Serbest basın kartı, iki farklı durumu karşılamak için kurgulanmıştır: geçici süreyle çalışmayan gazeteciler ile yurt dışında serbest gazetecilik yapan T.C. vatandaşı medya mensupları. Dayanak, Basın Kartı Yönetmeliği'nin 13. maddesidir.
İki Şart
| Şart | İçeriği |
|---|---|
| Genel şartlar | 8. maddenin birinci fıkrasındaki şartlar — (f) bendi hariç |
| Başvuru penceresi | En az bir yıl süreyle çalıştığı medya kuruluşundan ayrıldığı tarihten itibaren bir ay içinde başvurmak |
(f) bendinin aranmaması mantıklıdır: o bent 5953'e uygun sözleşme ve ara vermeden çalışma şartıdır; serbest kart zaten çalışmayan dönem için düzenlenmiştir.
Kart Ne Kadar Süreyle Verilir?
Maddenin üçüncü fıkrası süreyi, kişinin daha önce ne kadar basın kartı taşıdığına bağlar:
| Daha önce basın kartı taşıma süresi | Serbest kart süresi |
|---|---|
| 5 yıla kadar | 12 ay |
| 5 – 10 yıl arası | 18 ay |
| 10 yıldan fazla | 24 ay |
Yani serbest kart süresiz değildir; mesleki geçmişe göre bir ile iki yıl arasında bir köprü sağlar.
Yurt Dışında Serbest Gazetecilik
Dördüncü fıkra ikinci hâli düzenler: herhangi bir medya kuruluşuna bağlı olmaksızın yurt dışında serbest gazetecilik yapan T.C. vatandaşı gazetecilere, durumları ilgili ülkedeki büyükelçilik veya konsolosluk tarafından teyit edildiği takdirde serbest basın kartı verilebilir.
İşe Başlarsanız Kart İade Edilir
37. maddenin ikinci fıkrası iade yükümlülüğünü kurar: işten ayrılma nedeniyle düzenlenen serbest basın kartı, işe başlama tarihinden ve her hâlde 13. maddedeki sürelerin bitiminden itibaren bir ay içinde Başkanlığa iade edilir.
Sürekli Kart Hesabına Etkisi
Serbest kartla geçen dönemler, sürekli basın kartı için aranan 18 yıllık hesaba girer; ancak 2024 değişikliğiyle bir tavan konmuştur: bu dönemlerin en fazla 24 ayı dikkate alınır (m.14/4). Ayrıntısını sürekli kart yazısında ele aldık.
Sonuç
Serbest basın kartı, en az bir yıl çalıştığı kuruluştan ayrılan ve ayrılıştan itibaren bir ay içinde başvuran gazeteciler ile yurt dışında serbest gazetecilik yapan T.C. vatandaşlarına verilir. Süresi, önceki kart taşıma süresine göre 12, 18 ya da 24 aydır. İşe başlandığında bir ay içinde iade edilir.