"Yayın yasağı" tek bir hukukî kurum değildir. Türk hukukunda birbirinden farklı en az üç kaynaktan doğar ve kapsamı, süresi ve itiraz yolu her birinde ayrıdır. Karar geldiğinde ilk iş, hangi hükme dayandığını belirlemektir.
Üç kaynak
| Kaynak | Kim verir | Kapsam | Yargı yolu |
|---|---|---|---|
| CMK m.187/3 | Davayı gören mahkeme | Açık duruşmanın içeriğinin kısmen veya tamamen yayımlanmasının yasaklanması | Genel ceza muhakemesi hükümleri |
| CMK m.187/2 | Kanundan doğar, karar gerekmez | Kapalı duruşmanın içeriği hiçbir iletişim aracıyla yayımlanamaz | — |
| 6112 m.7/1 | Cumhurbaşkanı veya görevlendireceği Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakan | Geçici yayın yasağı | Doğrudan Danıştay |
CMK m.187/3: mahkemenin yayım yasağı
"Açık duruşmanın içeriği, millî güvenliğe veya genel ahlâka veya kişilerin saygınlık, onur ve haklarına dokunacak veya suç işlemeye kışkırtacak nitelikte ise; mahkeme, bunları önlemek amacı ile ve gerektiği ölçüde duruşmanın içeriğinin kısmen veya tamamen yayımlanmasını yasaklar ve kararını açık duruşmada açıklar."
Üç unsura dikkat edin: yasak (1) duruşmanın içeriğine ilişkindir, olayın tamamına değil; (2) "gerektiği ölçüde" verilir, yani sınırlıdır; (3) kararın kendisi açık duruşmada açıklanır, dolayısıyla kararın varlığı haber yapılabilir.
CMK m.187/2: kapalı duruşma — karar gerekmez
"Kapalı duruşmanın içeriği hiçbir iletişim aracıyla yayımlanamaz." Bu yasak kanundan doğar; ayrıca bir karar verilmesi gerekmez. Duruşma CMK m.182/2 uyarınca genel ahlâk veya kamu güvenliği nedeniyle kapatılmış olabilir ya da CMK m.185/1 uyarınca sanık onsekiz yaşını doldurmadığı için kanunen kapalıdır.
6112 m.7: geçici yayın yasağı
m.7/1 önce ilkeyi koyar: kriz zamanlarında da ifade ve haber alma özgürlüğü esastır, yayın hizmetleri önceden denetlenemez ve yargı kararları saklı kalmak kaydıyla durdurulamaz. İstisna dardır: "millî güvenliğin açıkça gerekli kıldığı hâllerde yahut kamu düzeninin ciddî şekilde bozulmasının kuvvetle muhtemel olduğu durumlarda, Cumhurbaşkanı veya görevlendireceği Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakan geçici yayın yasağı getirebilir".
m.7/3 yargı yolunu belirler: bu kararlar aleyhine açılacak iptal davaları doğrudan Danıştayda açılır; Danıştay öncelikle bakar ve yürütmeyi durdurma talepleri hakkında kırksekiz saat içerisinde karar verir.
Karar geldiğinde yapılacaklar
- Kaynağı belirleyin. Hangi hükme dayanıyor: CMK m.187/3, CMK m.187/2 veya 6112 m.7?
- Kapsamı okuyun. Neyi yasaklıyor: duruşma içeriği mi, olayın tamamı mı, belirli bir konu mu?
- Süresini belirleyin. Süreli mi, süresiz mi, hangi aşamaya kadar?
- Tebliğ tarih ve saatini kayda geçirin.
- Haber merkezine yazılı olarak duyurun ve duyuruyu belgeleyin.
- Arşivi kontrol edin. Yasak kapsamına giren yayımlanmış içerik var mı?
- Yargı yolunu değerlendirin. 6112 m.7 kararında doğrudan Danıştay; diğerlerinde genel hükümler.
Kararın kendisi haber yapılabilir mi
CMK m.187/3 kararı açık duruşmada açıklanır; dolayısıyla kararın verildiği bilgisi kural olarak kamuya açıktır. Yasak, duruşmanın içeriğine ilişkindir. 6112 m.47/2 uyarınca m.7 çerçevesindeki bildiriler Üst Kurulun internet sitesinde yayınlanır ve bu duyurular 7201 sayılı Kanuna göre yapılan tebligat hükmündedir.
Yasak dışında kalan alan
- Kararın verildiği ve kapsamı (m.187/3 kararı açık duruşmada açıklanır)
- Resmî makamların kamuya yaptığı açıklamalar
- Yargılamanın hangi aşamada olduğu
- Konunun genel ve kamusal boyutu, uzman değerlendirmesi
Uymamanın sonucu
6112 m.7/4 merdiveni doğrudan yazar: yayın yasak ve kısıtlamalarına aykırı yayın hâlinde programların yayını bir gün durdurulur; bir yıl içinde tekrarda beş güne, ikinci tekrarda onbeş güne kadar durdurma; üçüncü tekrarda yayın lisansı iptal edilir. Bu fıkra 6112 ile birlikte 5187 sayılı Basın Kanunu uyarınca getirilen yayın yasak ve kısıtlamalarını da kapsar. Ayrıntısını sonuç yazısında ele aldık.
Kapalı duruşma rejimini kapalı duruşma yazısında, devam eden davalarda yorumu yorum yazısında anlattık.