Sitenizin tamamına erişim engeli, 5651 sayılı Kanunda kural değil istisnadır. Kanun bunu iki maddede, aynı cümle kalıbıyla ve iki şarta bağlayarak düzenler. Bu yazıda önce o iki hükmü birebir veriyoruz, sonra kararın dayanağını nasıl öğreneceğinizi ve metinde yazan itiraz yolunu gösteriyoruz. Sonda ise hukuki değil, tamamen operasyonel bir süreklilik planı var.
Kanunda tüm siteye engelden söz eden iki hüküm
5651 sayılı Kanunun tam metninde internet sitesinin tümüne yönelik olarak erişimin engellenmesi ifadesi yalnızca iki yerde geçer: m.8/17 ve m.8/A f.3. İkisi de aynı formülü kullanır. Önce m.8/17:
5651 MADDE 8, onyedinci fıkra (birebir alıntı):
"(17) (Ek:17/10/2019-7188/36 md.) Bu maddenin ikinci, dördüncü ve
ondördüncü fıkraları kapsamında verilen erişimin engellenmesi kararları,
ihlalin gerçekleştiği yayın, kısım, bölüm ile ilgili olarak (URL vb.
şeklinde) içeriğe erişimin engellenmesi yöntemiyle verilir. Ancak,
teknik olarak ihlale ilişkin içeriğe erişimin engellenmesi yapılamadığı
veya ilgili içeriğe erişimin engellenmesi yoluyla ihlalin önlenemediği
durumlarda, internet sitesinin tümüne yönelik olarak erişimin
engellenmesi kararı verilebilir."5651 MADDE 8/A, üçüncü fıkra (birebir alıntı):
"(3) Bu madde kapsamında verilen erişimin engellenmesi kararları,
ihlalin gerçekleştiği yayın, kısım, bölüm ile ilgili olarak (URL, vb.
şeklinde) içeriğe erişimin engellenmesi yöntemiyle verilir. Ancak,
teknik olarak ihlale ilişkin içeriğe erişimin engellenmesi yapılamadığı
veya ilgili içeriğe erişimin engellenmesi yoluyla ihlalin önlenemediği
durumlarda, internet sitesinin tümüne yönelik olarak erişimin
engellenmesi kararı verilebilir."İki hüküm de tek bir istisnayı, iki alternatif şarta bağlar: (i) teknik olarak ihlale ilişkin içeriğe erişimin engellenmesinin yapılamaması, veya (ii) URL bazlı engelleme yoluyla ihlalin önlenememesi. Bu iki şarttan biri gerçekleşmedikçe, metnin emrettiği yöntem URL bazlı engellemedir — ayrıntısını URL bazlı engelleme yazısında açtık.
Kanunda başka bir tüm-site hükmü var mı?
Kısaca: hayır. Kanun metninde erişimin engellenmesi tanımı (m.2/1-o) alan adından ve IP adresinden engellemeyi yöntem olarak sayar, ancak bir hüküm değil tanımdır — hangi hâlde uygulanacağını söylemez. Bant genişliğinin yüzde elli veya yüzde doksan oranında daraltılmasına ilişkin hükümler ise Ek m.4'tedir ve yalnızca sosyal ağ sağlayıcıları ilgilendirir; tipik bir haber sitesi Ek m.4'ün muhatabı değildir. Kişilik hakkı ihlali nedeniyle engellemeyi düzenleyen m.9 ise tamamen iptal edilmiştir.
| Dayanak | Tüm siteye engel mümkün mü | Şart |
|---|---|---|
| m.8/17 | Evet, istisnaen | Teknik imkânsızlık veya URL engellemesiyle ihlalin önlenememesi |
| m.8/A f.3 | Evet, istisnaen | Aynı iki şart |
| m.9/A f.4 | Metinde istisna hükmü yok | Yalnızca URL bazlı engelleme öngörülmüş |
| m.9 | Madde yok | AYM 11/10/2023 E.2020/76 K.2023/172 ile tamamen iptal; yürürlük 10/10/2024 |
| Ek m.4 | Bant genişliği daraltma | Yalnızca sosyal ağ sağlayıcılar hakkında |
Bu tablo, m.9 iptalinin neden bu konunun tam ortasında olduğunu da gösterir: kişilik hakkı ihlali iddiasıyla bir haber sitesinin tamamının engellenmesine dayanak yapılabilecek hüküm, 10/10/2024 tarihinden itibaren kanun metninde bulunmamaktadır. Kanun koyucu yerine yeni bir düzenleme de getirmemiştir.
İlk saat: kararın dayanağını öğrenin
Site erişilemez hâle geldiğinde ilk yapılacak şey, bunun bir arıza mı yoksa bir karar mı olduğunu ayırt etmektir. Karar ise üç kanaldan iz bırakır. m.8/3 uyarınca hâkim, mahkeme veya Cumhuriyet savcısı tarafından verilen kararların birer örneği gereği yapılmak üzere Kuruma gönderilir. m.6/A f.7 uyarınca erişimin engellenmesi kararları gereği için Erişim Sağlayıcıları Birliğine gönderilir ve Birliğe yapılan tebligat erişim sağlayıcılara yapılmış sayılır. m.6/A f.11 uyarınca Birlik, kararları sitenizin sayfalarından tespit edilebilen elektronik posta adresine bildirebilir.
SİTE ERİŞİLEMEZ — İLK SAAT KONTROL LİSTESİ
[ ] Teknik mi, karar mı?
- Sunucu, DNS, sertifika ve barındırma sağlayıcısı durumu kontrol
- Farklı operatörlerden ve yurt dışından erişim denemesi
- Hosting sağlayıcısına açılan kayıt/talep numarası: .............
[ ] Bildirim geldi mi?
- Künyedeki iletişim e-postası (spam klasörü dâhil) tarandı mı?
- KEP adresi ve tebligat kayıtları kontrol edildi mi?
- Şirket merkezine fiziki tebligat geldi mi?
[ ] Kararın künyesi çıkarıldı mı?
Karar tarihi : ....../....../..........
Karar sayısı : ..........................
Karar mercii : [ ] Sulh ceza hâkimliği [ ] Mahkeme
[ ] C. savcılığı [ ] BTK Başkanı
Dayanak madde : [ ] m.8 [ ] m.8/A [ ] m.9/A [ ] diğer
Kapsam : [ ] URL [ ] Alan adı [ ] IP
[ ] Kapsam gerekçesi kararda yazıyor mu?
- Sitenin tümüne engel verilmişse, m.8/17 (veya m.8/A f.3)
uyarınca hangi teknik şartın gerçekleştiği kararda
açıklanmış mı? YAZILI OLARAK not edin.
[ ] Zaman damgaları
Erişimin kesildiği an : ....../....../.......... ....:....
Bildirimin alındığı an: ....../....../.......... ....:....
[ ] Avukata iletildi mi? Saat: ....:....İtiraz yolu: metinde yazan
5651, itirazı kendi içinde ayrıntılı olarak düzenlemez; başka kanunlara yollama yapar. Metinde yazan dört hüküm şudur:
- m.8/2 son cümle: Koruma tedbiri olarak verilen içeriğin çıkarılmasına ve/veya erişimin engellenmesine ilişkin karara 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre itiraz edilebilir.
- m.8/12: Kurum tarafından verilen idarî para cezalarına ilişkin kararlara karşı 2577 sayılı İdarî Yargılama Usulü Kanunu hükümlerine göre kanun yoluna başvurulabilir.
- m.8/13: İşlemlerin yürütülmesi için Kuruma gönderilen hâkim ve mahkeme kararlarına, CMK hükümlerine göre Kurum tarafından itiraz edilebilir.
- m.8/15: Bu maddeye göre soruşturma aşamasında verilen hâkim kararı ile 9/A maddesine göre verilen hâkim kararı, birden fazla sulh ceza mahkemesi bulunan yerlerde Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından belirlenen sulh ceza mahkemeleri tarafından verilir.
İtirazınızın ana ekseni genellikle içeriğin kendisi değil, kararın kapsamıdır. m.8/17 ve m.8/A f.3'ün kural-istisna yapısı, sitenin tümüne verilen bir kararda iki teknik şarttan birinin ortaya konmasını gerektirir. Kararda bu gerekçe yoksa veya somut olayda ilgili içerik tek başına kapatılabilir nitelikteyse, bu husus itirazın merkezine konur.
İçeriği kaldırmanın etkisi
Kanun, içeriğin yayından çıkarılmasını üç yerde kararın sona ermesine bağlar. Bu, sitenin tamamı engelliyken elinizdeki en hızlı araçlardan biridir:
- m.8/9: Konusu katalog suç oluşturan içeriğin yayından çıkarılması halinde; erişimin engellenmesi kararı, soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma evresinde mahkeme tarafından kaldırılır.
- m.8/7: Soruşturma sonucunda kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilirse karar kendiliğinden hükümsüz kalır; savcı internet adresini belirterek kararın bir örneğini Kuruma gönderir.
- m.8/8: Kovuşturma evresinde beraat kararı verilirse karar kendiliğinden hükümsüz kalır.
- m.9/A f.7: Erişimin engellenmesine konu içeriğin yayından çıkarılmış olması durumunda hâkim kararı kendiliğinden hükümsüz kalır.
Buradaki denge açıktır: içeriği kaldırmak engelin kalkması için kanunda öngörülmüş bir sebeptir, ancak kaldırmanın da editoryal ve arşivsel bir bedeli vardır. Bu tercihin sonuçlarını talebi reddetmenin sonuçları yazısında ayrıntılandırdık. Ayrıca m.8/2 uyarınca erişimin engellenmesi kararı, amacı gerçekleştirecek nitelikte görülürse belirli bir süreyle sınırlı olarak da verilebilir; kararın süreli olup olmadığını mutlaka kontrol edin.
Operasyonel hazırlık — bu kısım hukuki değildir
Aşağıdakiler kanundan doğan bir hak veya yükümlülük değildir; bir yayın kuruluşunun kesinti karşısında ayakta kalması için alınabilecek teknik ve idari önlemlerdir. Hukuki sonuç doğurmazlar ve bir kararın gereğini yerine getirme yükümlülüğünü ortadan kaldırmazlar.
- Yedek alan adı ve ayrı barındırma. Kurumsal duyuru sayfanız, künyeniz ve iletişim bilgileriniz ana siteden bağımsız çalışabilsin. Barındırma altyapınızın bunu destekleyip desteklemediğini hosting hizmetlerimiz sayfasındaki yapılandırmalarla karşılaştırabilirsiniz.
- Tam arşiv yedeği. Veritabanı ve medya dosyalarının düzenli, sürümlü ve kurum dışında tutulan bir kopyası olsun. Site kapandığında kendi arşivinize erişemez duruma düşmeyin.
- Okurla iletişim kanalı. E-posta bülteni listesi, mesajlaşma kanalı veya sosyal hesaplar üzerinden okura durumu açıklayabileceğiniz hazır bir kanal bulundurun; kriz anında liste toplanmaz.
- Bağımsız izleme. Erişim kesintisini haber veren, sizin altyapınızdan bağımsız çalışan bir izleme servisi kurun; kesintiyi okurdan öğrenmeyin.
- Kayıt ve delil. Kesinti anı, farklı operatörlerdeki durum ve alınan hata mesajları zaman damgalı olarak saklansın.
- Yetki ve nöbet. Kriz anında karar verebilecek kişiler, yedekleri ve ulaşım bilgileri yazılı olsun.
YAYIN SÜREKLİLİĞİ PLANI — İSKELET
1. TESPİT
- İzleme servisi uyarısı → nöbetçi editöre bildirim (hedef: 5 dk)
- Teknik mi hukuki mi ayrımı (hedef: 15 dk)
2. BİLGİ TOPLAMA
- Karar künyesi, dayanak madde, kapsam
- Kararın bildirildiği saat ve kanal
3. HUKUKİ HAT
- Avukata dosya devri (hedef: aynı gün)
- Kapsam itirazı değerlendirmesi: m.8/17 / m.8/A f.3
- İçeriği kaldırma seçeneğinin değerlendirilmesi:
m.8/9, m.9/A f.7
4. İLETİŞİM HATTI
- Okur duyurusu (yedek kanaldan) — ne yazılacağı önceden hazır
- Reklam veren ve abone bilgilendirmesi
- Basın açıklaması taslağı
5. TEKNİK HAT
- Arşiv yedeğinin bütünlük kontrolü
- Kurumsal duyuru sayfasının yayına alınması
- Trafik ve gelir kaybının kayda geçirilmesi (tazminat dosyası için)
6. TAKİP
- 24. saat / 48. saat kontrolleri (bkz. ilgili madde süreleri)
- Kararın süreli verilip verilmediğinin teyidi (m.8/2)
- Kaldırma/hükümsüzlük hâllerinin izlenmesi (m.8/7, m.8/8, m.8/9)Barındırma ve sunucu tarafında yedeklilik, ayrı ağ ve bağımsız yönetim paneli gibi başlıklar için sunucu çözümlerimize bakabilirsiniz; bunlar hukuki bir çözüm değil, kesinti anında elinizde kalan araçları çoğaltmaya yarayan operasyonel tedbirlerdir.
Neyi yapmamalısınız
- Kararın dayanağını öğrenmeden içeriği toptan silmeyin; sildiğinizde itirazınızın konusu ve arşiviniz birlikte kaybolur.
- Bir engelleme kararını teknik yollarla dolanmayı planlamayın; m.6/1-ç bu yolları ayrıca kapatmayı erişim sağlayıcıya yükümlülük olarak vermiştir.
- Kararın gereğini yerine getirmeyi itiraz edeceğim diyerek ertelemeyin; m.8/10 ve m.8/A f.5 bunu ayrı bir yaptırıma bağlar. Uygulama ile itiraz birlikte yürütülür.
- Sürelerin hafta sonu veya tatilde durduğunu varsaymayın; kanun metninde böyle bir hüküm yoktur — süre çizelgesine bakın.
- Sitenizin künye ve iletişim bilgilerini engelleme sırasında güncellemeyi ihmal etmeyin; bildirimler o adrese gelmektedir. Genel durumunuzu yasal uyum kontrol listesiyle gözden geçirin.