Yönetmelik uzun bir "haklar listesi" vermez. Sağladığı şey iki maddede toplanmıştır ve ikisi de dolaylı olarak geniş sonuç doğurur.
Birinci: Resmî Kimlik Belgesi
Basın Kartı Yönetmeliği'nin 5. maddesi: basın kartları, Başkanlıkça verilen ve tüm resmi ve özel kuruluşlar tarafından kabul edilecek resmî nitelikte bir kimlik belgesidir.
Aynı ifade kanunda da vardır: 5187 sayılı Kanun'un ek 1. maddesi "basın kartı, resmî nitelikte bir kimlik belgesidir" der.
İkinci: Basın Trafik Kartı
44. madde ek bir belge öngörür:
- Basın kartı sahiplerine talepleri hâlinde basın trafik kartı verilebilir.
- Basın trafik kartının verilmesi, kullanılması, sağlayacağı kolaylıklar ve gerektiğinde geri alınmasına ait usul ve esaslar, Başkanlık ve İçişleri Bakanlığınca birlikte tespit edilir.
- Yabancı medya mensuplarına basın trafik kartı verilmez.
Trafik kartını basın trafik kartı yazısında ayrıca ele aldık.
Kartın Türüne Göre Kapsam
6. maddeye göre beş kart türü vardır ve her biri farklı bir duruma karşılık gelir:
| Kart türü | Kime | Dayanak |
|---|---|---|
| Göreve bağlı | Bir medya kuruluşuna bağlı çalışan T.C. vatandaşı medya mensupları ve enformasyon görevlileri | m.10 |
| Süreli | Görev alanı Türkiye'yi kapsayan yabancı medya mensupları | m.11 |
| Geçici | Geçici bir süreyle Türkiye'ye haber amaçlı gelen yabancı medya mensupları | m.12 |
| Serbest | Geçici süreyle çalışmayan veya yurt dışında serbest gazetecilik yapan T.C. vatandaşları | m.13 |
| Sürekli | En az on sekiz yıl mesleki hizmeti bulunanlara ömür boyu | m.14 |
Bu Sette Olmayan Kolaylıklar
Ayrı Yönergeyle Düzenlenen Bir İmkân: Hizmet Damgalı Pasaport
Bir kalem Yönetmelikte değil ama ayrı bir yönergede düzenlenmiştir: İletişim Başkanlığı'nın Basın Kartı Sahibi Basın Mensuplarının Hizmet Damgalı Pasaport Başvurularında Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönergesi.
- Kapsam: kuruluşlarınca geçici yurt dışı göreviyle görevlendirilen basın kartı sahipleri ile Türkiye'de ikamet eden sürekli kart sahipleri (Yönerge m.2)
- Başvuru gidiş tarihinden en az iki hafta önce yapılır (m.5/2)
- Pasaport, görev bitiminden itibaren en geç bir hafta içinde iade edilir (m.8/1)
- Her yurt dışı görevlendirmesinde talep yenilenir (m.9)
- Eş ve çocuklar için yurt dışı görev onayı verilmez (m.11)
Ayrıntısını ve Danıştay kararıyla iptal edilen fıkrayı hizmet damgalı pasaport yazısında ele aldık.
Kartın Getirdiği Yükümlülükler
Kart yalnız imkân değil sorumluluk da getirir:
- Ticari faaliyet yasağı — medya faaliyeti dışında ticari faaliyette bulunmamak (m.8/1-g)
- Ara vermeden çalışma — işten ayrıldıktan sonra bir aydan fazla ara vermemek (m.8/1-f)
- Bildirim — işten ayrılma veya unvan değişikliğini bildirmek (m.36)
- İade — işyeri/unvan değişikliği, işten ayrılma ve iptal hâllerinde bir ay içinde iade (m.37)
- Basın ahlak esaslarına uygunluk — aykırılık uyarı veya iptal sebebidir (m.38/2)
- Kartı başkasına kullandırmama — iptal sebebidir (m.38/1-c)
Sonuç
Basın kartının Yönetmelikte tanımlanan asıl işlevi, tüm resmi ve özel kuruluşlarca kabul edilecek resmî nitelikte bir kimlik belgesi olmasıdır. Buna ek olarak talep hâlinde basın trafik kartı verilebilir; trafik kartının sağlayacağı kolaylıklar Başkanlık ve İçişleri Bakanlığınca birlikte belirlenir.