Gazeteci Fazla Mesai Ücreti Hesaplama

Kimler İçin Geçerli?

Ek madde 1, kapsamı şöyle çizer: 5953'ün birinci maddesindeki gazeteci tanımına giren kimselerden "müessese, matbaa, idarehane ve büro gibi yerlerde hizmetlerinin mahiyeti itibariyle müstemirren çalışanlar". Yani süreklilik arz eden biçimde bu yerlerde çalışan gazeteciler bu rejime tabidir.

Kanunun 1. maddesi 2022'de 7418 sayılı Kanunla değiştiği için kapsama internet haber siteleri de girmiştir. Bir haber sitesinin editörü, muhabiri veya redaktörü de bu hükümlerden yararlanır.

Fazla Çalışma Ne Zaman Doğar?

Maddenin ilk fıkrası günlük çalışmayı sabitler: "günlük iş müddeti, gece ve gündüz devrelerinde sekiz saattir." İkinci fıkra ise fazla çalışmayı tanımlar — üç ayrı hâl vardır:

• Gündüz veya gece devresindeki çalışma müddetinin sekiz saatin üzerine çıkarılması
• Ulusal bayram ve genel tatillerde çalışılması
• Hafta tatilinde çalışılması

İki Zam Oranı

"Bir misli fazlasıyla" ifadesi, saat ücretinin bir katı kadar ilave demektir; yani toplam ödeme normal saat ücretinin iki katıdır. Gece 23.00'te başlayıp 02.00'de biten üç saatlik bir fazla çalışmada, ilk saat %50 zamlı, 24.00'ten sonraki iki saat ise bir misli fazlasıyla ödenir. Tek oran uygulamak eksik ödemedir.

Yuvarlama ve Günlük Sınır

Maddenin yuvarlama kuralı nettir: "Fazla saatlerin hesabında, yarım saatten az olan müddetler yarım saat, fazlası ise bir saat sayılır."

YUVARLAMA ÖRNEKLERİ

  2 saat 15 dakika  →  15 dk < 30 dk  →  2,5 saat
  2 saat 45 dakika  →  45 dk > 30 dk  →  3,0 saat
  1 saat 05 dakika  →  05 dk < 30 dk  →  1,5 saat
  0 saat 40 dakika  →  40 dk > 30 dk  →  1,0 saat

Kural, sürenin KESİRLİ kısmına uygulanır.

Saat Ücreti Nasıl Bulunur?

Burada dikkatli olmak gerekiyor. 5953 günlük çalışmayı sekiz saatte sabitler ve madde 19'la hafta tatili rejimini kurar, ancak aylık ücretten saat ücretine geçiş için bir bölen belirtmez. Bu nedenle bölenin sözleşmede açıkça kararlaştırılması en sağlıklı yoldur.

SAAT ÜCRETİ

  Saat ücreti = aylık brüt ücret / aylık normal çalışma saati

Kanun günlük 8 saati sabitler (Ek m.1) ve 6 günlük çalışmayı
takiben 1 gün hafta tatili öngörür (m.19). Aylık bölenin ne
olacağı kanunda YAZMAZ — sözleşmede belirlenmeli ya da somut
olayda hukuki değerlendirmeye tabi tutulmalıdır.

Aşağıdaki örneklerde açıklık olsun diye saat ücreti
DOĞRUDAN VERİLMİŞTİR.

Örnek Hesaplar

Örnek 1 — Gündüz fazla çalışma

Saat ücreti        : 250 TL
Ay içindeki fazla mesai : 20 saat (tamamı 24.00 öncesi)

Birim ücret = 250 × 1,50 = 375 TL
TOPLAM      = 20 × 375   = 7.500 TL

Örnek 2 — Gece yarısını aşan baskı gecesi

Saat ücreti : 250 TL
Çalışma     : 23.00 - 02.00 arası, 3 saat fazla mesai

23.00 - 24.00 →  1 saat × (250 × 1,50) =   375 TL
24.00 - 02.00 →  2 saat × (250 × 2,00) = 1.000 TL
                                        ---------
TOPLAM                                   1.375 TL

Hepsini %50'den ödeseydiniz: 3 × 375 = 1.125 TL
EKSİK ÖDEME: 250 TL (tek bir gece için)

Örnek 3 — Karma bir ay

Saat ücreti : 300 TL

Normal fazla mesai      : 18 saat
Gece 24.00 sonrası      : 10 saat
Hafta tatilinde çalışma :  8 saat  (farklı hafta tatili günlerine yayılmış, gündüz)

18 saat × (300 × 1,50) =  8.100 TL
10 saat × (300 × 2,00) =  6.000 TL
 8 saat × (300 × 1,50) =  3.600 TL
                         ----------
TOPLAM                   17.700 TL

Hafta tatilinde çalışma Ek m.1 uyarınca fazla mesai
sayılır; gündüz saatlerine denk geldiği için %50 zam.
Günlük üç saatlik fazla mesai sınırı nedeniyle bu saatler
tek güne sığdırılamaz; örnekte farklı hafta tatili
günlerine dağıtılmıştır.

Ödeme Zamanı

Ek madde 1: "Fazla çalışmalara ait ücretin, mütaakıp ücret tediyesiyle birlikte ödenmesi mecburidir." Yani fazla mesai ücreti, bir sonraki maaş ödemesiyle birlikte ödenmek zorundadır; yıl sonuna bırakılamaz.

Ayrıca madde 15, sözleşme dışında verilen işler ile sipariş edilen veya yayını kabul edilen yazılar için ayrıca ücret ödeneceğini ve bu ilave ücretlerin sigorta primlerinin ödenmesinin mecburi olduğunu söyler. Fazla mesai ile sözleşme dışı yazı ücreti birbirinden ayrı kalemlerdir.

Ödenmezse: Beş Kat Ceza

İdari para cezaları, madde 30 uyarınca Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bölge müdürü tarafından verilir. Madde 24 ise teftiş ve murakabe yetkisini düzenler. Uyuşmazlıklarda görevli mahkeme, Ek madde 4 uyarınca iş mahkemeleridir.

Buna ek olarak madde 25, kanunun getirdiği yükümlülüklerin gazetecilerin ücret ve diğer haklarını daha aşağı hadlere indirmeye gerekçe yapılamayacağını söyler; aykırılık madde 30 uyarınca ayrıca cezalandırılır.

Kayıt Tutma: İspatın Anahtarı

Fazla mesai uyuşmazlıklarının çoğu miktarda değil, sürenin ispatında düğümlenir. Haber kuruluşlarında pratik olarak işe yarayan kayıtlar şunlardır:

• İçerik yönetim sisteminin yayım ve düzenleme zaman damgaları — 5187 m.4 zaten internet haber sitelerinde ilk yayım ve güncelleme tarihlerinin içerik üzerinde gösterilmesini zorunlu kılar
• Baskı ve sayfa kapanış saatlerini gösteren üretim kayıtları
• Giriş-çıkış kayıtları ve nöbet çizelgeleri
• Fazla mesai talimatının yazılı olarak verilmesi ve arşivlenmesi
• Bordroda fazla mesainin ayrı kalem olarak, %50 ve bir misli ayrımıyla gösterilmesi

Bordroda tek satırda "fazla mesai" yazmak, gece saatlerinin doğru oranla ödendiğini göstermez. Ayrımı bordroya taşımak hem uyum hem ispat açısından işverenin lehinedir. Yayın kuruluşunuzun diğer yükümlülükleri için internet haber sitesi yasal uyum kontrol listesi, fesih hâlindeki alacaklar için kıdem ve ihbar tazminatı hesaplama yazılarına bakabilirsiniz.

Diğer Çalışma Süresi Hakları

Fazla mesai hesabı yapılırken sık atlanan komşu haklar: madde 19'a göre altı günlük fiili çalışmayı takiben bir gün ücretli dinlenme zorunludur ve devamlı gece çalışması gerektiren işlerde hafta tatili iki gündür. Madde 21'e göre yıllık ücretli izin günlük süreli yayında dört hafta, meslekte on yıldan fazla kıdemi olanlarda altı haftadır ve izin hakkından feragat edilemez.