ................  imza/kullanıcı: ......

YAYIN NOTU
  Gömülü içeriğin haberdeki işlevi : delil / açıklama / görsel
  Gönderi silinirse yerine ne yazılacak:
    "Söz konusu gönderi [tarih] itibarıyla yayından kaldırılmıştır.
     Gönderiye erişim tarihimizdeki metni şöyledir: ..."
  Sorumlu editör : ...................................

Kaynak gösterme yükümlülüğü gömmede de sürer

Gömme, kaynak gösterme yükümlülüğünü kaldırmaz. Platform arayüzü hesap adını gösteriyor olsa bile, haber metninde kimin ne dediğini yazmak gerekir. FSEK m.36 f.3, iktibas edilen gazete, dergi ve ajansın adının, başka kaynaktan alınmışsa o kaynağın adı, tarih ve sayısının, ayrıca makale sahiplerinin adının zikredilmesini arar. Kaynak künyesinin nasıl kurulacağını kaynak gösterme yazımızda, kaynaksız yeniden yayımın yaptırımını ise ilgili yazıda ele aldık.

KVKK boyutu — kısa not

Gömülü gönderi bir kişiyi tanımlıyorsa, sayfanızda kişisel veri gösterilmiş olur. Ayrıca gömme kodu genellikle platformun çerez ve izleme altyapısını okuyucunun tarayıcısına taşır; bu, çerez onayı bakımından ayrı bir yükümlülük doğurur. Haber içeriğindeki kişisel veri kullanımını haberde kişisel veri kullanımı yazısında, üçüncü taraf çerezleri ise çerez onayı yazısında ayrıca ele alıyoruz.

Yayın öncesi kontrol listesi

text
[ ] Gönderinin gerçekten o hesaba ait olduğu doğrulandı (parodi/sahte hesap değil)
[ ] Hesabın doğrulama rozeti ve geçmişi kontrol edildi
[ ] Gönderi metni haber metnine düz metin olarak da aktarıldı
[ ] Platformun RESMÎ gömme kodu kullanıldı (kendi iframe'iniz değil)
[ ] Görsel/video sizin sunucunuza KOPYALANMADI
[ ] Öne çıkan görsel olarak gönderi görseli kullanılmadı
[ ] Ekran görüntüsü + HTML kaydı arşive alındı (yayına çıkmaz)
[ ] Erişim tarihi ve saati kaydedildi
[ ] Kaynak künyesi haber metninde yazıldı
[ ] Gömülü içeriğin çerez etkisi çerez politikasına işlendi
[ ] Gönderi silinirse gösterilecek yedek metin hazırlandı
[ ] Kaldırma talebi geldiğinde izlenecek akış belirlendi

Barındırma tarafında ne yapmalı?

Gömülü içerik dış kaynaklıdır; sayfa açılış süreniz artık üçüncü tarafın altyapısına bağlıdır. Çok sayıda gömme içeren haber sayfaları hem yavaşlar hem de dış betik kesintilerinden etkilenir. Arşiv kayıtlarınızın ise sizde, erişilebilir ve yedekli durması gerekir. KEYDAL hosting altyapısında haber arşivi ve medya kayıtlarını yedekli tutarak, gömülü içerik kaybolsa bile redaksiyon kaydınızı koruyabilirsiniz.