Bu yazı, arşiv talebine yayıncı olarak nasıl karar verileceğine odaklanıyor. Talebin hukukî dayanaklarını ve unutulma hakkı tartışmasını unutulma hakkı yazısında ayrıntılı ele aldık.
Önce doğru soru
Arşiv talebi geldiğinde sorulacak soru "kaldıralım mı" değil, "hangi müdahale yeterli" olmalıdır. TMK m.24/2, kişilik hakkına yapılan saldırıyı rıza, üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılmasıyla haklı kılar. Kamusal yarar zamanla azalabilir; ama sıfıra inmesi ve haberin tümüyle silinmesini gerektirmesi ayrı bir değerlendirmedir.
Beş seçenek, artan ağırlıkta
| # | Müdahale | Ne yapar | Ne zaman uygun |
|---|---|---|---|
| 1 | Güncelleme notu | Haber durur, sonrası eklenir (takipsizlik, beraat, düzeltme) | Süreç sonradan değişmişse — en sık doğru cevap |
| 2 | Cevap metninin eklenmesi | İlgilinin metni haberin yanında yer alır | 5187 m.14 talebi geldiğinde — zaten zorunlu |
| 3 | Anonimleştirme | Ad ve tanıtıcı bilgiler çıkarılır, haber kalır | Kamu yararı olguda ama kişide değilse |
| 4 | Dizinden çıkarma | Haber sitede kalır, arama motorunda görünmez | Aramada ilk sırada çıkması asıl zararı doğuruyorsa |
| 5 | Kaldırma | İçerik tümüyle çıkarılır | Mahkeme kararı varsa veya içerik hukuka aykırıysa |
Neden güncelleme notu çoğu kez doğru cevap
Arşiv taleplerinin büyük bölümü, haberin yanlış olmasından değil eksik kalmasından doğar: kişi hakkında dava açıldığı yazılmış, beraat ettiği yazılmamıştır. Bu durumda haberi silmek okuru bilgilendirmez; güncelleme notu bilgilendirir.
TMK m.25/1, davacının "sona ermiş olsa bile etkileri devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespitini" isteyebileceğini söyler. Güncelleme notu, etkiyi ortadan kaldırmanın en doğrudan yoludur.
Silmek yerine ne yapılmalı
- Haberin altına tarihli bir güncelleme notu ekleyin; notu görünür yapın.
- Gelişmeyi ayrı bir haber olarak da yayımlayın ve iki haberi birbirine bağlayın.
- Kişinin gönderdiği cevap metnini 5187 m.14 uyarınca yayımlayın.
- Değişikliğin ne zaman ve neden yapıldığını arşivde kayıt altına alın.
- Orijinal metnin bir kopyasını kurum içi arşivde saklayın.
Kanunî zorunluluk doğuran hâller
Bazı içeriklerde takdir alanı yoktur ve arşivde kalmaları başlı başına ihlal oluşturur:
- Kimlik yasakları. 5187 m.21 uyarınca 18 yaş altı suç faili veya mağdurları ile cinsel suç mağdurlarının kimliğini açıklayan ya da tanınmalarına yol açan içerik.
- Kapalı duruşma içeriği. CMK m.187/2 uyarınca hiçbir iletişim aracıyla yayımlanamaz.
- Mahkeme kararıyla kaldırılması gereken içerik.
- Özel hayata ilişkin ifşa. TCK m.134/2 kapsamındaki içerik.
Kişisel veri boyutu
Arşiv haberi aynı zamanda kişisel veri barındırır. 6698 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlülükler ile gazetecilik faaliyetine tanınan istisnanın nasıl işlediğini KVKK istisnası yazısında ve haberde kişisel veri yazısında ele aldık.
Talep karşılama akışı
- Talebi tarih ve saatiyle kaydedin.
- Talebin dayanağını sorun: hangi hukukî sebebe dayanıyor, mahkeme kararı var mı?
- Haberi yeniden okuyun: içerik doğru mu, süreç sonradan değişti mi?
- Kamu yararının bugün hâlâ mevcut olup olmadığını değerlendirin.
- Beş seçenekten en hafifiyle başlayın.
- Kararınızı ve gerekçesini yazılı tutun.
- Talep sahibine cevap verin; sessiz kalmak süreci mahkemeye taşır.
Tazminat zamanaşımı arşivde nasıl işler
TBK m.72 uyarınca tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar; ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa o zamanaşımı uygulanır.
Arşivde erişilebilir kalan bir içerikte bu sürelerin nasıl işleyeceği somut olayda tartışılır; bu nedenle eski taleplerde de değerlendirmeyi avukatınızla yapın.