Kontrol kurulları, resmî ilan mevzuatının denetim organıdır. Resmî İlan ve Reklam Yönetmeliği'nin 95. maddesi görevi tek cümlede tanımlar: resmî ilan ve reklam yayımıyla alakalı süreli yayınların, Yönetmelikle yükletilen ödevler ile vasıfları, zamanında ve noksansız yerine getirip getirmediğini denetleyip tespit etmek.
Gazetelerde Denetlenenler
95. maddenin ikinci fıkrasının (a) bendi, gazeteler bakımından yetkileri sayar. Denetim yalnız gazetenin kendisiyle sınırlı değildir; zincirin tamamına uzanır.
- Bilgi toplama: kadro, baskı sayısı, bayilere dağıtım listesi, satış ve iade adetleri ile varsa abone yoluyla yapılan satışlar.
- Yerinde inceleme: matbaa, dağıtım müesseseleri ile bu müesseselere bağlı tali ve son nokta bayiler ve kâğıt satışı yapılan yerlerin çalışmaları ve kayıtları.
- Arşiv üzerinde içerik kontrolü.
İnternet Haber Sitelerinde Denetlenenler
(b) bendi internet haber siteleri için dört başlık sayar: kadro, yer sağlayıcı, yayımladıkları içerikler ve kullanıcı ziyaretçi trafik bilgilerine dair her türlü bilgi ve belgeyi incelemek.
| Başlık | Neye bakılır |
|---|---|
| Kadro | Asgari sayı ve dağılım, sözleşmeler, SGK ve vergi tahakkukları |
| Yer sağlayıcı | Barındırma sözleşmesi ve faturalar |
| İçerikler | Günlük asgari haber sayısı, içerik nitelikleri, tarih damgası |
| Ziyaretçi trafiği | Tekil ziyaretçi, sayfa görüntüleme, doğrudan trafik oranı, sayfada kalma süresi |
Yer sağlayıcının denetim kapsamında olması, künye yükümlülüğüyle de örtüşür: 5187 m.4/3, internet haber sitelerinde yer sağlayıcısının adı ve adresinin künyede bulundurulmasını arar.
Üçüncü Kişilerden Bilgi Alma
(c) bendi kapsamı genişletir: kontrol kurulları, denetleme konusuyla ilgili olarak resmî kurum ve kuruluşlar ile gerçek ve tüzel kişilerden ihtiyaç duyacakları bilgi ve belgeleri temin etmeye yetkilidir.
(ç) bendi ise genel bir yetki verir: kendilerine verilen görevlerin ifası için her türlü araştırma ve incelemeyi yapmak, gerektiğinde denetlemeye ilişkin her türlü bilgi ve belgeyi almak.
Bu iki bent birlikte okunduğunda, beyanlarınızın bağımsız kaynaklardan doğrulanabileceği anlaşılır: SGK kayıtları, matbaa faturaları, bayi kayıtları ve barındırma sözleşmeleri gibi.
Denetim Sonrası: Rapor Süreci
103. madde, denetimden sonraki takvimi belirler:
| Adım | Süre |
|---|---|
| Kontrol kurulunun raporu tanzim etmesi | Denetimin tamamlandığı tarihten itibaren en geç 15 iş günü |
| Genel Müdürlüğün raporu ilgili müdürlüğe havalesi | En geç 2 iş günü |
| Havale edilen raporlar hakkındaki işlemler | En geç 15 iş günü |
| Kararın yayına gönderilmesi | 7 iş günü (m.107/8) |
Genel Müdürlük, tereddüt oluşması hâlinde ek rapor isteyebileceği gibi, durumu kendisinin saptayacağı hususlara göre değerlendirerek karara da bağlayabilir.
Denetim Giderleri
Denetleme giderleri 96. maddede düzenlenmiştir. Özellikle 111. madde kapsamında, yayımlama hakkının yeniden devamı için kontrol kurulu denetimine karar verilmesi hâlinde, gazete veya internet haber sitesi denetim kararının tebliğinden itibaren bu giderleri ödemekle yükümlüdür.
Benzer şekilde 109. maddenin ikinci fıkrasına göre bekleme süresinin tamamlandığının tespiti de imzalı talep ve denetleme giderinin yatırılması üzerine yapılan denetlemeyle olur.
Sonuç
Kontrol kurulları, Yönetmelikle yüklenen ödev ve vasıfların zamanında ve noksansız yerine getirilip getirilmediğini denetler. Gazetelerde kadro, baskı, dağıtım, satış ve arşiv içeriği; matbaa, dağıtımcı ve bayiler nezdinde yerinde inceleme yapılabilir. İnternet haber sitelerinde kadro, yer sağlayıcı, içerikler ve ziyaretçi trafik bilgileri incelenir.
Denetimde hangi belgelerin hazır bulundurulacağını belgeler yazısında, denetimin engellenmesinin sonucunu engelleme yazısında, rapora itirazı itiraz yazısında ele aldık.