Yardım toplama izni nedir, dernek nasıl başvurur?

Yardım toplama izni nedir, hangi metinlere dayanır?

Konunun ana metni 2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu ve onun uygulamasını ayrıntılandıran Yardım Toplama Esas ve Usulleri Hakkında Yönetmelik hükümleridir. Dernekler Yönetmeliği de m.100 ve m.103 hükümleriyle derneklerin yardım toplama işlerinde bu Kanunun uygulanacağını ve işlemlerin sivil toplumla ilişkiler birimlerince yürütüleceğini hatırlatır.

Kanun m.3 hükmüne göre gerçek kişiler, dernekler, kurumlar, vakıflar, spor kulüpleri, gazete ve dergiler; amaçlarını gerçekleştirmek, muhtaç kişilere yardım sağlamak ya da kamu hizmetlerine destek olmak üzere, kamu yararına uygun olarak yardım toplayabilir. Aynı Kanunun m.4 hükmü yardımın isteğe bağlı olduğunu açıkça yazar: kimse yardımda bulunmaya zorlanamaz. Kampanya dilinizi de buna göre kurun; baskı hissettiren bir çağrı hem ilkeye hem derneğin itibarına zarar verir.

Yönetmelik m.4 bazı kavramları tanımlar. Bağış, bir kişinin karşılık beklemeden kendi iradesiyle verdiği ayni veya nakdi değerdir. Yardım toplama ise kamu yararı gözetilerek ve belirli bir amacı gerçekleştirmek üzere, izin alınması veya bildirimde bulunulması kaydıyla belirli süre ve yerlerde ayni ya da nakdi yardım istenmesidir. Yardım toplama faaliyeti ise başvurudan kesin hesaba kadar bütün süreci kapsar; yani izin, kampanyanın sonuna kadar uyulacak bir çerçevedir.

Dernek bağışı ile yardım toplama arasındaki fark

Dernek yöneticilerinin en çok karıştırdığı nokta budur. Kanun m.2 hükmü, derneklere kendi statülerine göre üyeleri ve diğer kişiler tarafından yapılan bağış ve yardımlarla derneğin öz kaynaklarından sağladığı gelirleri Kanunun kapsamı dışında bırakır. Yönetmelik m.2 de aynı istisnayı tekrarlar. Bu gelirler, 5253 sayılı Dernekler Kanunu ve Dernekler Yönetmeliği kurallarına göre alındı belgesi ya da banka kaydıyla toplanır; ayrıntısını dernekte aidat ve bağış kabulü rehberimizde anlattık.

Tablodaki ayrım ilkesel olarak nettir, ama somut olaylarda sınır her zaman kolay çizilmez. Örneğin derneğin tanıtım stantında bağış kutusu bulundurmak, sosyal medyada bağış çağrısı yapmak ya da bir etkinlikte bilet satarak gelir elde etmek, kurgusuna göre yardım toplama sayılabilir. Okuduğumuz metinler bu tür ara durumları tek tek saymıyor. Kampanyanızın izne bağlı olup olmadığından emin değilseniz, başlamadan önce il veya ilçe sivil toplumla ilişkiler müdürlüğüne yazılı olarak danışın; bu yazışma sonradan sizin için de güvence olur.

Kimler izin almadan yardım toplayabilir?

Kanun m.6 hükmüne göre izin kuraldır. Ancak kamu yararına çalışan dernek, kurum ve vakıflardan hangilerinin izin almadan yardım toplayabileceği Cumhurbaşkanınca belirlenip ilan edilir. Bu kapsama alınan kuruluşlar, Yönetmelik m.5 hükmüne göre izin almaz; yardım toplama faaliyetini faaliyet sonunda Yardım Toplama Sonuç Bildirimi formuyla ilgili ve yetkili makama bildirmekle yetinir. Faaliyet takvim yılları boyunca sürüyorsa bu form her takvim yılının sonunda verilir.

Buradaki istisna, derneğin kamu yararına çalışan dernek statüsünde olmasıyla otomatik olarak doğmaz; ayrıca Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenmiş olmayı gerektirir. Derneğinizin bu kapsamda olup olmadığını varsayımla değil, size verilmiş karara bakarak bilin. Yönetmelik m.7, bu kuruluşların kampanya materyallerinde kendilerine verilen izin kararının yılını ve sayısını yazmasını ister.

Yardım toplama izni hangi makamdan alınır?

Kanun m.7 yetkili makamı kampanyanın coğrafi kapsamına göre belirler:

• Faaliyet tek bir ilçenin sınırları içindeyse o ilçenin kaymakamından izin alınır.
• Faaliyet bir ilin birden fazla ilçesini kapsıyorsa o ilin valisinden izin alınır.
• Faaliyet birden fazla ili kapsıyorsa, yardım toplayacak kişi veya kuruluşun yerleşim yerinin bulunduğu ilin valisinden izin alınır; izni veren valilik ilgili valiliklere ve İçişleri Bakanlığına bilgi verir.

Başvurular, izin veren makam tarafından sivil toplumla ilişkiler birimine havale edilir ve her yardım toplama faaliyeti için ayrı bir dosya tutulur (Yönetmelik m.7). Yönetmeliğin ek maddesi, başvuruların ve bildirimlerin güvenli elektronik imzayla elektronik ortamda yapılmasına ilişkin usulleri belirleme yetkisini Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğüne verir ve elektronik başvurunun kâğıt başvuruyla aynı hukuki sonucu doğurduğunu söyler. Hangi işlemin hangi kanaldan yapıldığını başvurmadan önce müdürlüğünüzden öğrenin.

Yardım toplama izni başvurusu adım adım

Kampanyayı yönetim kurulunda netleştirin

Kanun m.11 hükmüne göre tüzel kişilerde yardım toplama faaliyetinin sorumlu kurulu, kuruluşun yönetim organlarıdır. Dernekte bu, yönetim kurulunuz demektir. Kampanyanın amacını, kapsayacağı yerleri, kullanılacak toplama şekillerini, görev alacak kişileri ve saymanlığı kimin yürüteceğini yönetim kurulu kararıyla belirlemek, hem başvuruyu hazırlamayı kolaylaştırır hem de sorumluluğun kimde olduğunu baştan kayda geçirir. Sorumlu kurulda görev alanlarda değişiklik olursa bunun izin veren makama kanunda belirtilen süre içinde bildirilmesi gerekir.

Başvuru formunu ve eklerini hazırlayın

Yönetmelik m.6 hükmüne göre başvuru, Yardım Toplama Başvuru Formu ile yapılır ve formda şunlar belirtilir:

• Yardımın hangi amaçla ve ne miktarda toplanacağı.
• Faaliyetin sürdürüleceği il ve ilçeler.
• Kullanılacak yardım toplama şekilleri.
• Faaliyette çalışacak kişi sayısı ve kullanılacak makbuz miktarı.
• Toplanacak yardım miktarını belirlemeye yarayan keşif özeti, rapor ve benzeri belgeler.
• Derneğin yönetim organlarında görevli olanların ve faaliyette görev alacak kişilerin açık kimlikleri ve adresleri.
• Kamu görevlilerinin çalıştırılması düşünülüyorsa valilik veya kaymakamlıktan alınmış izin belgeleri.

Kanun m.8, yardım toplama bir öğrenim kurumu yararına ya da kurum içinde yapılacaksa başvuruya kurum sorumlusunun yazılı izninin eklenmesini zorunlu tutar. Kanun m.13 ise kamu görevlilerinin vali veya kaymakamdan izin almadan yardım toplama faaliyetlerinde çalışamayacağını, bazı meslek gruplarının ise hiç çalışamayacağını düzenler. Gönüllü listenizi hazırlarken bu noktayı mutlaka kontrol edin.

İnceleme ve karar

Sivil toplumla ilişkiler birimi eksikleri tamamlatır; işin önemini, yardım toplayacakların yeterliğini, hizmetin amaca ve kamu yararına uygunluğunu ve faaliyetin başarıya ulaşıp ulaşamayacağını inceleyip gerekçeli bir rapor hazırlar. İzin vermeye yetkili makam kararını verir ve sonucu kanunda belirtilen süre içinde başvurana yazılı olarak bildirir (Kanun m.9, Yönetmelik m.7). Yardım toplama süresini izin veren makam takdir eder (Kanun m.10). Sürenin uzatılmasına ilişkin kanun hükmünde bir ibare Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edildi; yönetmelikteki uzatma cümlesi ise henüz bu karara göre güncellenmiş görünmüyor. Uzatma isteyecekseniz güncel uygulamayı müdürlüğünüzden teyit edin.

Yardım toplama şekilleri

Kanun m.5, yardımın hangi yollarla toplanabileceğini sayar: makbuzla, belirli yerlere kutu koyarak, bankada hesap açtırarak, yardım pulu çıkararak, eşya piyangosu düzenleyerek, kültürel gösteriler ve sergilerle, spor gösterileri, gezi ve eğlencelerle ya da bilgileri otomatik veya elektronik olarak işleyen sistemler kullanarak. Bir kampanyada bunlardan birkaçı kullanılabilir, ancak başvuruda hangilerini kullanacağınızı belirtirsiniz; makbuz ve biletlerde de yardımın amacı yazılmalıdır. Kanun m.29, izin verilen toplama şekli dışındaki bir yolla ya da izin verilen yer dışında toplama yapılmasını da yaptırıma bağlar.

İnternet üzerinden bağış kampanyası

Kanun, bilgileri otomatik ya da elektronik olarak işleyen sistemleri yardım toplama şekilleri arasında sayar; Yönetmelik m.2 de internet ortamında yürütülen yardım toplama faaliyetlerini kapsamına açıkça alır. Bu, internetteki bir bağış çağrısının da izin kurallarına tabi olduğu anlamına gelir. Okuduğumuz metinlerde öne çıkan kurallar şunlardır:

• İzin verilenler, internet ortamı dahil kampanyada kullandıkları her türlü materyale Dernekler Bilgi Sistemi (DERBİS) üzerinden verilen yardım toplama izin numarasını yazmak zorundadır (Yönetmelik m.7).
• Bankada hesap açarak ya da elektronik sistemlerle yardım toplama izni alanlar, kampanyada kullanacakları hesap numaralarını, kısa mesaj numaralarını ve benzeri bilgileri yönetmelikte belirtilen süre içinde izin veren makama bildirir (Yönetmelik m.7).
• İzin alanlara ilişkin bilgiler izin veren makamın ve Genel Müdürlüğün internet sayfasında yayımlanabilir (Yönetmelik m.7).
• İzinsiz bir kampanyanın internette yürütüldüğü tespit edilirse valilik veya İçişleri Bakanlığı içerik ya da yer sağlayıcıya içeriğin çıkarılması için bildirim yapar; içerik çıkarılmazsa ya da bildirim yapılamazsa erişimin engellenmesi için sulh ceza hâkimliğine başvurulur (Kanun m.6).
• Kanun m.29, internet ortamında izinsiz yardım toplanmasını ayrıca ve daha ağır bir idari para cezasına bağlar.

Kampanyanızı bir bağış sayfası, toplu ödeme aracı ya da üçüncü taraf bir kitlesel fonlama hizmeti üzerinden yürütmek istiyorsanız, bu hizmetlerin yardım toplama mevzuatı karşısındaki durumu okuduğumuz metinlerde ayrıca düzenlenmiyor. Böyle bir kurguyu başvurunuzda açıkça anlatın ve hangi hesabın, hangi sayfanın izne konu olacağını müdürlüğünüzle birlikte netleştirin. Kampanya sayfasında izin numarası, amaç ve derneğin açık adı birlikte görünsün.

Makbuz, kayıt defteri ve toplanan paranın teslimi

Makbuz ve biletler

Yönetmelik m.9 hükmüne göre yardım toplamada kullanılacak makbuzlar müteselsil sıra numaralı ve ciltler hâlinde basılır; asıl ve koçan yaprakları aynı renk kâğıda basılır. Dernekler bu makbuzları kendi gelir makbuzlarından ayrı olarak bastırır. Makbuzların asıl ve koçanlarında derneğin adı, varsa kısa adı, adresi, yardımın amacı, izin veren makam, iznin tarihi ve sayısı ile iznin başlangıç ve bitiş bilgileri yer alır. Eşya piyangosu, gösteri, sergi, gezi ve eğlencelerde kullanılacak bilet ve davetiyelerde de aynı bilgiler ile bedel bulunur. Kanun m.26, basımevlerinin bastıkları makbuz, bilet ve pulların seri ve numaralarını izin veren makama bildirmesini ister.

Basılan makbuz, bilet ve pullar sorumlu kurul tarafından kusur yönünden kontrol edilir; hatalı olanlar yeniden bastırılır ve sonuç tutanağa bağlanır. Kontrol edilen belgeler sayman olarak gösterilen sorumlu kurul üyesine zimmetle teslim edilir (Yönetmelik m.10).

Makbuz-Bilet Kayıt Defteri

Yardım toplayanlar, noterden veya sivil toplumla ilişkiler biriminden onaylı Makbuz-Bilet Kayıt Defterini tutmak zorundadır (Yönetmelik m.11). Sayman üye, kendisine teslim edilen belgeleri numara sırasıyla bu deftere işler, görevlilere verdiklerini de zimmetle deftere kaydeder ve defterin düzenli tutulmasından sorumludur. Makbuzlar okunaklı ve silintisiz doldurulur; hatalı yaprak iptal edilerek ciltte bırakılır (Yönetmelik m.12). Sahada görev alanlara izin veren makam fotoğraflı bir kimlik belgesi verir ve bu belge faaliyet sonunda geri alınır (Kanun m.15, Yönetmelik m.8).

Toplanan paranın teslimi

Yönetmelik m.13, yardım toplamakla görevli kişilerin topladıkları yardımı yönetmelikte belirtilen aralıklarla sayman üyeye teslim etmesini veya bu amaçla açılan banka hesabına yatırmasını ister; toplanan miktar yönetmelikte belirtilen sınırı aşarsa beklemeden teslim ya da yatırma gerekir. Bu sınır her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellenir, bu yüzden güncel tutarı müdürlüğünüzden öğrenin. Pratikte en güvenli yol, ödemeleri doğrudan kampanya hesabına yönlendirmektir.

Kampanya bitince: kesin hesap, sonuç bildirimi ve denetim

Kanun m.14, yardım toplayanları faaliyetin düzenli yürütülmesinden, süresinde bitirilmesinden, toplanan para ve eşyanın korunmasından ve amaca uygun kullanılmasından sorumlu tutar. Kampanya bittiğinde şu adımlar gelir:

• Sorumlu kurul, kanunda belirtilen süre içinde toplanan yardımın kesin hesabını çıkarır ve bir örneğini izin veren makama verir; zorunlu hâllerde bu süre izin veren makamca uzatılabilir (Kanun m.17, Yönetmelik m.14).
• İzin veren makam kesin hesabı denetçilere gönderir. Denetçiler belgeleri ve kesin hesabı inceleyerek brüt geliri, gideri, net geliri ve net gelirin amaca yetip yetmeyeceğini gösteren bir rapor hazırlar (Kanun m.16, m.18, m.19).
• Kesin hesabın verilmesinin ardından, yönetmelikte belirtilen süre içinde gelirin nasıl harcandığını gösteren Yardım Toplama Sonuç Bildirimi izin veren makama verilir; harcamalar bu süre içinde tamamlanamazsa izin veren makamın onayıyla süre uzatılabilir (Yönetmelik m.14).
• Toplanan yardım amaca yetmezse ya da amaç gerçekleştikten sonra artarsa, izin veren makam yardımı aynı veya benzer amacı gerçekleştirebilecek kuruluşlara devrettirir (Kanun m.25).

Kanun m.24, kampanya giderlerinin brüt gelire oranla aşamayacağı sınırlar koyar ve bu sınırlar toplama şekline göre farklıdır. Sınır aşılırsa aradaki fark, haklı bir neden yoksa sorumlu kurul üyelerine ödettirilir. Bu yüzden basım, organizasyon ve tanıtım giderlerini kampanya başında bütçeleyin ve her gideri harcama belgesine bağlayın. Kayıtları kâğıtta, bir tabloda ya da dernekler için hazırladığımız yazılım gibi bir araçta tutmanız fark etmez; önemli olan her bağışın ve her giderin belgeyle eşleşmesi ve kesin hesabın bu kayıtlardan sorunsuz çıkarılabilmesidir.

İzinsiz yardım toplamanın sonuçları

İzinsiz başlatılan yardım toplama faaliyeti güvenlik kuvvetlerince derhal engellenir ve sorumlular hakkında kovuşturma yapılır (Kanun m.6). Kanun m.29 ayrıca şu durumlar için idari para cezaları öngörür: izinsiz yardım toplamak, internette izinsiz yardım toplamak, uyarıya rağmen izinsiz toplamaya yer ve imkân sağlamak, uyarıya rağmen izin verilen şekil dışında ya da izin verilen yer dışında toplamaya devam etmek ve Kanunun diğer hükümlerine aykırı davranmak. Ceza tutarlarını burada vermiyoruz; güncel metne bakın. İzinsiz toplamada idari yaptırıma vali karar verir.

Kanun m.28 ise yardım toplama faaliyetinden elde edilen mal ve paraları zimmetine geçiren kişinin, kamu görevlisi olup olmadığına bakılmaksızın Türk Ceza Kanununun zimmet hükümlerine göre cezalandırılacağını söyler. Kampanya kasasını ayrı tutmanın ve saymanlığı açıkça bir kişiye vermenin nedeni budur.

Bir yardım kampanyasının baştan sona akışı

Genel bir senaryo: bir mahalle dayanışma derneği, bölgedeki bir okulun kütüphanesi için kamuoyundan kitap ve para yardımı toplamak istiyor. Yönetim kurulu amacı ve kapsamı karara bağlar, sayman üyeyi belirler. Kampanya okul yararına olduğu için okul yönetiminden yazılı izin alınır, ihtiyaç listesi keşif özetine dönüştürülür ve başvuru kaymakamlığa verilir.

İzin çıkınca makbuzlar bastırılır, sayman bunları deftere işleyip gönüllülere zimmetle dağıtır. Kampanya hesabı açılıp makama bildirilir, afişlere ve paylaşımlara izin numarası yazılır. Her akşam sayman makbuz koçanlarını, kutu sayım tutanaklarını ve banka hareketlerini karşılaştırır. Kampanya bitince kesin hesap ve ardından sonuç bildirimi verilir, belgeler dosyalanır.

Sık yapılan hatalar

• Tüzüğe göre bağış kabulü ile herkese açık yardım kampanyasını aynı şey sanmak ve izne bağlı bir kampanyayı izinsiz başlatmak.
• Kamu yararına çalışan dernek olmanın tek başına izin muafiyeti sağladığını düşünmek.
• İnternetteki bağış çağrısını kanunun dışında saymak ve izin numarasını materyallere yazmamak.
• Yardım makbuzu yerine derneğin olağan gelir makbuzunu kullanmak.
• Makbuz-Bilet Kayıt Defterini onaylatmamak ya da zimmet kayıtlarını tutmamak.
• Başvuruda belirtilmeyen bir toplama şeklini ya da izin verilmeyen bir yeri kampanyaya eklemek.
• Nakdi uzun süre elde tutmak, kişisel hesaplara para aldırmak.
• Giderleri bütçelemeden harcamak ve kanundaki gider sınırını aşmak.
• Kesin hesabı ve sonuç bildirimini zamanında vermemek, belgeleri dağınık bırakmak.
• Bağışçıların kişisel verilerini kampanya dışında amaçlarla kullanmak; bunun için dernekte üye verisi ve KVKK rehberimize bakın.

Sık Sorulan Sorular

Dernekler yardım toplama izni almak zorunda mı?

Derneğin tüzüğüne göre üyelerinden ve diğer kişilerden aldığı bağış ve yardımlar Yardım Toplama Kanununun kapsamı dışındadır. Kamuoyuna açık bir kampanyayla belirli bir amaç için yardım istemek ise kural olarak izne bağlıdır. Cumhurbaşkanınca izin almadan yardım toplayabileceği belirlenen kamu yararına çalışan dernekler izin almaz, faaliyet sonunda bildirimde bulunur.

Yardım toplama izni nereden alınır?

Kampanya tek ilçedeyse kaymakamlıktan, bir ilin birden fazla ilçesindeyse valilikten, birden fazla ili kapsıyorsa derneğin yerleşim yerinin bulunduğu ilin valiliğinden alınır. İşlemleri sivil toplumla ilişkiler birimleri yürütür.

İnternetten bağış toplamak için izin gerekir mi?

Kanun elektronik sistemlerle yardım toplamayı da yardım toplama şekilleri arasında sayar ve internette izinsiz toplamaya ayrıca yaptırım öngörür. İzin alındığında internet dahil tüm materyallere DERBİS üzerinden verilen izin numarası yazılır. Tüzüğe göre bağış kabulüyle internet kampanyası arasındaki sınırdan emin değilseniz müdürlüğe danışın.

Yardım toplama izni ne kadar sürede çıkar?

İzin vermeye yetkili makam, inceleme sonucunu kanunda belirtilen süre içinde başvurana yazılı olarak bildirir. Eksiksiz başvuru süreci hızlandırır.

İzinsiz yardım toplamanın cezası nedir?

İzinsiz faaliyet engellenir ve sorumlular hakkında kovuşturma yapılır. Ayrıca Kanun m.29 idari para cezası öngörür; internette izinsiz toplama ayrıca düzenlenmiştir. Toplanan paranın zimmete geçirilmesi ise zimmet suçu olarak cezalandırılır.

Üyelerden toplanan aidat yardım toplama sayılır mı?

Hayır. Tüzükte belirlenen aidat ve üyelerin yaptığı bağışlar derneğin olağan gelirleridir ve Dernekler Kanunu ile Dernekler Yönetmeliği kurallarına göre alındı belgesi veya banka kaydıyla toplanır. Ayrıntılar aidat ve bağış rehberimizde.

Marka adları sahiplerine aittir. Bu yazı bağımsız bir teknik rehberdir; adı geçen kuruluşlarla bayilik veya ortaklık ilişkisi bulunduğu anlamına gelmez.

İlgili içerikler: Dernek nasıl kurulur? · Dernekte aidat ve bağış kabulü · Dernek defterleri ve beyanname · Dernekte üye verisi ve KVKK · Dernek ve vakıf farkı · Sponsorluk nasıl duyurulur?