Müşahit ve sandık takip yazılımı, siyasi partilerin ve bağımsız adayların seçim günü sandık başında görevlendirdiği kişileri yönettiği, sandık sonuç tutanaklarını topladığı ve resmî sonuçlarla karşılaştırdığı yazılımdır. Kuralların neredeyse tamamı 298 sayılı Kanun'dadır.
Müşahit ve Sandık Kurulu Üyesi: Kim Kimdir?
| Görev | Kim belirler | Dayanak |
|---|---|---|
| Sandık kurulu | 1 başkan, 6 asıl ve 6 yedek üye | 298 md. 21 |
| Partili sandık kurulu üyeleri | Son milletvekili seçiminde ilçede en çok oy alan 5 parti; her sandık için 1 asıl, 1 yedek | 298 md. 23 |
| Kamu görevlisi üye | Kalan 1 asıl ve 1 yedek üye ad çekmeyle | 298 md. 23 |
| Müşahit | Partiler ve bağımsız adaylar, her sandığa birer | 298 md. 25 |
Müşahidin Hakları
- Sandık başında bulunma (md. 72): müşahitler sandık başı işlemlerini takip için hazır bulunur. Bağımsız aday müşahitleri üçten fazlaysa aralarında ad çekilir.
- Sayım masası (md. 100): parti müşahitleri sayım masasında yer alıp oy pusulalarını görebilir; sayı beşten fazlaysa ad çekilir.
- Tutanak sureti (md. 105): talep eden parti ve bağımsız aday müşahitlerine sandık sonuç tutanağının imzalı ve mühürlü sureti verilir. Partili sandık kurulu üyesine verildiyse o partinin müşahidine ayrıca verilmez.
- İtiraz (md. 110 ve 128): müşahitler kurul kararlarına itiraz edebilir. Sayım-döküm ve tutanağa itiraz, tutanak imzalanana kadar sandık kuruluna, oy gününden sonraki salı saat 15.00'e kadar ilçe seçim kuruluna yapılabilir.
Yazılımda Olması Gereken Modüller
Görevlendirme
Sandık bölgesi listesi, her sandık için müşahit ve sandık kurulu üyesi ataması, yedek görevli, eğitim durumu ve iletişim bilgisi. Boş kalan sandıkları gösteren bir harita veya liste koordinasyonu çok kolaylaştırır.
Tutanak toplama
Müşahit, kendisine verilen imzalı ve mühürlü tutanak suretinin fotoğrafını yükler, sayıları forma girer. İyi bir yazılım fotoğraf ile girilen sayıyı yan yana gösterir, toplamları kontrol eder ve tutarsızlığı işaretler. Seçim gecesi mobil şebeke yoğun olduğu için form çevrimdışı kaydedip bağlantı gelince gönderebilmelidir.
Karşılaştırma ve itiraz takibi
Toplanan tutanaklar resmî sonuçlarla karşılaştırılır; fark çıkan sandıklar listelenir. Md. 128'deki süre (oy gününden sonraki salı 15.00) yazılımda geri sayım olarak gösterilebilir. Resmî sonuç verisi için YSK seçim sonuçları veri kaynakları yazımıza bakın.
Raporlama
İl ve ilçe bazında kaç sandığın kapsandığı, kaç tutanağın toplandığı, kaç sandıkta fark çıktığı. Bu raporlar bir sonraki seçimde müşahit planlaması için de kullanılır.
Veri ve Güvenlik
Müşahit listesi, kişilerin hangi partiyle bağlantılı olduğunu gösterir; bu siyasi düşünceye ilişkin özel nitelikli kişisel veridir (6698 md. 6). Yazılımda şunlara dikkat edin:
- Müşahitler yalnızca kendi sandıklarını görsün; ilçe sorumlusu kendi ilçesini.
- Tutanak fotoğrafları şifreli bağlantıyla yüklensin ve yetkisiz paylaşıma kapalı olsun.
- Seçim gecesi panel yük altında çalışacağı için önceden yük testi yapılsın.
- Seçim ve itiraz süreci bittikten sonra kişisel veriler için saklama süresi belirlensin.
Hazır Uygulama mı, Kendi Sistemi mi?
Bazı partiler kendi sandık takip sistemlerini kullanır; gönüllü kuruluşların müşahit uygulamaları da vardır. Kendi sisteminizi kurmayı düşünüyorsanız asıl zorluk yazılım değil, seçim gecesi aynı anda binlerce yüklemeyi karşılayacak altyapıdır. Bu konuda seçim yazılımı nedir yazısındaki performans bölümü yol gösterir.
Sık Sorulan Sorular
Bağımsız aday müşahit gönderebilir mi?
Evet. 298 md. 25 partilere ve bağımsız adaylara her sandığa birer müşahit gönderme hakkı verir. Bağımsız aday müşahitleri üçten fazlaysa ad çekilir (md. 72).
Müşahit tutanağın fotoğrafını çekebilir mi?
Kanun müşahide tutanağın imzalı ve mühürlü suretinin verilmesini öngörür (md. 105). Yazılıma yüklenen fotoğraf bu suretin fotoğrafıdır. Sandık başında fotoğraf ve kayıtla ilgili ayrıntılar için ilgili seçimin YSK kararlarına ve genelgelerine bakın.
İlgili içerikler: Siyasi aday yazılımı · Siyasi parti aday yazılımı · Belediye aday yazılımı · Aday web sitesi · Kampanyada KVKK · Müşahit takip yazılımı