Kısa cevap: evet. Türk Ceza Kanunu bunu ayrı bir suç olarak düzenlemiştir. Hükmün başlığı da açıktır: "Kişinin hatırasına hakaret".
Hükmün metni: TCK m.130
"(1) Bir kimsenin öldükten sonra hatırasına en az üç kişiyle ihtilat ederek hakaret eden kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır. Ceza, hakaretin alenen işlenmesi hâlinde, altıda biri oranında artırılır.
(2) Bir ölünün kısmen veya tamamen ceset veya kemiklerini alan veya ceset veya kemikler hakkında tahkir edici fiillerde bulunan kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır."
İhtilat koşulu ve aleniyet
m.130/1, suçun oluşması için "en az üç kişiyle ihtilat" arar. Yayın yoluyla yapılan bir açıklama bu koşulu tipik olarak karşılar ve ayrıca aleniyet taşır; bu durumda ceza altıda biri oranında artırılır. TCK m.218 uyarınca basın ve yayın yoluyla işlenme cezayı ayrıca yarı oranına kadar artırabilir.
Şikâyet kim tarafından yapılır
TCK m.131/2: "Mağdur, şikayet etmeden önce ölürse, veya suç ölmüş olan kişinin hatırasına karşı işlenmiş ise; ölenin ikinci dereceye kadar üstsoy ve altsoyu, eş veya kardeşleri tarafından şikayette bulunulabilir."
| Şikâyet hakkı olan | Örnek |
|---|---|
| İkinci dereceye kadar üstsoy | Anne, baba, büyükanne, büyükbaba |
| İkinci dereceye kadar altsoy | Çocuk, torun |
| Eş | — |
| Kardeşler | — |
Kişilik hakkı tarafı: manevi tazminat mirasa geçmez
Özel hukuk düzleminde önemli bir sınır vardır. TMK m.25/4: "Manevî tazminat istemi, karşı tarafça kabul edilmiş olmadıkça devredilemez; miras bırakan tarafından ileri sürülmüş olmadıkça mirasçılara geçmez."
Habercilikte hangi durumlarda gündeme gelir
- Ölmüş bir kişi hakkında belgelenmemiş suçlama içeren haber veya köşe yazısı
- Ölüm haberinde aşağılayıcı sıfat kullanımı
- Tarihî kişiler hakkında sövme diline varan yayınlar
- Cenaze ve mezarlığa ilişkin tahkir edici görüntü ve ifadeler (m.130/2)
- Ölen kişinin ailesini de hedef alan ifadeler — bu durumda ayrıca yaşayan kişilere karşı m.125 gündeme gelir
Eleştiri ve tarih yazımı
m.130, ölmüş kişiler hakkında eleştiri ve tarihsel değerlendirme yapılmasını yasaklamaz. TCK m.218'in son cümlesi burada da işler: "haber verme sınırlarını aşmayan ve eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamaları suç oluşturmaz."
Ayrım, canlı kişilerdekiyle aynıdır: değer yargısı ile somut fiil isnadı farklıdır ve sövme dili her hâlde koruma alanı dışındadır.
Dava süresi
5187 m.26 uyarınca basılmış eserler veya internet haber siteleri yoluyla işlenen suçlarla ilgili ceza davalarının bir muhakeme şartı olarak günlük süreli yayınlar ve internet haber siteleri yönünden dört ay, diğer basılmış eserler yönünden altı ay içinde açılması zorunludur. Aynı madde uyarınca kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda süre, suçun işlendiğinin öğrenildiği tarihten başlar.
Hakaretin genel unsurlarını eleştiri sınırı yazısında, tazminat rejimini tazminat yazısında ele aldık.