Karşılıklılık, yabancı medya mensupları bakımından iki ayrı yerde karşımıza çıkar ve ikisinde de sonucu değiştirebilir.
Birinci Yer: Basın Kartı
Basın Kartı Yönetmeliği'nin 9. maddesi, yabancı medya mensuplarında aranan üç şartı saydıktan sonra şöyle bitirir: bu şartların sağlanması hâlinde, karşılıklılık esası da gözetilerek Başkanlıkça uygun türdeki basın kartı verilebilir.
Aynı ifade 5187 sayılı Kanun'un ek 4. maddesinde de yer alır: şartların bulunması hâlinde, karşılıklılık esası da gözetilerek Başkanlıkça basın kartı verilebilir.
İkinci Yer: Sorumlu Müdürlük
5187 sayılı Kanun'un 5. maddesi sorumlu müdür olabilmek için altı şart sayar ve (f) bendi şudur: T.C. vatandaşı olmayanlar için karşılıklılık koşulu aramak.
| Şart | İçeriği | Bent |
|---|---|---|
| Yaş | Onsekiz yaşını bitirmiş olmak | a |
| Yerleşim | Türkiye'de yerleşim yeri sahibi olmak ve devamlı oturmak | b |
| Eğitim | En az ortaöğretim veya dengi mezuniyet | c |
| Ehliyet | Kısıtlı veya kamu hizmetlerinden yasaklı olmamak | d |
| Sicil | Yüz kızartıcı suçlardan mahkûm olmamak | e |
| Yabancılar | Karşılıklılık koşulu aramak | f |
Karşılıklılık Ne Anlama Geliyor?
Kavramın özü şudur: bir hakkın yabancıya tanınması, o yabancının vatandaşı olduğu ülkede Türk vatandaşlarına aynı ya da benzer hakkın tanınmasına bağlanır.
Karşılıklılığın Görünmediği Yerler
Bazı hükümler karşılıklılığa hiç atıf yapmaz; orada yasak mutlaktır:
| Konu | Kural | Karşılıklılıkla aşılabilir mi? |
|---|---|---|
| Sürekli basın kartı | Yabancı medya mensuplarına verilemez (m.14/3) | Hayır — mutlak |
| Basın trafik kartı | Yabancı medya mensuplarına verilmez (m.44/3) | Hayır — mutlak |
| Yabancı temsilcilik personeli | Türkiye'deki yabancı temsilciliklerin yayın faaliyetlerindeki personeline kart verilemez (m.7/2) | Hayır — mutlak |
| Süreli ve geçici basın kartı | Şartlar sağlanırsa verilebilir (m.9) | Karşılıklılık gözetilir |
| Sorumlu müdürlük | Yabancılar için karşılıklılık koşulu aranır (m.5/f) | Karşılıklılık şarttır |
Çalışma İzninde Benzer Bir Mantık
6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu'nun 6. maddesinin üçüncü fıkrası farklı ama ilişkili bir kapı açar: diğer kanunlarda ya da Türkiye'nin taraf olduğu ikili veya çok taraflı anlaşmalar veya uluslararası sözleşmelerde çalışma izni almadan çalışabileceği belirtilen yabancılar, bu Kanuna göre çalışma izni almadan çalışabilir veya çalıştırılabilirler.
16. madde de bazı kategorilere istisna tanır; aralarında Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşı ve Avrupa Birliği üyesi ülke vatandaşı olanlar da vardır. Ayrıntısını istisnai değerlendirme yazısında ele aldık.
Başvuru Öncesi
- 9. maddedeki üç şartı eksiksiz belgeleyin — görevlendirme, çalışma izni, takdim mektubu.
- Şartların sağlanmasının kartı garanti etmediğini bilin; madde "verilebilir" der.
- Sorumlu müdürlük düşünüyorsanız 5187 m.5/f karşılıklılık koşulunu ayrıca değerlendirin.
- Ülkenizle ilgili bir ikili anlaşma olup olmadığını kontrol edin.
- Tereddüt hâlinde İletişim Başkanlığı'ndan yazılı görüş alın.
Sonuç
Karşılıklılık, yabancı medya mensuplarının basın kartı başvurusunda gözetilen bir değerlendirme ölçüsüdür: şartlar sağlansa bile kart "karşılıklılık esası da gözetilerek verilebilir". Sorumlu müdürlükte ise 5187 m.5/f uyarınca doğrudan bir koşuldur. Buna karşılık sürekli basın kartı ve basın trafik kartı yasakları mutlaktır ve karşılıklılıkla aşılamaz.