Online diyetisyenlik nasıl yapılır? Diyetisyenler için adım adım rehber

Online diyetisyenlik nedir, yüz yüze danışmanlıktan farkı ne?

Online diyetisyenlik, beslenme danışmanlığının görüşme, takip ve iletişim kısmının uzaktan yürütülmesidir. Danışan görüşmeye evinden ya da işinden katılır, siz değerlendirmenizi ekran karşısında yaparsınız, takip ise danışanın paylaştığı kayıtlar ve düzenli kontrol görüşmeleri üzerinden ilerler. Uzmanlığınız aynıdır; değişen şey, gözlem imkânınızın daralması ve sürecin büyük kısmının yazılı ve dijital bir düzene dönüşmesidir.

Tablonun son satırı en önemli farktır. Uzaktan çalışırken neyi ekrandan değerlendirebileceğinizi ve neyin yüz yüze bir sağlık kuruluşuna başvuru gerektirdiğini önceden yazılı hâle getirmezseniz, belirsiz bir durumda karar vermek zorlaşır.

Online diyetisyenlik için yasal çerçeve

Uzaktan beslenme danışmanlığına dair tek ve ayrıntılı bir düzenleme yoktur; konu, birkaç resmî metnin birlikte okunmasıyla ortaya çıkar. Aşağıda yalnızca okuduğumuz metinlerde yazanları özetliyoruz. Metinlerin kendi uygulamanıza nasıl yansıdığını mutlaka il sağlık müdürlüğüyle teyit edin.

Diyetisyen bir sağlık meslek mensubudur

1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun (ek m.13), diyetisyeni beslenme ve diyetetik alanında lisans eğitimi veren fakülte ya da yüksekokullardan mezun olan sağlık meslek mensubu olarak tanımlar. Kanuna göre diyetisyen sağlıklı bireyler için sağlıklı beslenme programları belirler, hastalar için ise tabibin yönlendirmesi üzerine beslenme programı düzenler. Bu ayrım uzaktan çalışırken de geçerlidir: ekranın karşısındaki kişi bir hastalık nedeniyle size geliyorsa, hekim yönlendirmesi koşulu ortadan kalkmaz. Mesleğe giriş ve görev tanımı için diyetisyen nasıl olunur rehberimize bakabilirsiniz.

Uzaktan Sağlık Hizmetlerinin Sunumu Hakkında Yönetmelik ne diyor?

Uzaktan Sağlık Hizmetlerinin Sunumu Hakkında Yönetmelik uzaktan sağlık hizmetini, faaliyet izni almış sağlık tesislerinde sağlık meslek mensubunun, hizmet talep eden kişiye uzaktan sağlık bilgi sistemi üzerinden sunduğu sağlık hizmeti olarak tanımlar (m.4). Yönetmeliğe göre uzaktan sunulabilecek hizmetler arasında sağlığın korunmasına ve takibine, sağlıklı yaşamın desteklenmesine yönelik hizmetler de sayılır (m.7). Diyetisyenlik açısından önemli olan diğer hükümler şunlardır:

• Uzaktan sağlık hizmeti sunmak isteyen sağlık tesisine, şartları sağlaması hâlinde Bakanlıkça faaliyet izin belgesi verilir; başvuru il sağlık müdürlüğüne yapılır (m.8).
• Hizmette kullanılan yazılım, Bakanlığın sistemine tescil edilmiş bir uzaktan sağlık bilgi sistemi olmalıdır; tescil edilmemiş sistem uzaktan sağlık hizmetinde kullanılamaz (m.5).
• Sağlık tesisi Bakanlıktan izin almadan, yetkili olmadığı bir alanda ya da yönetmelik kapsamına girmeyen bir hizmeti uzaktan sunamaz (m.14).
• Uzaktan sunuluyor olması, sağlık hizmetinin niteliğinden ödün verilmesine gerekçe olamaz; asgari tıbbi gereklilikler uygulanabildiği ölçüde uzaktan hizmet için de geçerlidir (m.14).
• Randevu alacak kişi uzaktan hizmet almaya zorlanamaz; randevu düzeni, kişinin sağlık tesisine gelmesini zorlaştıracak şekilde kurulamaz (m.14).

Danışmanlık ya da koçluk adı altında hizmet sunulamaz

Sağlık Meslek Mensuplarının Serbest Meslek İcrası Hakkında Yönetmelik diyetisyeni de kapsamına alır (m.4) ve sağlık meslek mensuplarının, kendi adlarına ruhsatlandırılmış bir sağlık meslek hizmet birimi olmadan danışmanlık, eğitim, koçluk ya da başka bir ad altında sağlık hizmeti sunamayacağını açıkça yazar (m.21). Yani hizmeti "online beslenme koçluğu" ya da "yaşam tarzı danışmanlığı" diye adlandırmak, onu sağlık hizmeti olmaktan çıkarmaz. Aynı yönetmelik, mesleğini kendi biriminde serbest olarak icra eden mensubun başka bir sağlık kuruluşunda çalışamayacağını da belirtir (m.16). Kendi biriminizi açma süreci için diyetisyen muayenehanesi nasıl açılır rehberimize bakın.

Resmî metinlerin netleştirmediği nokta

Okuduğumuz metinler, uzaktan sağlık hizmetini faaliyet izni almış sağlık tesislerine bağlıyor ve diyetisyenin serbest meslek icrasını ruhsatlı bir sağlık meslek hizmet birimine bağlıyor. Ancak bir sağlık meslek hizmet biriminin uzaktan sağlık hizmeti faaliyet izni alıp alamayacağı, alacaksa hangi belgelerle başvuracağı bu metinlerde ayrıca düzenlenmiş değil; başvuru eklerinin içeriği de okuduğumuz metinlerde yer almıyor. Bu yüzden burada kesin bir yol tarif etmiyoruz.

Online diyetisyenlik nasıl yapılır? Adım adım yol haritası

Aşağıdaki sıra, işi sonradan sökmek zorunda kalmadan kurmanızı sağlar. Özellikle yasal zemin ve danışan bilgilendirmesi sonraya bırakıldığında, geri dönüp düzeltmek çok daha zahmetli olur.

Çalışma biçiminizi belirleyin

Önce uzaktan hizmeti hangi çatı altında sunacağınızı netleştirin: bir özel sağlık kuruluşunda çalışan bir diyetisyen olarak mı, yoksa kendi adınıza ruhsatlı bir birimde serbest olarak mı? Bu karar, kimin izin başvurusu yapacağını, kayıtların hangi sistemde tutulacağını ve tanıtımı kimin adına yapacağınızı belirler. Serbest çalışacaksanız vergi kaydı ve belge düzeni için serbest diyetisyen vergi ve fatura rehberimize de bakın.

İl sağlık müdürlüğüyle uzaktan hizmet konusunu netleştirin

Yukarıdaki belirsizlik nedeniyle bu adım atlanmamalı. Müdürlüğe giderken sorularınızı yazılı hazırlayın:

• Birimim ya da çalıştığım kuruluş uzaktan sağlık hizmeti faaliyet izni alabilir mi?
• Başvuruda hangi belgeler isteniyor ve faaliyet alanım izin belgesine nasıl yazılıyor?
• Görüşmelerde hangi tescilli uzaktan sağlık bilgi sistemlerini kullanabilirim?
• Danışan kayıtlarını hangi sistemde tutmam ve hangi kayıtları Bakanlık sistemine aktarmam gerekiyor?
• Yazılı mesajlaşma ve e-posta ile yürüttüğüm takip, uzaktan sağlık hizmeti sayılıyor mu?

Danışanı hizmet başlamadan bilgilendirin

Uzaktan Sağlık Hizmetlerinin Sunumu Hakkında Yönetmelik m.9, uzaktan hizmet başlamadan önce kişinin sade bir dille bilgilendirilmesini ister. Bu bilgilendirmeyi bir metin hâline getirip her yeni danışanla paylaşmak iyi bir alışkanlıktır. Yönetmelikte sayılan başlıklar şunlardır:

• Hizmeti sunacak sağlık meslek mensubunun kimliği ve varsa uzmanlığı.
• Meslek mensubunun danışanla fiziksel olarak aynı ortamda bulunmayacağı ve uzaktan hizmetin yüz yüze hizmetin muadili olamayacağı.
• Devam eden bir tedaviyi aksatacak şekilde uzaktan hizmetten yararlanılamayacağı.
• Acil tıbbi durumlarda uzaktan hizmet yerine en yakın acil servise başvurulması gerektiği.
• Hizmetin kapsamı, ücreti ve herhangi bir sağlık sigortası kapsamında karşılanıp karşılanmadığı.
• Tarafların açık rızası olmadan görüşmenin ses ya da görüntü kaydının alınamayacağı; mevzuat gereği tutulacak kayıtların ise tutulacağı.
• Kamera ve mikrofon izni istenebileceği; ses ya da görüntü iletilemezse görüşmenin başlamayabileceği veya sürdürülemeyebileceği.
• Tıbbi ya da hukuki sebeplerle, karşı tarafa bilgi verilerek hizmetin her zaman sonlandırılabileceği.
• Verilecek hizmetin mahiyeti ve sonuçları.

Kimliği ve görüşme ortamını güvenceye alın

Yönetmelik, sağlık meslek mensubunun danışandan resmî kimlik belgesini kamera üzerinden göstermesini isteyebileceğini, kimlikten şüphe duyarsa doğrulama talep edebileceğini ve bu yerine getirilmezse hizmeti vermeyebileceğini belirtir (m.10). Görüşmeyi görebilecek ya da duyabilecek üçüncü bir kişi varsa iki taraf da bunu karşı tarafa söylemekle yükümlüdür (m.11). Kendi tarafınızda kapalı, sessiz ve başkasının duyamayacağı bir ortam hazırlayın; danışanın tarafında da görüşmenin başında bunu sorun. Danışanın tıbbi geçmişini ve sağlık durumunu doğru ve ayrıntılı anlatma yükümlülüğü de aynı maddede yer alır; ilk görüşmede bunu nazikçe hatırlatmanız sürecin sağlığı açısından önemlidir.

Kayıt ve kişisel veri düzenini kurun

Danışanın sağlık bilgisi, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.6'ya göre özel nitelikli kişisel veridir ve ancak kanunda sayılan şartlardan biri varsa işlenebilir. Uzaktan hizmette yönetmelik ayrıca, hizmetin iki tarafın açık rızası olmadan görüntülü ya da sesli kayda alınamayacağını ve hizmet sırasında fotoğraf çekilemeyeceğini söyler; açık rıza ile alınan kayıtlar da yönetmelikte belirtilen yerlerde ve belirtilen süreden fazla olmamak üzere saklanır (m.12). Uzaktan hizmete ilişkin iş ve işlemler dijital ortamda kaydedilir (m.13). Kendi biriminizde çalışıyorsanız, Sağlık Meslek Mensuplarının Serbest Meslek İcrası Hakkında Yönetmelik kayıt ve arşiv için Bakanlığın kayıt tescil sisteminde kayıtlı bir sağlık bilgi yönetim sistemi kullanılmasını zorunlu tutar (m.18). Danışan verisiyle ilgili ayrıntıları diyetisyenler için KVKK ve sağlık verisi rehberinde anlatıyoruz.

Takip düzenini standartlaştırın

Danışanın ölçümlerini nereye gireceği, kontrol görüşmelerinin hangi düzende yapılacağı, mesajlara ne zaman dönüş yapacağınız ve hangi durumda yüz yüze değerlendirme isteyeceğiniz baştan belli olmalı. Her danışana farklı bir kanal ve farklı bir düzen kurmak, danışan sayınız arttığında yönetilemez hâle gelir. Takip sürecini ayrıntılı olarak diyetisyen danışan takibi rehberimizde anlatıyoruz; randevu tarafı için diyetisyen randevu programı yazımıza bakabilirsiniz.

Tanıtımı kurallara uygun yapın

Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik sağlık hizmet sunumunda açık ya da örtülü reklamı yasaklar ve tanıtımda ücret, indirim, kampanya ya da promosyon bilgisine yer verilemeyeceğini söyler (m.5). "Online diyet paketi" kampanyaları, danışan teşekkür mesajlarının paylaşılması ya da sponsorlu reklamlar bu nedenle sorunludur. Neyin yapılabileceğini diyetisyen reklam ve tanıtım kuralları rehberinde, kendi sitenizi bu kurallara göre kurmayı diyetisyen web sitesi rehberinde anlatıyoruz. Kayıt, takip ve iletişimi tek bir düzende toplamak için diyetisyenler için hazırladığımız yazılım da hazırlık aşamasında; hangi aracı seçerseniz seçin, yukarıdaki ölçütler geçerlidir.

Uzaktan görüşmenin sınırları: ne zaman yüz yüze yönlendirmeli?

Uzaktan hizmet yönetmeliği, gerekli durumlarda kişiye bir sağlık kuruluşuna fiziken başvurmasının önerilebileceğini açıkça yazar (m.7). Serbest meslek yönetmeliği de sağlık meslek hizmet birimlerinde tıbbi teşhis gerektiren işlemlerin, hayati tehlike arz eden durumların ve hekim müdahalesi gerektiren durumların hizmet kapsamı dışında olduğunu sayar (m.16). Bu iki hüküm, online çalışan bir diyetisyen için şu pratik kurala dönüşür: ekranda değerlendiremeyeceğiniz, teşhis gerektiren ya da acil olabilecek bir bulgu gördüğünüzde danışmanlığa devam etmek yerine danışanı hekimine ya da acil servise yönlendirirsiniz ve bunu kaydınıza not edersiniz.

• Danışan yeni ortaya çıkmış ve açıklanamayan bir şikâyetten söz ediyorsa hekime başvurmasını önerin.
• Hastalığı olan bir danışan hekim yönlendirmesi olmadan geldiyse, önce hekim değerlendirmesini isteyin.
• Görüşme sırasında acil olabilecek bir durum sezerseniz görüşmeyi sürdürmeyin, acil servise başvurmasını söyleyin.
• Danışanın verdiği bilgilerle kendi ölçüm ve gözleminiz arasında açıklanamayan bir fark varsa yüz yüze değerlendirme isteyin.
• Bu durumların her birini ve verdiğiniz yönlendirmeyi danışan kaydına yazın.

Bir online diyetisyenin iş günü nasıl geçer?

Aşağıdaki senaryo tek bir doğru düzeni değil, iyi kurulmuş bir sürecin nasıl hissettirdiğini gösterir. Sabah ilk iş, önceki gün danışanların kayıt sistemine girdiği ölçümleri ve gelen mesajları gözden geçirirsiniz. Acil bir durum yoksa mesajları belirlediğiniz cevap saatinde toplu olarak yanıtlarsınız; mesaj kanalında sağlık sorusu soran bir danışanı, kayıtlı ve güvenli kanala yönlendirirsiniz.

Öğleye doğru yeni bir danışanla ilk görüşmeniz vardır. Görüşmeden önce bilgilendirme metnini okuyup onayladığını kontrol edersiniz. Görüşmenin başında kimliğini kamera üzerinden teyit eder, yanında başka biri olup olmadığını sorar, kayıt alınmayacağını hatırlatırsınız. Danışan konuşmanın ortasında hekiminin yakın zamanda koyduğu bir tanıdan söz eder; hekim yönlendirmesini ve ilgili belgeleri isteyip programı ancak bunlar geldikten sonra planlayacağınızı açıklarsınız. Öğleden sonra kontrol görüşmeleriniz vardır. Bir danışanın bağlantısı defalarca koptuğunda görüşmeyi zorlamaz, başka bir zamana alırsınız. Akşamüstü, gün içinde yaptığınız her görüşmenin notunu birimin kayıt sistemine işler, ertesi gün kontrolü olan danışanların listesini çıkararak günü kapatırsınız.

Bu düzenin ortak noktası şudur: hiçbir bilgi hafızada, kişisel telefonda ya da dağınık mesajlarda kalmaz. Her danışanın bilgilendirme onayı, hekim yönlendirmesi, ölçümleri ve sizin notlarınız tek ve erişimi sınırlı bir yerde durur.

Online diyetisyenlikle ilgili tüm rehberler

Diyetisyen kümesindeki rehberleri, işe başlarken izleyeceğiniz sıraya göre gruplandırdık. Her yazı kendi konusunu ayrıntılı ele alır ve bu sayfaya geri bağlanır.

Başlarken

• Diyetisyen nasıl olunur?: eğitim yolu, mesleki yetki, unvan ve diyetisyenin görev tanımı.
• Diyetisyen muayenehanesi nasıl açılır?: kendi adınıza ruhsatlı sağlık meslek hizmet birimi açmanın şartları, başvuru süreci ve yasaklar.

Site ve danışan

• Diyetisyen web sitesi nasıl kurulur?: alan adı, sayfa yapısı, yasal metinler ve tanıtım kurallarına uygun içerikle kendi sitenizi kurmak.
• Diyetisyen danışan bulma: kendi siteniz, yerel arama, içerik ve yönlendirmelerle kurallar içinde görünür olmak.
• Diyetisyen danışan takibi nasıl yapılır?: ilk görüşmeden anamnez formuna, ölçüm kaydından kontrol düzenine kadar takip süreci.

Yasal yükümlülükler

• Diyetisyen reklam ve tanıtım kuralları: sosyal medya, danışan yorumları ve öncesi-sonrası görselleri dahil neyin serbest neyin yasak olduğu.
• Diyetisyenler için KVKK ve sağlık verisi: danışan sağlık verisinde açık rıza, aydınlatma, saklama ve güvenlik yükümlülükleri.
• Serbest diyetisyen vergi ve fatura: serbest meslek kazancı, vergi kaydı, serbest meslek makbuzu ve mali müşavirle çalışma.

Online diyetisyenlikte sık yapılan hatalar

• Uzaktan hizmet için gereken izni araştırmadan görüntülü danışmanlığa başlamak.
• Hizmeti "koçluk" ya da "danışmanlık" diye adlandırarak sağlık mevzuatının dışında kalacağını sanmak.
• Danışanı uzaktan hizmetin sınırları, acil durumlar ve kayıt kuralları konusunda önceden bilgilendirmemek.
• Görüşmeyi danışanın açık rızası olmadan kaydetmek ya da ekran görüntüsü almak.
• Sağlık bilgilerini kişisel mesajlaşma uygulamalarında ve e-posta kutusunda bırakmak.
• Hastalığı olan bir danışanla hekim yönlendirmesi olmadan çalışmak.
• Ekrandan değerlendirilemeyecek bir bulguda yüz yüze yönlendirme yapmamak.
• Ücret, indirim ya da kampanya içeren "online diyet paketi" tanıtımları yapmak.

Sık Sorulan Sorular

Diyetisyen online danışmanlık yapabilir mi?

Uzaktan sağlık hizmetleri yönetmeliği, sağlığın korunması ve sağlıklı yaşamın desteklenmesine yönelik hizmetlerin uzaktan sunulabileceğini sayar; ancak uzaktan hizmeti faaliyet izni almış sağlık tesislerine ve tescilli bir bilgi sistemine bağlar. Kendi durumunuzda bu iznin nasıl alınacağını il sağlık müdürlüğüne sormanız gerekir.

Online diyetisyenlik için ofis açmak şart mı?

Serbest meslek yönetmeliği, sağlık meslek mensuplarının kendi adlarına ruhsatlı bir sağlık meslek hizmet birimi olmadan danışmanlık, koçluk ya da başka bir ad altında sağlık hizmeti sunamayacağını yazar. Serbest çalışacaksanız ruhsat konusunu diyetisyen muayenehanesi rehberimizde ele alıyoruz.

Online diyet görüşmesi kaydedilebilir mi?

Uzaktan hizmet yönetmeliğine göre görüşme, iki tarafın açık rızası olmadan görüntülü ya da sesli kayda alınamaz ve hizmet sırasında fotoğraf çekilemez. Rıza ile alınan kayıtlar da yönetmelikte belirtilen yerlerde ve belirtilen süreyle sınırlı olarak saklanır.

Online danışanın kimliği nasıl doğrulanır?

Yönetmelik, sağlık meslek mensubunun danışandan resmî kimlik belgesini kamera üzerinden göstermesini isteyebileceğini belirtir. Kimlikten şüphe duyulur ve doğrulama yapılmazsa hizmet verilmeyebilir ya da başlamış hizmet sonlandırılabilir.

Online diyetisyenlik sosyal medyadan yürütülebilir mi?

Uzaktan sağlık hizmetinde yalnızca Bakanlığa tescil edilmiş uzaktan sağlık bilgi sistemleri kullanılabilir. Sosyal medya hesabınızı tanıtım ve bilgilendirme için kullanabilirsiniz, ancak orada da tanıtım yönetmeliğinin kurallarına uymanız gerekir.

Marka adları sahiplerine aittir. Bu yazı bağımsız bir teknik rehberdir; adı geçen kuruluşlarla bayilik veya ortaklık ilişkisi bulunduğu anlamına gelmez.

İlgili içerikler: Diyetisyen muayenehanesi · Reklam ve tanıtım kuralları · KVKK ve sağlık verisi · Danışan takibi · Diyetisyen web sitesi · Online randevu sistemi nedir?