Bir gazete veya internet haber sitesi çıkarmak için neden izin değil beyanname veriliyor? Cevabı bu maddededir.
Birinci Fıkra: İzin ve Teminat Yasağı
Süreli veya süresiz yayın önceden izin alma ve mali teminat yatırma şartına bağlanamaz.
İkinci Fıkra: Bildirim Sistemi
Süreli yayın çıkarabilmek için kanunun gösterdiği bilgi ve belgelerin, kanunda belirtilen yetkili mercie verilmesi yeterlidir. Bu bilgi ve belgelerin kanuna aykırılığının tespiti halinde yetkili merci, yayının durdurulması için mahkemeye başvurur.
| Unsur | Hüküm |
|---|---|
| Yeterli olan | Kanunun gösterdiği bilgi ve belgelerin verilmesi |
| Kime | Kanunda belirtilen yetkili merci |
| Aykırılık tespit edilirse | Merci kendisi durduramaz; yayının durdurulması için mahkemeye başvurur |
Bu hükmün kanundaki karşılığı 5187 sayılı Basın Kanununun beyanname rejimidir. Beyanname usulünü yayın kurma yönergesinde ele aldık.
Üçüncü Fıkra: Kanun Koyucuya Sınır
Süreli yayınların çıkarılması, yayım şartları, mali kaynakları ve gazetecilik mesleği ile ilgili esaslar kanunla düzenlenir. Kanun, haber, düşünce ve kanaatlerin serbestçe yayımlanmasını engelleyici veya zorlaştırıcı siyasal, ekonomik, mali ve teknik şartlar koyamaz.
Aynı fıkra ayrıca gazetecilik mesleği ile ilgili esasların kanunla düzenleneceğini söyler — 5953 sayılı Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanunun anayasal dayanağı budur. Ayrıntısını gazeteci özlük hakları yönergesinde ele aldık.
Dördüncü Fıkra: Kamu İmkânlarından Eşit Yararlanma
Süreli yayınlar, Devletin ve diğer kamu tüzelkişilerinin veya bunlara bağlı kurumların araç ve imkanlarından eşitlik esasına göre yararlanır.
Üç Maddeyi Birlikte Okumak
| Madde | Neyi yasaklar / tanır |
|---|---|
| m.28/1 | Basımevi kurmak izin ve malî teminata bağlanamaz; sansür yasağı |
| m.29/1 | Yayın önceden izin ve malî teminata bağlanamaz |
| m.26/1 son cümle | Radyo, televizyon, sinema yayımları izin sistemine bağlanabilir |
| m.30 | Basımevi, eklentileri ve basın araçları suç aleti gerekçesiyle zapt ve müsadere edilemez |
Sonuç
Anayasa m.29, süreli ve süresiz yayını önceden izin ve malî teminat şartından muaf tutar; süreli yayın için kanunun gösterdiği bilgi ve belgelerin yetkili mercie verilmesini yeterli sayar. Aykırılık hâlinde merci yayını durduramaz, mahkemeye başvurur. Kanun, yayımı engelleyici veya zorlaştırıcı siyasal, ekonomik, malî ve teknik şartlar koyamaz. Süreli yayınlar kamu imkânlarından eşitlik esasına göre yararlanır.