Gazeteci Kıdem ve İhbar Tazminatı Hesaplama

Önce Maddenin Bugünkü Hâli

Madde 6'nın birinci fıkrası, Anayasa Mahkemesinin 4/5/2023 tarihli ve E.2021/62, K.2023/89 sayılı kararıyla iptal edilmiştir (yürürlük 14/6/2023). Aynı kararla, kıdem tazminatı tutarını düzenleyen fıkradaki bir cümle de iptal edilmiştir. Bugün yürürlükte olan metnin taşıyıcı hükümleri şunlardır:

• "Kıdem hakkı gazetecinin mesleke ilk giriş tarihinden itibaren hesaplanır."
• "Akdin feshi halinde gazeteci, bu süreye göre hesaplanacak tazminatı almaya hak kazanır."
• İşveren feshinde ihbar süresi: aynı işverenle hizmet ilişkisi fasılasız en az beş yıl sürmüşse üç ay; beş yıldan az hizmeti olanlar için bir ay.
• "...her hizmet yılı veya küsuru için, son aylığı esas ittihaz olunmak suretiyle her yıl için bir aylık ücreti miktarında tazminat verilir."
• "İlk mukavele yılında bu miktar hesaplanmaz."
• İhbar müddetinin son günü tazminata esas tutulur ve yıllık izinden sayılmaz.
• Kullanılmayan yıllık iznin ücreti fesih hâlinde peşin ödenir.

İki Farklı Süre, İki Farklı Ölçüt

5953 uygulamasındaki en pahalı hata, kıdem ve ihbarı aynı süreden hesaplamaktır. Oysa madde iki ayrı ölçüt kullanır:

Hesap Formülleri

KIDEM TAZMİNATI  (5953 m.6)

  Kıdem = meslekteki hizmet yılı (ve küsuru) × son aylık brüt ücret

  - Süre, MESLEĞE İLK GİRİŞ tarihinden fesih tarihine kadar
  - "Son aylık" esas alınır (fesih anındaki ücret)
  - İlk sözleşme yılında bu miktar hesaplanmaz


İHBAR TAZMİNATI  (5953 m.6, m.5)

  İhbar süresi:
    aynı işverende fasılasız 5 yıl ve üzeri  →  3 ay
    5 yıldan az                              →  1 ay

  İhbar tazminatı = ihbar süresi (ay) × aylık brüt ücret

  Not: İşveren ihbar süresine karşılık gelen ücreti PEŞİN
  ödeyerek sözleşmeyi derhal feshedebilir (m.5).


KULLANILMAYAN YILLIK İZİN  (m.6, m.21)

  Günlük süreli yayında 1 yıl+ kıdem    : 4 hafta
  Meslekte 10 yıldan fazla kıdem        : 6 hafta
  Günlük olmayan yayında her 6 ay için  : 2 hafta

  Kullanılmayan izin ücreti fesihte PEŞİN ödenir.

Örnek Hesaplar

Örnek 1 — Meslekte kıdemli, işyerinde yeni

Mesleğe ilk giriş : 2014
Bu gazeteye giriş : 2024
Fesih tarihi      : 2026  (işveren feshi)
Son aylık brüt    : 60.000 TL

Meslek kıdemi     : 12 yıl
İşyeri kıdemi     : 2 yıl   → 5 yıldan az

İHBAR   = 1 ay × 60.000  =    60.000 TL
KIDEM   = 12    × 60.000  =   720.000 TL
Yıllık izin: meslekte 10 yıl+ → 6 haftalık hak;
            kullanılmayan kısmın ücreti peşin ödenir.

DİKKAT: İhbar 1 ay ama kıdem 12 yıl. Aynı sayı değil.

Örnek 2 — Meslek ve işyeri kıdemi aynı

Mesleğe ilk giriş : 2020
Bu gazeteye giriş : 2020
Fesih tarihi      : 2026  (işveren feshi)
Son aylık brüt    : 45.000 TL

Meslek kıdemi     : 6 yıl
İşyeri kıdemi     : 6 yıl  → 5 yıl ve üzeri

İHBAR   = 3 ay × 45.000  =   135.000 TL
KIDEM   = 6    × 45.000  =   270.000 TL

Burada ihbar 3 aya çıkıyor çünkü aynı işverende
fasılasız 5 yıl dolmuş.

Örnek 3 — İlk sözleşme yılı içinde fesih

Mesleğe ilk giriş : Ocak 2026
Fesih tarihi      : Eylül 2026  (işveren feshi)
Son aylık brüt    : 40.000 TL

İşyeri kıdemi     : 8 ay → 5 yıldan az

İHBAR   = 1 ay × 40.000  =   40.000 TL
KIDEM   = İLK MUKAVELE YILI → hesaplanmaz  =  0 TL

Ayrıca: mesleğe ilk intisap edenlerde deneme süresi
en çok 3 aydır (m.10); bu süre içindeki fesihte
ihbar ve tazminat doğmaz.

Hesaba Giren Diğer Kalemler

Yıllık İkramiye

Madde 14'ün son fıkrası: "Gazeteciler her hizmet yılı sonunda işverenin sağladığı karın emeklerine düşen nispi karşılığı olarak asgari birer aylık ücret tutarında ikramiye alırlar." Bu, yıl sonunda garanti edilmiş asgari bir maaş tutarındadır ve fesih hesabında ayrıca değerlendirilmesi gereken bir alacaktır.

Ölüm Tazminatı

Madde 18: gazetecinin ölümüyle sözleşme sona ererse eşine ve çocuklarına, bunlar yoksa geçimi kendisine bağlı aile fertlerine, aylık ücretinin üç mislinden az olmamak üzere kıdem hakkı tutarında ölüm tazminatı ödenir. Yani kıdem hesabı üç aylık ücretin altında kalsa bile taban üç aylık ücrettir.

Yayının Tatili Hâli

Madde 17'nin son fıkrası: her ne sebeple olursa olsun yayını tatil edilen süreli yayında çalışanlar, tatil tarihinden itibaren iki ay süreyle ücretlerini almaya devam eder ve kanuni tazminatları tercihan ödenir. Gazete kapanması hâlinde bu, alacağın öncelikli sırada olması demektir.

Ödeme, Taksit ve Yaptırım

Madde 6, işverenin maddi imkânsızlık hâlinde tazminatı taksitle ödemesine izin verir ancak koşulu ağırdır: en çok dört taksit, taksitlerin tamamının süresi bir yılı geçemez ve bu bölünme ancak işyerinin mali vergisini tahakkuk ettiren maliye şubesinin, müessesenin zarar etmekte olduğu kararı üzerine yapılabilir. Yani taksitlendirme tek taraflı bir işveren tasarrufu değildir.

Madde 6'nın son fıkrası ayrıca İş Kanununun 18, 19, 20, 21 ve 29. maddelerinin kıyas yoluyla uygulanacağını söyler. Bu, geçerli sebep, fesih usulü, dava süresi ve geçersiz feshin sonuçlarına ilişkin iş güvencesi rejiminin gazeteciler için de işlediği anlamına gelir.

Dikkat Edilmesi Gereken Dört Nokta

• Çifte kıdem yasağı ve istisnası. Bir defa kıdem tazminatı alan gazetecinin kıdemi yeni işine girişinden itibaren hesaplanır. Ancak madde 6 açıkça devam eder: "Ancak, buna aykırı olarak işverenle gazeteci arasında yapılacak mukavele muteberdir." Yani sözleşmeyle gazeteci lehine sapılabilir.
• Kanunda kıdem tavanı hükmü yok. 5953'ün metninde İş Kanunu'ndakine benzer bir kıdem tazminatı tavanı düzenlenmemiştir. Tavan uygulanıp uygulanmayacağı somut olayda değerlendirilmesi gereken bir konudur; hesabı avukatla teyit edin.
• Süreler asgaridir. Madde 8, ihbar sürelerinin sözleşmeyle artırılabileceğini söyler. Azaltılamaz. Sözleşmenizde daha uzun süre varsa o geçerlidir — gazeteci iş sözleşmesi şablonu yazısına bakın.
• Meslek kıdemini ispat. Kıdem meslekteki toplam süreye dayandığı için önceki işyerlerine ait SGK hizmet dökümü ve sözleşmeler kritik belgedir. Sözleşmeye "mesleğe ilk giriş tarihi" yazılması bu ispatı kolaylaştırır.

Gazeteci Kendisi Fesheder ve Diğer Hâller

Madde 7 uyarınca gazeteci, en az bir ay önce yazılı ihbarda bulunmak suretiyle sözleşmeyi her zaman feshedebilir. Madde 11 ise özel bir hâl düzenler: süreli yayının veçhe ve karakterinde gazetecinin şeref, şöhret veya manevi menfaatlerini ihlal edici bariz bir değişiklik olursa, gazeteci ihbar süresini beklemeden feshedebilir ve işverenin kusurlu feshi hâlindeki tazminatı talep edebilir.

Madde 12'ye göre gazetecinin hastalığı sebebiyle sözleşme işverence feshedilemez; hastalık altı aydan fazla uzarsa tazminat verilmek suretiyle feshedilebilir ve gazeteci bir yıl içinde iyileşirse eski işine tercihan alınır. Fazla mesai alacağının hesabı için fazla mesai ücreti hesaplama yazısına, uyuşmazlığın hangi mevzuata tabi olduğu için hangi kanun hangi yayın türüne uygulanır yazısına bakabilirsiniz.