Seçim afişi asma kuralları: Afiş, pankart ve ilan yerleri

Seçim afişi asma kuralları hangi kanunda?

Seçimlerde afiş ve ilan konusunu düzenleyen temel metin 298 sayılı Kanundur. m.60 "İlan ve reklam yerleri" başlığını taşır ve nereye, hangi usulle asılabileceğini anlatır; m.61 "İlan ve reklam yerleri ile ilgili yasaklar" başlığıyla bunların dışında kalan her şeyi yasaklar ve yaptırımı belirler. m.60'ın son fıkrası, maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirleme yetkisini Yüksek Seçim Kuruluna verir. Yani kanunun genel çerçevesinin yanında, her seçimde YSK'nın bu konuda aldığı kararları da kontrol etmeniz gerekir.

Afiş kuralları her seçim türünde aynı mantıkla işler: belediye başkanlığı, meclis üyeliği veya milletvekilliği için aday olmanız fark etmez. Değişen, sizin muhatabınız olan seçim kurulu ve ilan yerlerinin bulunduğu seçim çevresidir.

Afiş, pankart ve bayrak nereye asılabilir?

m.60'a göre siyasi partilerin ve adayların tanıtım malzemesini serbestçe kullanabileceği yerler sınırlı sayıdadır. Aşağıdaki tablo kanunun saydığı yerleri ve hangi dönemde serbest olduklarını özetler.

Kanun, bu sayılan yerler dışında propaganda ilan ve reklam malzemesinin ancak seçim kurullarınca gösterilecek yerlere, kanundaki usul ve esaslara göre asılabileceğini açıkça söyler. Yani bir elektrik direği, köprü korkuluğu, park duvarı ya da bina cephesi, sahibi izin verse bile, kanunun saydığı yerlerden biri değilse afiş yeri değildir.

Sabit ilan ve reklam yerleri nasıl paylaştırılır?

Belediyelerin doğrudan kullandığı ilan yerleri

m.60'a göre seçime katılan siyasi partiler ve bağımsız adaylar, oy verme gününden önce kanunda belirtilen günden itibaren, o seçim çevresinde belediyelerce doğrudan kullanılan ve ilçe seçim kurullarınca belirlenen sabit ilan ve reklam yerlerinden yararlanabilir. Bu yararlanma süresi, sayısı ve ücreti eşit olmak şartıyla yapılır ve yerler partiler ile bağımsız adaylar arasında eşit paylaştırılır. Kanun önemli bir güvence daha koyar: seçim zamanı dışında isteyene ücretsiz verilen ilan yerleri için seçim döneminde ücret istenemez.

Özel kişilere ait veya kiraya verilmiş ilan yerleri

Belediye izniyle özel kişi ve kuruluşlarca kurulan ya da belediyeye ait olup özel kişilere kiraya verilen sabit ilan yerlerinin siyasi propaganda için kullandırılabilmesi, ilçe seçim kurulunun bu yerleri m.60'a göre tahsis etmesine bağlıdır. Yani bir reklam şirketiyle doğrudan anlaşıp bir panoyu kiralamanız yeterli değildir; tahsis süreci ilçe seçim kurulu üzerinden yürür.

Tahsis süreci adım adım

• İlçe seçim kurulu, seçim çevresindeki ticari amaçlı sabit ilan ve reklam yerlerini kanunda belirtilen tarihe kadar belirler ve seçime katılan tüm partilere ve bağımsız adaylara yazılı olarak bildirir.
• Partiler ve bağımsız adaylar, bu bildirimden itibaren kanunda belirtilen süre içinde yararlanmak istedikleri yerleri ve süreyi ilçe seçim kuruluna yazılı olarak bildirir.
• İlçe seçim kurulu başvuranlar arasında tahsis yapar.
• Aynı yer için birden fazla talep varsa kurul ilgilileri aynı anda davet eder ve son tercihlerini yazılı olarak ister; anlaşma olmazsa ad çekilir ve yerler eşit süre, sayı ve ücret karşılığında paylaştırılır. Ad çekme, birden fazla istek gelen her yer için propaganda süresinin istekli sayısına bölünmesiyle eşit sürelerle yapılır.
• Ad çekmeden sonra yerinden vazgeçtiğini yazılı olarak bildiren parti ya da adayın payı, başvuruda bulunan başka bir parti ya da adaya tahsis edilebilir.
• Şehir dışında karayolu kenarındaki sabit ilan yerlerini aynı usulle belirleme ve tahsis yetkisi il seçim kuruluna aittir; il seçim kurulu bu yetkiyi ilçe seçim kuruluna devredebilir.

Dijital panolar ve ekranlar

m.60, kanunda yasaklanan yerler dışında, kamuya açık alanlara yerleştirilmiş, görüntülü reklam ve ilan yapmaya uygun sabit dijital reklam panolarıyla görüntülü propaganda yapılabileceğini düzenler. Bu araçlarla sesli propaganda yapılamaz. Panoların hangi gün ve saatlerde siyasi propagandaya ayrılacağı seçim kurullarınca belirlenir; bu süre içindeki sıra ve süreler de sabit ilan yerlerindeki usulle partilere ve bağımsız adaylara tahsis edilir.

Dijital pano için tasarım hazırlarken basılı afişteki içerik kurallarının burada da geçerli olduğunu varsayın ve videoya ses koymayın. Reklam ajansınızın "pano bizim, istediğiniz saatte yayınlarız" demesi, kurul tahsisinin yerine geçmez.

Vatandaşların evine, işyerine ve aracına astığı afişler

m.60'a göre vatandaşlar, oy verme gününden önce kanunda belirtilen günden propaganda süresinin bitimine kadar konutlarına, işyerlerine veya taşıtlarına partilere ya da adaylara ait bayrak, afiş veya poster gibi tanıtıcı malzemeleri asabilir veya yapıştırabilir. Bu ilan ve reklamlar her türlü vergi ve harçtan muaftır.

Bu hüküm vatandaşın kendi iradesine dayanır. Kampanya ekibi olarak destekçilerinize afiş vermeniz ve onların kendi balkonlarına ya da dükkân camlarına asmaları bu çerçevede değerlendirilebilir; ancak bu dönemin başlangıcını beklemeden asılan ya da propaganda süresi bittikten sonra indirilmeyen malzeme yine yasak kapsamına girer. Destekçilerinize malzemeyle birlikte "ne zaman asılır, ne zaman indirilir" bilgisini de yazılı olarak verin.

Afiş asmanın yasak olduğu yerler ve dönemler

m.61'in birinci fıkrası genel yasağı koyar: seçimin başlangıç tarihinden oy verme gününü takip eden güne kadar siyasi partiler, bağımsız adaylar, herhangi bir kurum veya kuruluş ya da vatandaşlar tarafından kanunda belirtilen yerler dışında siyasi ilan ve reklam içeren afiş, poster, pankart veya parti bayrağı gibi malzemelerin asılması, yapıştırılması veya teşhiri yasaktır. Yasak yalnızca partileri ve adayları değil, herkesi bağlar.

• Toplu taşıma araçları: Şehir içi veya şehir dışında kamu hizmetinde kullanılan hava, kara, deniz ve raylı sistem toplu taşıma araçlarındaki reklam yerlerinde ve araçlarda siyasi propaganda içeren yayın yapılamaz. Yolcuların inip bindiği kapalı alanlarda da aynı yasak geçerlidir (m.61).
• Propaganda süresi bittikten sonra: m.60'ın birinci fıkrasındaki yerler (seçim büroları ve parti binaları) dışında, propaganda süresinin sona erdiği andan itibaren ilan ve reklam malzemesi hiçbir şekilde asılamaz, yapıştırılamaz ve teşhir edilemez.
• Sandık binası: Oy verme günü sandığın konulduğu bina, yapı ve eklentilerinde hiç kimse başkalarının görebileceği şekilde parti veya adaya ait rozet, amblem ya da propaganda yayını taşıyamaz (m.82).
• İçerik yasağı: Propaganda için kullanılan el ilanları ve her türlü basılı malzemede Türk Bayrağı ve dinî ibareler bulunamaz (m.58). Afiş tasarımında da bu kuralı esas alın.

Kurala aykırı afişleri kim söker, masrafı kim öder?

m.61'e göre kanuna aykırı asılan ilan ve reklamlar kaldırılır ve masrafları ilgilisinden tahsil edilir. İşlem yapma yetkisi dönemine göre değişir: seçimin başlangıç tarihinden oy verme gününden önce kanunda belirtilen güne kadar mülki makamlara (valilik ve kaymakamlık), bu tarihten sonraki son dönemde ise ilçe seçim kurullarına aittir. Belediyeler, bu yetkili mercilerin talebi üzerine aykırılıkları gidermek için gerekli araç, gereç ve personeli sağlamakla yükümlüdür. Toplu taşıma araçlarındaki yasağa aykırılıkların önlenmesi için ilçe seçim kurulları mülki makamlar aracılığıyla denetim yapar.

Rakip bir kampanyanın kurala aykırı afiş astığını düşünüyorsanız, kendiniz sökmek yerine dönemine göre kaymakamlığa ya da ilçe seçim kuruluna yazılı başvuru yapın. Başvuruya yerin adresini, tarih ve saatli fotoğrafları ekleyin. Kendi ekibinizin başkasının malzemesine dokunması, ayrı bir uyuşmazlık konusu olabilir.

Seçimden sonra afişlerin toplanması

İncelediğimiz kanun metinlerinde, seçimden sonra adayların kendi afişlerini hangi süre içinde toplaması gerektiğine dair ayrı bir hüküm bulunmuyor. Ancak m.60, propaganda süresi bittikten sonra seçim büroları ve parti binaları dışında malzemenin teşhir edilemeyeceğini söylediği için, toplama işinin propaganda süresinin bitiminden önce planlanması gerekir. Belediyelerin kendi çevre ve ilan düzenlemeleri de ayrıca uygulanabilir; bu konuda belediyenizden ve ilçe seçim kurulundan bilgi alın.

Pratikte iyi kampanyalar, afiş asarken her noktanın listesini tutar ve aynı listeyi toplama için kullanır. Hangi pano kimde, hangi destekçiye kaç afiş verildi, hangi taşıta giydirme yapıldı gibi bilgiler tutulmazsa son akşam yapılacak toplama işi kontrolden çıkar.

Afiş ekibi nasıl organize edilir?

• Tek sorumlu: Afiş ve ilan işleri için ilçe seçim kuruluyla yazışmaları takip eden, tahsis kararlarını dosyalayan tek bir sorumlu belirleyin.
• Nokta listesi: Tahsis edilen her ilan yerini, seçim bürolarını ve destekçilere verilen malzemeyi bir listede tutun; her noktaya asma ve indirme sorumlusu yazın.
• Tasarım onayı: Baskıya giden her tasarımı Türk Bayrağı ve dinî ibare yasağı açısından hukuk sorumlusuna onaylatın.
• Saha brifingi: Gönüllülere "yalnızca listedeki noktalara" kuralını ve yasak yerleri (direkler, köprüler, toplu taşıma, kamu binaları) yazılı olarak verin.
• Kayıt: Asılan her noktanın fotoğrafını tarih ve saatle saklayın; olası bir şikâyette en güçlü savunmanız budur.
• Son gün planı: Propaganda süresinin bittiği an için indirme ekiplerini ve güzergâhı önceden belirleyin.

Ekip rollerinin tamamını seçim kampanya ekibi nasıl kurulur yazısında, gönüllülerin kaydı ve eğitimini seçim gönüllüsü organizasyonu yazısında anlattık. Nokta listelerini, ekip görevlerini ve takvimi tek ekranda tutmak isteyen kampanyalar için adaylar için hazırladığımız yazılım hazırlık aşamasında.

Bir kampanya gününde afiş akışı

Genel bir örnek: sabah afiş sorumlusu, ilçe seçim kurulundan gelen tahsis kararını kontrol eder ve o gün sırası gelen ilan yerlerini ekiplere dağıtır. Ekipler yalnızca listedeki noktalara gider; her afişi astıktan sonra fotoğrafını ortak klasöre yükler. Öğleden sonra bir destekçi dükkânı için afiş ister; kanunda belirtilen dönem başlamış olduğu için afiş, "propaganda süresi bitince indirilecek" notuyla verilir. Akşamki miting için pankartlar miting güzergâhına asılır ve toplantı bitince aynı ekip tarafından toplanır. Gün sonunda sorumlu, yasak bir noktaya asılmış afiş fark edilmişse hemen kaldırtır ve kayda geçirir.

Sık yapılan hatalar

• Afişi, sahibi izin verdiği için bir bina cephesine, duvara ya da direğe asmak.
• Reklam şirketiyle doğrudan anlaşıp ilçe seçim kurulu tahsisi olmadan panoyu kullanmak.
• Tahsis bildirimine kanunda belirtilen süre içinde yanıt vermemek.
• Dijital panoda sesli video yayınlamak.
• Toplu taşıma araçlarına veya duraklarının kapalı alanlarına siyasi ilan koymak.
• Afiş tasarımında Türk Bayrağı veya dinî ibare kullanmak.
• Propaganda süresi bittiği halde destekçilerin balkonlarındaki ve araçlarındaki afişleri indirmelerini sağlamamak.
• Rakip afişlerini kendi ekibinizle sökmek.

Sık Sorulan Sorular

Seçim afişi nereye asılabilir?

298 sayılı Kanun m.60'a göre seçim bürolarına, parti binalarına, açık ve kapalı yer toplantılarına, parti ve aday taşıtlarına, miting günü miting güzergâhına ve seçim kurullarınca tahsis edilen ilan yerlerine. Vatandaşlar da kanunda belirtilen dönemde kendi konut, işyeri ve taşıtlarına asabilir. Bunun dışındaki yerler m.61'e göre yasaktır.

Elektrik direğine seçim afişi asmak yasak mı?

Elektrik direği, ağaç, köprü ve benzeri yerler kanunun saydığı ilan yerleri arasında değildir. m.61, kanunda belirtilen yerler dışında siyasi ilan asılmasını yasaklar; bu tür afişler kaldırılır ve masrafı ilgilisinden alınır.

Evime veya dükkânıma parti afişi asabilir miyim?

Evet. m.60'a göre vatandaşlar, oy verme gününden önce kanunda belirtilen günden propaganda süresinin bitimine kadar konutlarına, işyerlerine ve taşıtlarına parti ya da adaylara ait bayrak, afiş ve poster asabilir; bu malzemeler vergi ve harçtan muaftır. Propaganda süresi bitince indirilmesi gerekir.

Seçim afişini kim söker?

Kurala aykırı afişler hakkında işlem yapma yetkisi, seçim döneminin başında mülki makamlara, son dönemde ise ilçe seçim kurullarına aittir. Belediyeler bu mercilerin talebiyle araç ve personel sağlar. Söküm masrafı ilgilisinden tahsil edilir (m.61).

Seçim afişlerinde Türk Bayrağı kullanılabilir mi?

Hayır. m.58, propaganda için kullanılan el ilanları ve diğer her türlü basılı malzemede Türk Bayrağı ve dinî ibare bulundurulmasını yasaklar; aykırılık m.151'e göre hapis cezası gerektirir. Parti bayrağı ise tanıtıcı malzeme olarak kanunda açıkça sayılmıştır.

Marka adları sahiplerine aittir. Bu yazı bağımsız bir teknik rehberdir; adı geçen kuruluşlarla bayilik veya ortaklık ilişkisi bulunduğu anlamına gelmez.

İlgili içerikler: Seçim kampanyası nasıl yapılır? · Seçim propagandası kuralları · Kampanya ekibi · Seçim gönüllüsü organizasyonu · Sosyal medya görsel boyutları