Belediye başkan adayı nasıl olunur? Şartlar, başvuru ve görevden ayrılma

Belediye başkan adayı olma şartları nelerdir?

Belediye başkanlığı, belediye meclisi üyeliği ve il genel meclisi üyeliği için seçilme yeterliliği 2972 sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanun m.9'da düzenlenir. Bu maddeye göre kanunda belirtilen yaşı dolduran ve 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu m.11'de sayılan engelleri taşımayan her Türk vatandaşı bu görevlere seçilebilir. Yani belediye başkanlığı için ayrı bir şartlar listesi yoktur; milletvekilliği için sayılan engeller burada da uygulanır.

Seçilmeye engel durumlar

2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu m.11'e göre aşağıdaki durumlardan birinde bulunanlar seçilemez. Maddeyi kendi sözlerimizle özetliyoruz; kendi durumunuz sınırda ise resmî metni okuyun ve bir hukukçuya danışın.

• İlkokul mezunu olmayanlar.
• Kısıtlılar.
• Askerlikle ilişiği olanlar.
• Kamu hizmetinden yasaklılar.
• Taksirli suçlar hariç, kanunda belirtilen süre ve üzerinde hapis cezasına ya da ağır hapis cezasına hüküm giymiş olanlar.
• Affa uğramış olsalar bile zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı suçlar, maddede sayılan kaçakçılık suçları, resmî ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, Devlet sırlarını açığa vurma ve terör eylemleri gibi suçlardan mahkûm olanlar.

Hangi görev için hangi şart ve usul geçerli?

Yerel seçimlerde aynı gün birden fazla göreve seçim yapılır, ancak her görevin adaylık usulü aynı değildir. Aşağıdaki tablo, okuduğumuz kanun maddelerine göre farkları özetler.

Partili belediye başkan adayı nasıl olunur?

Bir siyasi partiden aday olmak istiyorsanız süreç partinin içinde başlar. 2972 sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanun m.10, yerel seçimlerde aday tespitinin 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu m.37 hükümlerine göre yapılacağını söyler. Bu madde, partilerin aday tespitini serbest, eşit, gizli oy ve açık tasnif esasları çerçevesinde, tüzüklerinde belirleyecekleri usullerden biri ya da birkaçıyla yapabileceğini düzenler.

Aday belirleme usulleri

Uygulamada partiler tüzüklerine göre ön seçim, aday yoklaması ya da merkez yoklaması gibi yöntemlere başvurur. 2972 sayılı Kanun, yerel seçimlerde bu işlemlerde Yüksek Seçim Kurulunun yerine ilçe seçim kurullarının, parti genel başkanlığının yerine parti ilçe başkanlıklarının; büyükşehirlerde ise il seçim kurullarının ve parti il başkanlıklarının görev yapacağını belirtir. Belediye meclisi üyeliği için kanunda öngörülen kontenjan adaylarını partiler merkez yoklamasıyla tespit eder. Partinizin bu seçimde hangi usulü uygulayacağını il ya da ilçe başkanlığınızdan öğrenin; çünkü takviminiz ve kampanya şekliniz buna göre değişir.

Aday adaylığı başvurusu

• Partinizin aday adaylığı duyurusunu, başvuru yerini ve istenen belgeleri il ya da ilçe başkanlığından öğrenin.
• Tüzükte adaylar için ek şartlar olup olmadığını kontrol edin.
• 2972 sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanun m.10 uyarınca parti genel merkezinin belirlediği miktarda başvuru aidatı alınabileceğini bilin; tutarı partinizden öğrenin.
• Parti il ya da ilçe yönetim kurulunda görevliyseniz, görev yaptığınız yerden aday adayı olmak için istifaya ilişkin usulün 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu m.40 uyarınca parti tüzüğünde belirlendiğini unutmayın.
• Aynı seçim için birden fazla partiden ya da aynı partiden birden fazla seçim çevresinden ön seçime katılamayacağınızı göz önünde tutun.

Ön seçim döneminde propaganda sınırları

2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu m.43, aday yoklamalarına katılan aday adayları için açık hava toplantısı ve örf ve âdete göre sohbet toplantısı sayılanlar dışında kapalı salon toplantısı yapılamayacağını, duvar ilanı, el ilanı, her türlü matbua ve ses ve görüntü bantlarıyla propaganda yapılamayacağını düzenler. Aday adayları parti programı, kongre ve yetkili organ kararları ile seçim bildirisi dışında vaatte bulunamaz, oy kullanacak üyelere maddi çıkar sağlayamaz ve başka aday adaylarını kötüleyemez. Partiler ise tüzüklerinde gösterilmek kaydıyla aday adaylarını tanıtan matbuaları bastırıp dağıtabilir.

Bağımsız belediye başkan adayı nasıl olunur?

2972 sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanun m.10, seçilme yeterliliğine sahip her vatandaşın bir siyasi parti listesinden ya da bağımsız olarak belediye başkanlığına, belediye meclisi ve il genel meclisi üyeliğine adaylığını koyabileceğini söyler. Bağımsız adaylık başvurusunun usulü m.13'te düzenlenir.

• Başvuru, seçime katılacağınız seçim çevresinin bulunduğu ilçe seçim kurulu başkanlığına yapılır. Büyükşehir belediye başkanlığı için m.12 uyarınca il seçim kuruluna başvurulur.
• Başvuruda kanunun adaylık için aradığı şart ve nitelikleri taşıdığınızı belirten bir dilekçe verilir.
• Başvuru, Yüksek Seçim Kurulunun tespit ettiği ön seçim tarihine kadar yapılabilir; bu tarihi seçim takviminden takip edin.
• Kanunda belirtilen tutarın ilgili mal sandığına yatırılması ve makbuzun başvuru belgelerine eklenmesi gerekir. Güncel tutarı ilçe seçim kurulundan öğrenin.
• m.10'un son fıkrasına göre belediye başkanlığı için bağımsız aday olanlar hakkında 2839 sayılı Kanunun ilgili hükümleri kıyasen uygulanır ve seçilen adaya alınan teminat, aldığı oy miktarına bakılmaksızın iade edilir.

Bağımsız adayın en büyük zorluğu teşkilat desteğinin olmamasıdır. Başvurudan önce çekirdek ekibinizi, gönüllü ağınızı ve her sandık için müşahit bulma planınızı hazırlayın. Bu konuda seçim gönüllüsü organizasyonu ve müşahit nedir, nasıl olunur rehberleri işinize yarar.

Başvurudan kesin aday listesine: süreç nasıl işler?

Parti adayları ve bağımsız adaylar için seçim kurullarının ilan ve itiraz süreci 2972 sayılı Kanunda adım adım düzenlenmiştir. Süreler kısadır ve kanunda belirtilmiştir; bu yüzden hukuk danışmanınızın her adımı takvimle takip etmesi gerekir.

• Aday listelerinin teslimi: m.12'ye göre partilerin ilçe teşkilatları aday listelerini alındı belgesi karşılığında ilçe seçim kuruluna verir; büyükşehir belediye başkanı adayları il seçim kuruluna verilir.
• Geçici ilan: seçim kurulları geçici aday listelerini mahallinde alışılmış usullerle ilan eder.
• İtiraz: m.14'e göre geçici ilandan itibaren kanunda belirtilen süre içinde ilçe seçim kuruluna itiraz edilebilir; bu kararlara karşı il seçim kuruluna başvurulur ve il seçim kurulunun kararı kesindir.
• İnceleme: m.15'e göre ilçe seçim kurulu adaylık şartlarında eksiklik ya da aykırılık görürse bunu adaya ve parti ilçe başkanlığına bildirir; itirazı reddedilen bağımsız aday seçime katılma hakkını kaybeder.
• Kesin ilan: m.16'ya göre adaylık kesinleştikten sonra ilçe seçim kurulları bütün adayları ilan eder. Bu ilandan sonra adaylıktan istifa seçim sonuna kadar dikkate alınmaz; istifa eden kişi seçilirse istifası o zaman hüküm ifade eder.

Belediye başkanı adayı olmak için görevden ayrılmak gerekir mi?

Bu soru adayların en çok karıştırdığı konudur ve cevabı göreve göre değişir.

Seçilmiş görevde olanlar

2972 sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanun m.17'ye göre milletvekilleri, belediye başkanları, il genel meclisi ve belediye meclisi üyeleri ile muhtarlar yerel seçimlerde aday olabilmek için görevlerinden istifa etmek zorunda değildir. Ancak milletvekilliği, belediye başkanlığı, meclis üyelikleri ve muhtarlık aynı kişide birleşemez; bu görevlerden birindeyken bir diğerine seçilen kişi, sonuçların kendisine tebliğinden itibaren kanunda belirtilen süre içinde tercihini yapar, yapmazsa yeni görevi reddetmiş sayılır.

Kamu görevlileri

Okuduğumuz güncel 2972 sayılı Kanun metninde, kamu görevlilerinin yerel seçimlerde aday olmak için ne zaman görevden ayrılacağını düzenleyen kalıcı bir madde yer almıyor. Kanunun m.36'sı, özel hüküm bulunmayan hâllerde 298 sayılı, 2820 sayılı ve 2839 sayılı Kanunların aykırı olmayan hükümlerinin uygulanacağını söyler. Milletvekili seçimi için 2839 sayılı Kanunun m.18'i hâkimleri, savcıları, öğretim elemanlarını, memur statüsündeki kamu görevlilerini ve sayılan diğer görevlileri kanunda belirtilen süre içinde görevden ayrılma isteğinde bulunmaya zorunlu tutar. 2972 sayılı Kanunun geçici maddelerinde de geçmiş yerel seçimler için memurların görevden ayrılması ve seçimi kaybedenlerin eski görevlerine dönmesi hakkında özel düzenlemeler yapılmıştır.

Seçildikten sonra dikkat edilecek nokta

5393 sayılı Belediye Kanunu m.37'ye göre belediye başkanı, görevi süresince siyasi partilerin yönetim ve denetim organlarında görev alamaz ve profesyonel spor kulüplerinin başkanlığını yapamaz, yönetiminde bulunamaz. Parti yönetiminde ya da bir kulüp yönetiminde görevliyseniz seçilmeniz hâlinde bu görevlerden ayrılmanız gerekecektir.

Muhtar ve meclis üyesi adaylığı

Muhtar adayı nasıl olunur?

2972 sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanun m.31'e göre köy ve mahalle muhtarlığı ile ihtiyar meclisi ve heyeti seçimlerinde adaylık usulü yoktur. Kanunda belirtilen süreden beri o mahalle ya da köyde oturan, kanunda belirtilen yaşı doldurmuş ve seçilmeye engel bir hâli bulunmayan her Türk vatandaşı muhtar seçilebilir. Muhtarlar için ilkokul mezuniyeti şartı aranmaz, okur yazar olmak yeterlidir. Daha önce kanunda sayılan sebeplerle görevden uzaklaştırılan ya da sıfatı kaldırılan muhtarlar aynı göreve tekrar seçilemez. Adaylık başvurusu olmadığı için muhtarlık kampanyası tamamen tanınırlık ve mahalle ilişkilerine dayanır.

Belediye meclisi üyesi adayı nasıl olunur?

Belediye meclisi üyeliği için seçilme şartları belediye başkanlığıyla aynıdır. Partili adaylar partinin aday belirleme sürecinde liste sırasına girer; kontenjan adayları ise merkez yoklamasıyla belirlenir. Bağımsız adaylar m.13'teki usulle ilçe seçim kurulu başkanlığına başvurur. Meclis üyeliğinde nispi temsil sistemi uygulandığı için liste sırası, seçilme ihtimalini doğrudan etkiler.

Belediye başkan adaylığı için hazırlık kontrol listesi

• Seçilme yeterliliğinizi 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu m.11'deki engellere göre kontrol edin; adli sicil durumunuzu resmî kanaldan doğrulayın.
• Askerlik durumunuzla ilgili belgeyi hazır tutun.
• Diploma ya da öğrenim belgenizi hazırlayın.
• Kamu görevlisiyseniz görevden ayrılma zorunluluğunu ve tarihini yazılı olarak teyit edin.
• Partili adaylıkta tüzükteki ek şartları, başvuru takvimini ve istenen belgeleri il ya da ilçe başkanlığından alın.
• Bağımsız adaylıkta dilekçe, mal sandığı makbuzu ve ilçe seçim kurulunun isteyeceği diğer belgeler için kurula önceden danışın.
• Çekirdek kampanya ekibinizi ve hukuk danışmanınızı başvurudan önce belirleyin.
• Seçim çevrenizin sorunlarını, mahallelerini ve geçmiş seçim sonuçlarını içeren bir çevre dosyası hazırlayın.
• Kendinizi ve projelerinizi anlatacak bir site ve sosyal medya planı için aday web sitesi rehberine göz atın.

Adaylık sürecinde başvuru belgelerini, aday adaylığı takvimini, ekip görevlerini ve seçmen taleplerini tek yerde toplamak, son dakika karmaşasını azaltır. Bu amaçla adaylar için hazırladığımız yazılım hazırlık aşamasında; belediye adaylarının yazılım ihtiyaçlarını genel olarak belediye aday yazılımı rehberinde ele aldık.

Örnek senaryo: bir aday adayının yolculuğu

Bir ilçede yıllardır esnaflık yapan ve mahalle derneğinde aktif olan bir kişi, belediye başkanlığına aday olmaya karar verir. Önce seçilme engellerini kontrol eder, ardından üyesi olduğu partinin ilçe başkanlığına giderek aday belirleme usulünü öğrenir. Parti bu seçimde ilçede ön seçim yapacaktır. Aday adayı, tüzükteki ek şartları karşıladığını teyit eder ve başvurusunu yapar.

Ön seçim döneminde salon toplantısı yapmaz, el ilanı bastırmaz; parti üyelerini birebir ziyaret eder ve partinin bastırdığı tanıtım matbuasında yer alır. Vaatlerini partinin seçim bildirisiyle sınırlı tutar. Ön seçimi kazandıktan sonra parti ilçe teşkilatı aday listesini ilçe seçim kuruluna teslim eder. Hukuk danışmanı geçici ilanı ve itiraz sürecini takip eder, liste kesinleştiğinde kampanya ekibi propaganda dönemine hazırdır. Aynı ilçede bağımsız aday olmaya karar veren bir başka kişi ise ilçe seçim kurulu başkanlığına dilekçesini ve mal sandığı makbuzunu ön seçim tarihinden önce teslim eder ve kampanyasını kendi ekibiyle kurar.

Belediye başkan adaylığında sık yapılan hatalar

• Görevden ayrılma zorunluluğunu ve tarihini yazılı olarak teyit etmeden kampanyaya başlamak.
• Parti içi ön seçim döneminde genel seçim propagandası gibi el ilanı ve salon toplantısı düzenlemek.
• Ön seçime katıldıktan sonra partiden istifa etmeden bağımsız adaylık başvurusu yapmaya çalışmak.
• Bağımsız adaylık başvurusunu ön seçim tarihine bırakıp eksik belgeyle kurula gitmek.
• Geçici aday listesinin ilanını ve itiraz sürelerini takip etmemek.
• Muhtarlık için adaylık başvurusu yapılması gerektiğini sanmak ve zamanı yanlış yerde harcamak.
• Parti yönetimindeki ya da spor kulübündeki görevin, seçildikten sonra bırakılması gerektiğini hesaba katmamak.

Sık Sorulan Sorular

Belediye başkan adayı olmak için üniversite mezunu olmak gerekir mi?

Hayır. 2972 sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanun m.9'un atıf yaptığı 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu m.11'e göre ilkokul mezunu olmayanlar seçilemez; yani kanunun aradığı alt sınır ilkokul mezuniyetidir. Partiler tüzüklerinde ek şartlar koyabilir, bu yüzden parti adaylığında tüzüğe de bakın.

Belediye başkan adayı olmak için yaş sınırı nedir?

Belediye başkanlığı için seçilebilme yaşı 2972 sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanun m.9'da belirtilmiştir. Kanunda belirtilen yaşı dolduran ve seçilme engeli bulunmayan her Türk vatandaşı aday olabilir. Yaşın hangi tarihe göre hesaplanacağı gibi ayrıntılar için ilçe seçim kuruluna danışın.

Memur belediye başkanı adayı olabilir mi?

Olabilir, ancak görevden ayrılma isteğinde bulunması gerekip gerekmediği ve bunun zamanı, o seçim için uygulanacak kurallara göre belirlenir. 2972 sayılı Kanun m.36 boşluk hâlinde 2839 sayılı Kanunu işaret eder ve 2839 sayılı Kanun m.18 memur statüsündeki kamu görevlilerinin ayrılma zorunluluğunu düzenler. Kesin bilgiyi ilçe seçim kurulundan ve kurumunuzdan yazılı olarak alın.

Partiye üye olmadan belediye başkan adayı olunur mu?

Bağımsız aday olarak her zaman başvurabilirsiniz. Bir partinin sizi üye olmadan aday gösterip gösteremeyeceği partinin tüzüğüne ve aday belirleme usulüne bağlıdır; milletvekili seçimleri için 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu m.16 parti üyesi olmayan kişilerin yazılı muvafakatleriyle aday gösterilebileceğini düzenler. Yerel seçimdeki uygulamayı partinizin il başkanlığından öğrenin.

Muhtar adayı olmak için başvuru yapılır mı?

Hayır. 2972 sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanun m.31'e göre muhtarlık seçimlerinde adaylık usulü yoktur. Kanunda belirtilen süreden beri o mahallede ya da köyde oturan, kanundaki yaşı dolduran, okur yazar ve seçilmeye engel hâli olmayan kişiler seçilebilir.

Marka adları sahiplerine aittir. Bu yazı bağımsız bir teknik rehberdir; adı geçen kuruluşlarla bayilik veya ortaklık ilişkisi bulunduğu anlamına gelmez.

İlgili içerikler: Seçim kampanyası nasıl yapılır? · Milletvekili adayı nasıl olunur? · Seçim propagandası kuralları · Seçim afişi asma kuralları · Kampanya ekibi · Belediye aday yazılımı rehberi