Kreş personel şartları: Müdür, grup sorumlusu, çocuk bakıcısı ve yardımcı personel

Kreş personel şartları hangi mevzuatta düzenlenir?

Gerçek kişilere ve özel hukuk tüzel kişilerine ait kreş ve gündüz bakımevleri Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlıdır ve personel kuralları bu Bakanlığın yönetmeliğinde yer alır. Yönetmelik, kreşi küçük yaş grubuna, gündüz bakımevini ise daha büyük yaş grubuna hizmet veren kuruluş olarak tanımlar; hangi ayların hangi kuruluşa girdiği tanımlar maddesinde (m.4) yazılıdır. Yönetmelik yakın zamanda değiştirildi ve bazı bentler yürürlükten kaldırıldı; bu yazıda yalnızca yürürlükteki hükümleri esas aldık.

Kapsamla ilgili önemli notlar var. Birincisi, kamu kurum ve kuruluşları ile iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı kapsamındaki işyerlerinde açılan kreşler bu yönetmeliğin dışındadır (m.2); işyeri kreşleri için Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmeliğe bakmanız gerekir. İkincisi, Millî Eğitim Bakanlığına bağlı özel okul öncesi eğitim kurumlarında kurucu, müdür ve öğretmen şartları MEB mevzuatına göre belirlenir; o yolu özel anaokulu nasıl açılır yazımızda, iki kuruluş türünün farkını ise kreş ve anaokulu farkı yazımızda anlatıyoruz.

Terimlere de dikkat edin. Günlük dilde "kreş öğretmeni" dediğimiz kişi, Aile ve Sosyal Hizmetler mevzuatında "grup sorumlusu" olarak geçer. "Usta öğretici" gibi unvanlar ise bu yönetmelikte yer almaz; ilan verirken ve iş sözleşmesi hazırlarken yönetmelikteki unvanları kullanmanız, il müdürlüğüne yapacağınız bildirimlerde karışıklığı önler.

Kurucuda aranan şartlar

Kreş açacak ya da açılmış bir kreşi devralacak kişide şu temel şartlar aranır (m.5): Türkiye Cumhuriyeti uyruklu olmak, en az ilkokul mezunu olmak ve yönetmelikte sayılan suçlardan mahkûm olmamak. Bu suçlar arasında kasten işlenen suçlardan belirli ağırlıkta hapis cezası, kişilere karşı suçlar, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, dolandırıcılık, hırsızlık, sahtecilik ve güveni kötüye kullanma gibi geniş bir liste bulunur; affa uğramış olmak ya da cezanın üzerinden zaman geçmiş olmak bu şartı ortadan kaldırmaz.

Kurucunun sorumluluğu yalnızca kâğıt üzerinde değildir. Yönetmelik kurucuyu, bakım ve eğitim ortamını sağlamak, binayı kullanılabilir hâle getirmek, araç gereçleri temin etmek, yeterli personel istihdam etmek, personelin ücretlerini zamanında ödemek, sigorta ve vergi işlerini usulüne uygun yürütmekle yükümlü tutar (m.22). Kuruluş müdürü niteliklerini taşıyan kurucu aynı zamanda müdür olabilir; ancak kurucular kuruluşta müdür veya grup sorumlusu dışında bir görev alamaz. Yani kurucunun kendisini temizlik ya da bakıcı kadrosunda göstermesi mümkün değildir.

Tüzel kişi kurucularda şirketin ana sözleşmesinde kreş ve gündüz bakımevi işletmeciliği yapılabileceğine dair ifade bulunmalı ve kurucu temsilcisi yetkilendirilmiş olmalıdır (m.6). Kurucunun şartları sonradan kaybetmesi hâlinde kuruluşun yönetmelikte belirtilen süre içinde devredilmesi gerekir; aksi hâlde açılış izin belgesi iptal edilir (m.9).

Kuruluş müdürü şartları

Kuruluş müdürü, kreşin hem idari hem de pedagojik açıdan birinci derecede sorumlusudur. Yönetmelik müdür olabilmek için farklı yollar tanımlar (m.23):

• Sosyal hizmet, psikoloji, rehberlik ve psikolojik danışmanlık, eğitimde psikolojik hizmetler, çocuk gelişimi, çocuk gelişimi ve eğitimi, okul öncesi eğitimi öğretmenliği, çocuk gelişimi ve eğitimi öğretmenliği ya da anaokulu öğretmenliği bölümlerinin lisans programından mezun olup Bakanlıkta, diğer kamu kurumlarında veya resmî ya da özel eğitim kurumlarında yönetmelikte belirtilen süre kadar çalışmış olmak.
• Eğitim fakültelerinin diğer bölümlerinden veya fen edebiyat fakültelerinden mezun olup pedagojik formasyona sahip olmak ve aynı şekilde belirtilen süre kadar deneyim kazanmış olmak.
• Bakanlık veya Bakanlık izniyle açılan bakım kuruluşlarında ya da resmî veya özel eğitim kurumlarında yöneticilik yapmış olmak.
• Sayılan alanlardan önlisans mezunu olduktan sonra bakım kuruluşlarında veya eğitim kurumlarında yönetmelikte belirtilen daha uzun süre görev yapmış olmak.

Müdürün görev listesi uzundur (m.24): çocukların kabul işlemleri, çocuk ve personel özlük dosyalarının tutulması, eğitim programı formlarının onaylanması, ailelere bilgi verilmesi, çocukların velilere güvenli teslimi, veli toplantıları, personelin görev dağılımı ve denetimi, hizmet içi eğitimin planlanması, yemek listesinin hazırlatılması ve yemek numunelerinin saklatılması, bina güvenliği ve olağanüstü durumların il müdürlüğüne bildirilmesi bunlardan bazılarıdır.

Müdür izne ayrılacaksa ya da görev başında bulunamayacaksa, yazılı olarak yetkilendirilen müdür yardımcısı ya da müdür veya grup sorumlusu niteliklerini taşıyan bir personel vekâlet eder; izin süresi ve vekilin adı yönetmelikte belirtilen süre içinde il müdürlüğüne bildirilir (m.21). Belirli bir kapasitenin üzerindeki kreşlerde ayrıca müdür yardımcısı çalıştırılması zorunludur ve müdür yardımcısında da müdür için sayılan okullardan mezun olma şartı aranır (m.25).

Grup sorumlusu (kreş öğretmeni) şartları

Grup sorumlusu, çocukların gün boyunca birlikte olduğu, eğitim ve bakım programını uygulayan kişidir. Yönetmelik bu görev için öncelikle yükseköğretim kurumlarının çocuk gelişimi ve eğitimi öğretmenliği, okul öncesi eğitimi öğretmenliği, anaokulu öğretmenliği, çocuk gelişimi ve eğitimi ya da çocuk gelişimi bölümlerinin lisans veya önlisans mezunlarını gösterir; bunlardan sonra meslek liselerinin çocuk gelişimi ve eğitimi bölümü mezunları gelir (m.26).

Grup sorumlusunun görevleri arasında grubundaki çocukların fiziksel, zihinsel, duygusal ve sosyal gelişimine yönelik programı uygulamak, her çocuk için programdaki formları düzenleyip dosyasında saklamak, özel günleri planlamak, eğitim materyallerini hazırlamak ve uyum sorunu yaşayan ya da özel gereksinimli çocuklar için gerekli önlemleri almak vardır (m.27). Bir kişi birden fazla grubun sorumlusu olamaz ve kendisine grup sorumluluğu dışında görev verilmez. Bu kural, "öğretmen boş kaldığında mutfağa yardım etsin" gibi pratik çözümlerin yönetmeliğe aykırı olduğu anlamına gelir.

Çocuk bakıcısı şartları

Çocuk bakıcısında, lise mezunları öncelikli olmak üzere, en az kendi döneminin zorunlu eğitimini tamamlamış olmak ve Millî Eğitim Bakanlığınca çocuk bakımı alanında düzenlenmiş bir sertifikaya sahip olmak aranır; meslek lisesi mezunlarında sertifika şartı aranmaz (m.28). Bakıcı, grubundaki çocukların öz bakımına yardım eder, önemli olayları ve hasta çocukları grup sorumlusuna bildirir ve grup sorumlusunun verdiği görevleri yapar (m.29).

Yönetmelik bakıcıyı açıkça korur: çocuk bakıcısı kuruluşun temizlik ve diğer işlerinde çalıştırılamaz. Temizlik ihtiyacını bakıcılarla kapatmaya çalışmak, hem denetimde eksiklik hem de çocukların bakımında boşluk yaratır.

Yardımcı personel ve branş elemanları

Kreşte yemek ve temizlik elemanı bulundurmak zorunludur; iş hacmine göre büro, şoför ve diğer hizmetler için de yeterli personel istihdam edilir (m.30). Bu personelde en az kendi döneminin zorunlu eğitimini tamamlamış olmak veya okuryazarlık belgesi şartı aranır. Yemek elemanı yemeklerin sağlık koşullarına uygun pişirilmesinden, servisinden ve yemeklerden numune ayrılıp uygun ortamda saklanmasından sorumludur. Temizlik elemanı için müdürün hazırladığı yazılı bir iş planı bulunmalı ve bu plan denetimde gösterilmek üzere saklanmalıdır.

Kreşler, gerekli gördüklerinde yönetim ve grup sorumluluğu dışında sosyal hizmet, psikoloji, çocuk gelişimi, özel eğitim öğretmeni, doktor, diyetisyen, hemşire, müzik, resim, bilgisayar, yabancı dil ve benzeri alanlardan branş elemanı da çalıştırabilir (m.31). Bu kişilerin branşı ve görevlendirilme şekli il müdürlüğüne bildirilir ve onlardan da diğer personelle aynı belgeler istenir. Kısa süreli de olsa çocuklarla temas eden her eğitmenin bu kapsamda değerlendirildiğini unutmayın.

Personel sayısı ve grup büyüklüğü

Yönetmelik, gruplardaki çocuk sayısına üst sınır koyar ve bu sınır yaş grubuna göre farklıdır; küçük yaş grubunda grup daha küçük tutulur (m.42). Her grupta grup sorumlusu ve çocuk bakıcısı görevlendirilir; asgari görevli sayıları maddede yaş grubuna göre ayrı ayrı yazılıdır. Kesin rakamlar ve oranlar için yönetmeliğin ilgili maddesine bakın; personel planınızı bu sınırlardan geriye doğru hesaplamanız gerekir.

Kreşin toplam kapasitesi binaya göre belirlendiği için personel ihtiyacınız da binanızın kapasitesine bağlıdır. Gece ve hafta sonu hizmet vermek için valilik onayı alan kreşlerde ise idari bir nöbetçi personel ile çocuk sayısına göre grup sorumlusu ve çocuk bakıcısı görevlendirilir; nöbetçi personelin müdür olma niteliklerini taşıması gerekir (m.39). Zorunlu personel sayısının altında çalışmak, denetimde sayılan eksikliklerden biridir (m.51).

Personelden istenen belgeler ve çalışma onayı

Kreşte görev alacak her kişi için şu belgeler istenir (m.20):

• T.C. kimlik numaralı nüfus cüzdanı,
• Kurucular için sayılan suçlardan mahkûm olmadığını gösteren adli sicil belgesi,
• Öğrenim belgesinin aslı veya il müdürlüğünce görülmüş fotokopisi; yurt dışında öğrenim görüldüyse denklik belgesi,
• Aile hekimliğinden alınmış sağlık raporu,
• Sigortalı işe giriş bildirgesi,
• İş sözleşmesi.

Yabancı uyruklu personel için pasaport örneği, çalışma izni, ikamet tezkeresi, adli ceza almadığını gösteren belgenin noter onaylı Türkçe tercümesi, sağlık raporu ve gerekiyorsa denklik belgesi istenir. Yabancı uyruklu kişi müdür veya grup sorumlusu olacaksa, benzer kuruluşlarda yönetmelikte belirtilen süre kadar çalıştığını ve çocuklarla iletişim kurabilecek düzeyde Türkçe bildiğini de belgelemesi gerekir.

Çalışma onayı nasıl alınır?

Kuruluş müdürü, açılış izin belgesini aldıktan sonra yönetmelikte belirtilen süre içinde tüm personelin belgelerini il müdürlüğüne teslim eder (m.21). Personelin kreşte çalışabilmesi il müdürlüğünün onayıyla mümkündür; onaylanmayan kişi kreşte çalışamaz. Onay verilen her personel için kuruluş tarafından fotoğraflı kimlik kartı düzenlenir, il müdürlüğünce imzalanıp mühürlenir ve personel bu kartı görevi süresince yakasında taşır.

Bir personel ayrıldığında ya da işine son verildiğinde durum yönetmelikte belirtilen süre içinde il müdürlüğüne bildirilir, kimlik kartı iade edilir ve çalışma onayı iptal edilir. Yerine yeni personelin de il müdürlüğünün verdiği süre içinde başlatılması gerekir. Personel evrakının onaya sunulduğu tarihte yönetmelikte belirtilen yaş sınırını aşmamış olma şartı da tüm personel için aranır (m.32).

Adli sicil şartını doğru uygulamak

Çocuklarla çalışan bir kurumda adli sicil kontrolü en kritik güvencelerden biridir. Yönetmelik, kurucu için sayılan suç listesini personel için de aynen uygular (m.20). Bu nedenle adli sicil belgesini yalnızca "temiz" ya da "değil" diye okumayın; belgede bir kayıt varsa, kaydın yönetmelikte sayılan suçlardan biri olup olmadığını değerlendirmek için il müdürlüğüne veya bir hukukçuya danışın. Belgenin güncel tarihli olmasına dikkat edin ve personel dosyasında saklayın.

Eğitim, hijyen ve sağlık yükümlülükleri

Kreş, istihdam ettiği personele göreve başladıktan sonra ve sonrasında düzenli aralıklarla, ilgili kurumların uzmanlarından destek alarak hizmet içi eğitim vermek zorundadır; eğitimin sıklığı ve asgari kapsamı yönetmelikte belirtilmiştir ve yapılan eğitimler yönetmelik ekindeki belgeyle kayıt altına alınır (m.33). Personele, Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ve Hijyen Eğitimi Yönetmeliği hükümlerine göre hijyen eğitimi verilmesi sağlanır ve bu eğitimler personel dosyalarında bulundurulur. İşyeri hekimi çalıştırılmasında ilgili mevzuat uygulanır (m.34).

Personel, 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine tabidir ve sosyal güvenlik bakımından 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun ilgili bendi kapsamında sigortalı sayılır (m.35). Stajyer öğrenciler grup sorumlusuyla birlikte gözlem ve uygulama yapabilir; ancak stajyer, personelin yerine çalıştırılamaz ve staj bilgileri il müdürlüğüne bildirilir (m.45).

İşe alım süreci adım adım

• Binanızın kapasitesini ve hangi yaş gruplarına hizmet vereceğinizi netleştirin; grup sayınızı buna göre çıkarın.
• Her grup için gereken grup sorumlusu ve çocuk bakıcısı sayısını, müdür, varsa müdür yardımcısı, yemek ve temizlik elemanı ihtiyacıyla birlikte bir kadro tablosuna dökün.
• İş ilanlarında yönetmelikteki unvanları ve aranan mezuniyet alanlarını açıkça yazın.
• Görüşmede diploma ve sertifikaların aslını görün; bölüm adının yönetmelikte sayılan bölümlerle örtüştüğünü kontrol edin.
• Adli sicil belgesi, sağlık raporu ve diğer belgeleri eksiksiz toplayın; her personel için ayrı özlük dosyası açın.
• İş sözleşmesini imzalayın, sigorta girişini yapın ve belgeleri il müdürlüğüne teslim edin.
• İl müdürlüğü onayı gelmeden kimseyi çocuklarla çalıştırmayın; onay sonrası kimlik kartlarını düzenleyin.
• Uyum eğitimi, hijyen eğitimi ve ilk yardım sertifikası planını ilk günden takvime bağlayın.

Personel belgelerini, onay tarihlerini ve eğitim kayıtlarını düzenli tutmak, denetim günü dosya aramakla geçen saatleri ortadan kaldırır. Bu kayıtları kâğıt dosyada da tutabilirsiniz; kreşler ve anaokulları için hazırladığımız yazılım da kreş yöneticilerinin bu tür günlük iş yükünü düşünerek hazırlanıyor.

Bir kreşte personelin bir günü

Genel bir senaryo, görev sınırlarının pratikte nasıl çalıştığını gösterir. Sabah açılışta müdür, personelin gelişini ve kimlik kartlarını kontrol eder; izinli bir grup sorumlusu varsa grubun yönetmeliğe uygun biçimde nasıl yönetileceğine karar verir. Grup sorumlusu çocukları teslim alırken veliden gece nasıl geçtiğini öğrenir, bakıcı çocukların eşyalarını yerleştirir ve öz bakım rutinini başlatır.

Gün içinde grup sorumlusu planlı etkinlikleri yürütür, gözlemlerini çocuk dosyasındaki formlara not eder. Bakıcı, ateşlenen bir çocuğu fark ettiğinde durumu grup sorumlusuna, o da müdüre bildirir; müdür veliyle iletişime geçer ve gerekiyorsa ilaç defterine kayıt düşülür. Yemek elemanı öğle yemeğinden numune ayırır, temizlik elemanı iş planına göre tuvalet ve lavaboları temizler. Akşam teslimde çocuklar yalnızca yetkili kişilere verilir; müdür günün olağan dışı olaylarını kayda geçirir.

Denetimde personelle ilgili neye bakılır?

Kreşler il müdürlükleri tarafından düzenli olarak denetlenir; eğitim programlarının uygulanması ise Millî Eğitim Bakanlığınca denetlenir (m.51). Denetimde sayılan eksiklikler arasında çalışma izni olmayan personel çalıştırılması, zorunlu personel sayısından eksik personel çalıştırılması ve müdürün ayrılışının zamanında bildirilmemesi ya da yeni müdürün zamanında görevlendirilmemesi açıkça yer alır. Eksiklik tespit edilirse kuruluşa yazılı olarak bildirilir ve giderilmesi için süre verilir; giderilmezse idari yaptırım ve sonunda kapatma gündeme gelebilir.

Kreşte bulunması zorunlu defter ve dosyalar arasında personel özlük ve sağlık dosyaları ile personel eğitim planı da vardır (m.44). Denetimden önce her personelin çalışma onayı, kimlik kartı, adli sicil belgesi, sağlık raporu, hijyen ve hizmet içi eğitim kayıtlarının dosyada olduğunu kontrol edin.

Sık yapılan hatalar

• Personeli il müdürlüğü onayı gelmeden çocuklarla çalıştırmaya başlamak.
• Grup sorumlusuna veya çocuk bakıcısına temizlik, mutfak ya da büro işi yüklemek.
• Kurucunun, müdür niteliklerini taşımadığı hâlde fiilen müdürlük yapması.
• Aynı müdürü birden fazla şubede göstermek.
• Ayrılan personeli il müdürlüğüne bildirmemek ve kimlik kartını iade etmemek.
• Bakıcının sertifikasını ya da ilk yardım sertifikasını takip etmemek.
• Hizmet içi eğitim ve hijyen eğitimini yapıp kayıt altına almamak.
• Branş eğitmenlerini kısa süreli geldikleri için bildirimsiz çalıştırmak.

Sık Sorulan Sorular

Kreş açmak için öğretmen olmak gerekir mi?

Hayır. Kurucu için yönetmelik Türk vatandaşlığı, en az ilkokul mezuniyeti ve sayılan suçlardan mahkûm olmamayı arar. Ancak kurucu müdür niteliklerini taşımıyorsa, şartları taşıyan bir kuruluş müdürü çalıştırması gerekir.

Kreşte öğretmen olmak için hangi bölüm gerekir?

Kreşte öğretmenlik görevini yapan grup sorumlusu için öncelikle çocuk gelişimi ve okul öncesi eğitimi alanlarındaki lisans veya önlisans mezunları, ardından meslek liselerinin çocuk gelişimi ve eğitimi bölümü mezunları gösterilir.

Kreş müdürü olmak için kaç yıl deneyim gerekir?

Yönetmelik, mezun olunan bölüme göre farklı deneyim süreleri öngörür; önlisans mezunlarında süre daha uzundur. Yöneticilik yapmış olanlar için ayrı bir yol vardır. Kesin süreleri yönetmeliğin müdür niteliklerini düzenleyen maddesinden (m.23) kontrol edin.

Çocuk bakıcısı sertifikası zorunlu mu?

Evet, Millî Eğitim Bakanlığınca düzenlenen çocuk bakımı sertifikası aranır. Meslek lisesi mezunları için sertifika şartı yoktur.

Kreş personeli için adli sicil kaydı şart mı?

Evet. Her personelden, kurucular için sayılan suçlardan mahkûm olmadığını gösteren adli sicil belgesi istenir ve bu belge çalışma onayının ön şartıdır.

Kurucu kreşte çalışabilir mi?

Kurucu, şartları taşıyorsa kuruluş müdürü veya grup sorumlusu olarak çalışabilir; bunların dışında bir görev alamaz.

Marka adları sahiplerine aittir. Bu yazı bağımsız bir teknik rehberdir; adı geçen kuruluşlarla bayilik veya ortaklık ilişkisi bulunduğu anlamına gelmez.

İlgili içerikler: Kreş nasıl açılır? · Kreş bina ve fiziki şartlar · Özel anaokulu nasıl açılır? · Kreş veli iletişimi · Okul yazılımı nedir?