"Haber ajansı" mevzuatta tanımlı bir kavramdır ve bu tanım hem basın kartı hem 5187 hem 5953 rejiminde sonuç doğurur.
Üç Kanunda Karşımıza Çıkıyor
| Mevzuat | Ajansı nasıl ele alıyor |
|---|---|
| 5187 m.2/c | Süreli yayın tanımına haber ajansları yayınlarını da dâhil eder |
| 5187 m.2/d | Yaygın süreli yayın tanımı haber ajanslarının yayınlarını kapsar |
| 5187 m.4 | Künye yükümlülüğünde "haber ajansı yayınları hariç" kaydı vardır |
| 5953 m.1 | Kapsam listesinde haber ve fotoğraf ajansları sayılır — çalışanları gazetecidir |
| Basın Kartı Yön. m.16, m.24 | Ajanslarda aranan şartlar ve kart kontenjanları |
Künye Muafiyeti
5187'nin 4. maddesi süreli yayınlarda yönetim yeri, sahip, temsilci, sorumlu müdür ve yayın türünün gösterilmesini ararken bir istisna koyar: haber ajansı yayınları hariç.
Düzenli Yayım Ölçüsü
Basın Kartı Yönetmeliği m.4, düzenli yayımı tanımlarken ajanslara özel bir eşik koyar. Mücbir sebepler dışında bir yıl içinde en fazla:
| Yayın | Bir yıl içinde en fazla ara |
|---|---|
| Günlük süreli yayın | On beş sayı |
| Haftalık süreli yayın | Altı sayı |
| On beş günlük süreli yayın | Üç sayı |
| Aylık, iki aylık, üç aylık süreli yayın | Bir sayı |
| Haber ve fotoğraf ajansları | Toplam iki gün |
Kadro Şartı
Yönetmeliğin 16. maddesi, ilgililerine basın kartı verilebilecek haber ve fotoğraf ajanslarında dört şart arar:
- (a) 5187 gereği verilen beyannamede belirtilen aralıklarla düzenli yayımlanması veya elektronik ortamda iletilmesi
- (b) Çalışmalarının her sayısından birer adedinin, en geç yayımı takip eden beş gün içinde yayımın yapıldığı yerdeki ilgili bölge müdürlüğüne gönderilmesi ve elektronik ortamda Başkanlığa iletilmesi
- (c) Kadrosunda, daha önce basın kartı taşımış olan ve 5953 kapsamında çalışan en az beş gazetecinin bulunması
- (ç) Yaygın ya da bölgesel nitelikte bir süreli yayın ile ücretli haber satış sözleşmesi yapmış olması
Ayrıntısını ajans şartları yazısında ele aldık.
Çalışanları Gazeteci Sayılır
5953 sayılı Kanun'un 1. maddesi kapsamı sayarken haber ve fotoğraf ajanslarını açıkça anar. Yani ajansta fikir ve sanat işlerinde ücret karşılığı çalışanlar gazetecidir ve 5953 rejimine — kıdem, izin, ikramiye, fazla mesai — tabidir.
Kapsam listesini gazeteci tanımı yazısında ele aldık.
Ajans İçeriğinin Kullanımı
Ajans içeriğini kullanan yayınlar için ayrı kurallar işler: FSEK m.36 kaynak gösterirken ajansın adının da belirtilmesini arar; 5187 m.24 ise kaynak göstermeden yeniden yayımı cezalandırır. Ayrıca abonelik sözleşmesi kendi sınırlarını getirir.
Ayrıntısını ajans içeriği ve izinsiz ajans haberi yazılarında ele aldık.
Sonuç
Haber ve fotoğraf ajansları 5187'de süreli yayın sayılır ve yayınları tanım gereği yaygın süreli yayın kabul edilir; künyede ise ikinci fıkradaki ek bilgilerden muaftır. 5953 kapsamında çalışanları gazetecidir. Basın kartı bakımından düzenli yayım eşiği bir yılda toplam iki gündür ve kadroda daha önce kart taşımış en az beş gazeteci aranır.