Kreş bina şartları, özel kreş ve gündüz bakımevleri için Özel Kreş ve Gündüz Bakımevlerinin Kuruluş ve İşleyiş Esasları Hakkında Yönetmelik ile belirlenir: bina müstakil olmalı ya da çok katlı binanın zemin katında veya zeminle bağlantılı üst katlarında bulunmalı, yeterli bahçesi, gün ışığı alan nemsiz odaları, ayrı girişi, tehlike anında tahliyeye uygun çıkışı olmalı ve itfaiye, emniyet, sağlık ve sağlamlık yönünden uygunluğunu belgelemelidir. Bina, il müdürlüğüne yapılan ilk başvuruda yerinde incelendiği için kira sözleşmesi imzalamadan önce bu şartları bilmek, en pahalı hatayı önler.
Bu rehberde binanın türü ve konumu, bahçe, kapasite hesabının mantığı, oda ve iç mekân şartları, yangın güvenliği, istenen belgeler, belediye tarafı, açılış öncesi inceleme ve kiralamadan önce kullanabileceğiniz bir kontrol listesi yer alıyor. Kreş açmanın tüm sırasını kreş nasıl açılır rehberimizde bulabilirsiniz.
Kreş bina şartlarını kiralamadan önce neden bilmelisiniz?
Yönetmeliğe göre süreç, kreşin açılacağı binanın adresini belirten bir dilekçe ve binanın yapı kullanma izin belgesi ile il müdürlüğüne başvurarak başlar (m.6). Bina sosyal çalışma görevlilerince yerinde incelenir ve yönetmeliğin bina ve yer seçimiyle ilgili maddesine uygun olup olmadığına karar verilir. Diğer belgeler ancak bina uygun görülürse istenir.
Bu sıranın pratik anlamı şudur: binayı kiralayıp tadilata başladıktan sonra binanın uygun olmadığı ortaya çıkarsa geri dönüş çok zordur. Bina sahibiyle görüşürken yapı kullanma izin belgesinin bulunup bulunmadığını ilk soru olarak sorun ve mümkünse sözleşmeyi il müdürlüğünün ön incelemesine bağlayan bir şart üzerinde anlaşın. Bina kiralıksa il müdürlüğüne yönetmelikte belirtilen asgari süreyi kapsayan bir kira sözleşmesi sunmanız gerekir.
Bina türü, kat ve konum şartları
Yönetmelik bina ve yer seçiminde şu kuralları koyar (m.15):
- Kreş müstakil bir binada ya da çok katlı bir binanın zemin katında veya zeminle bağlantılı üst katlarında açılabilir.
- Çocukların kullanacağı tüm odalar aydınlık, ferah ve gün ışığı alacak şekilde pencereli olmalı, doğal aydınlanma sağlanmalı ve odalar nemsiz olmalıdır.
- Bodrum kat, yol seviyesinin altındaki kat ve çatı katı kapasiteye dahil edilmez.
- Binada veya bitişiğinde fırın ya da patlayıcı ve yanıcı madde satan veya depolayan bir işletme bulunamaz; çevrede böyle bir işletme varsa mesafelerin uygunluğuna dair yetkili kurumlardan rapor alınır.
- Binada veya bitişiğinde baz istasyonu bulunamaz; çevrede varsa sağlık ve güvenlik yönünden uygun mesafeye dair rapor alınır.
- Kreş ile meyhane, kahvehane, kıraathane, bar, elektronik oyun merkezi gibi umuma açık yerler, alkollü içki satılan yerler ve genel ahlak kurallarına uygun olmayan mekânlar arasında yönetmelikte belirtilen asgari mesafe bulunmalıdır; bahçe kapısı varsa bahçe kapıları, yoksa bina kapıları esas alınır.
- Çok katlı binada kreşin, bina ana girişinden ayrı kendine ait bir giriş ve çıkış kapısı olmalıdır.
- Tehlike anında çocukların binadan kolayca ayrılabilmesi için çıkış kapısı, tahliye sistemi veya yangın merdiveni bulunmalıdır.
- Elektrik tesisatı yangın veya patlama tehlikesi oluşturmayacak şekilde projelendirilmeli, yetkili kişilerce bakım ve kontrolü yapılmalıdır.
Mesafe kuralı, belediyelerin ruhsat mevzuatında da karşılığını bulur: İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik, umuma açık yerlerin ve alkollü içki satılan yerlerin anaokullarından belirli bir uzaklıkta olmasını şart koşar ve içkili yer bölgesinin anaokullarına yakın yerde belirlenemeyeceğini söyler (m.30, m.32). Bu nedenle sokakta bugün böyle bir işletme olmasa bile, binanın imar ve çevre durumunu belediyeden sormak iyi bir fikirdir. Mevcut bir kreşi devralıyorsanız, mesafe şartıyla ilgili geçiş hükmü hakkında yargı kararları bulunduğunu da bilin ve durumu il müdürlüğüne danışın.
Bahçe şartları
Kreşin kapasitesine uygun büyüklükte bir bahçesi olmalıdır; bahçe alanı çocuk başına düşen asgari alan üzerinden hesaplanır ve binaların teras katları bahçe olarak kullanılamaz (m.15). Bahçede çocukların dinlenme ve oyunları için gerekli araç gereçler bulunur, bahçe zemininin yumuşak malzemeden olması sağlanır ve yeterli toprak ve çim alana özen gösterilir; çocukların kuruluş dışına kontrolsüz çıkmasını önleyecek tedbirler alınmalıdır (m.17).
Bina ve ortak bahçe kullanılacaksa kat maliklerinin oy birliğiyle verdiği kararın örneği istenir (m.6). Apartmanın zemin katında kreş planlıyorsanız bu karar çoğu zaman sürecin en zor halkasıdır; komşularla iletişimi kira sözleşmesinden önce başlatın.
Kapasite nasıl hesaplanır?
Kreşin kaç çocuk alabileceği, kurucunun beyanına göre değil, binanın odalarının ölçüsüne göre belirlenir (m.16). Bunun için belediyenin imar ve şehircilik müdürlüğünden, yetkili serbest proje bürolarından veya çevre ve şehircilik müdürlüklerinden alınan, odaların büyüklüğünü gösteren belge ve tasdikli mimari proje istenir (m.6).
- Küçük yaş grubu için sabit karyola kullanılır ve kapasite uyku odalarının büyüklüğüne göre, çocuk başına düşen asgari alan ve hava hacmi üzerinden hesaplanır. Kreşte uyku odalarına denk büyüklükte oyun ve emekleme odaları da bulunmalıdır; ancak bu odalar kapasiteye dahil edilmez.
- Büyük yaş grubu için portatif karyola kullanılır ve kapasite oyun, etkinlik ve uyku odası olarak gösterilen odaların büyüklüğüne göre aynı yöntemle hesaplanır. Bu odalar için yönetmelikte asgari bir oda büyüklüğü de belirtilmiştir.
Kesin ölçüler için yönetmeliğin kapasite maddesine bakın. Pratik öneri: bina sahibinden mimari projeyi isteyin ve bir mimara, yönetmelikteki ölçütlere göre hangi odanın hangi amaçla kullanılabileceğini ve yaklaşık kapasitenin ne olacağını kiralamadan önce hesaplatın. Kapasite, personel sayınızı da belirler; bu konuyu kreş personel şartları yazımızda anlatıyoruz.
Odalar ve iç mekân şartları
Binada bulunması gereken özellikler yönetmeliğin ayrı bir maddesinde sayılır (m.17). Aşağıdaki tablo bu şartları alanlara göre gruplar:
| Alan | Yönetmelikte aranan özellikler |
|---|---|
| İdare | Bir idare odası veya bölümü |
| Oyun, etkinlik ve uyku odaları | Bol ışık; kapıların içeriden dışarıya açılması; oyun ve etkinlik odalarında yumuşak zemin; kolay temizlenen, antibakteriyel zemin; silinebilir duvar boyası veya kaplaması |
| Eğitim donanımı | MEB eğitim programlarında belirtilen eşya ve araç gereçler; blok, dramatik oyun, kitap, müzik, sanat, fen öğrenme merkezleri ile kum ve su masası; çocukların ulaşabileceği raf ve dolaplar; çocuk boyuna uygun plastik veya ahşap masa ve sandalyeler; faaliyet panosu |
| Isıtma | Kalorifer, merkezi sistem veya iklime göre klima; elektrikli cihaz, odun ve kömür sobası kullanılamaz; odalarda ısıölçer ve yönetmelikte belirtilen sıcaklık aralığı |
| Uyku düzeni | Karyolalar arasında geçiş aralığı ve sabitleme; ranza kullanılamaz; yatak takımları değiştirilerek hijyen |
| Tuvalet ve lavabo | Çocuk sayısına oranlı, çocuk boyuna uygun tuvalet ve lavabo; küçük çocuklar için klozet adaptörü, portatif tuvalet yasak; kaymaz zemin; personel tuvaleti ayrı |
| Mutfak ve yemek | Yeterli büyüklükte mutfak ve ayrı yemek odası; kaymaz zemin; çelik, porselen veya cam mutfak gereçleri; aspiratör ve binanın tamamında havalandırma |
| Bebek bölümü | Ayrı alt değiştirme bölümü, alt değiştirme masası, temiz ve kirli için ayrı dolaplar; mama hazırlama araç gereçleri ve düzenli sterilizasyon; yeterli mama sandalyesi |
| Ortak alanlar | Çocuk boyuna uygun merdiven tutamakları ve uygun eğim; kişisel eşya dolapları; ayakkabılık ve portmanto; ilaç ve ilk yardım malzemeli ecza dolabı |
| Hijyen ve erişilebilirlik | Temiz ve düzenli tesisat; bulaşıcı hastalıklardan korunma talimatı; hafif bedensel engelli çocuk varsa rampa ve özel tuvalet; kurumsal kimlik kılavuzuna uygun tabela |
Bu liste, tefriş bütçenizi ve tadilat planınızı doğrudan belirler. Özellikle ısıtma sistemi, ayrı yemek odası, alt değiştirme bölümü ve tuvalet sayısı, mevcut bir dairenin kreşe dönüştürülmesinde en sık tadilat gerektiren kalemlerdir.
Yangın güvenliği ve itfaiye raporu
İl müdürlüğü, binanın Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun olduğunu gösteren itfaiye raporunu ister (m.6). Yangın yönetmeliği kreşleri, anaokulları ve çocuk kulüpleriyle birlikte eğitim tesisleri sınıfında sayar (m.11). Taşınabilir söndürme cihazlarında da anaokulları ve benzeri yerlerde sulu veya temiz gazlı cihazların tercih edilmesi gerektiğini belirtir (m.99).
Mevcut bir binayı kreşe dönüştürecekseniz şu ayrıntı önemlidir: yangın yönetmeliğinin mevcut binalar için öngördüğü özel hükümler, kullanım amacı değiştirilerek kreş veya anaokulu olarak kullanılacak yapılara uygulanmaz (m.138). Yani konut olarak kullanılan bir binayı kreşe çevirdiğinizde, itfaiyenin değerlendirmesi mevcut konutlara tanınan kolaylıklara göre değil, daha sıkı kurallara göre yapılabilir. Kaçış yolu, merdiven ve algılama sistemi gibi konularda binanızda ne gerektiğini kiralamadan önce itfaiyeye veya bir yangın danışmanına sorun.
Açılış izin belgesi düzenlendikten sonra yönetmelikte belirtilen süre içinde yangın, sabotaj ve depreme karşı hazırlanan ve İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğünce onaylanan sivil savunma planı kreşin kolay görülen bir iç mekânına asılır; personel ve çocuklarla düzenli tatbikat yapılır ve kayıtları sivil savunma dosyasında saklanır (m.18).
Bina için istenen belgeler
Bina ön incelemede uygun bulunursa il müdürlüğü bina ile ilgili şu belgeleri ister (m.6):
- Odaların büyüklüğünü ve ölçümünü gösteren belge ile tasdikli mimari proje,
- Bina kurucuya aitse onaylı tapu örneği; kiralıksa yönetmelikte belirtilen asgari süreli kira sözleşmesi,
- Ortak bahçe kullanılacaksa kat maliklerinin oy birliğiyle verdiği karar,
- Yangın yönetmeliğine uygunluğu gösteren itfaiye raporu,
- Trafik emniyeti ve umuma açık yerlere mesafe konusunda il veya ilçe emniyet müdürlüğünden alınacak rapor,
- Binanın ve çevresinin sağlık yönünden uygunluğuna dair toplum sağlığı merkezi raporu,
- Katlar, odalar ve bahçe için ayrı ayrı çizilmiş yerleşim planı örnekleri,
- Binanın sağlam ve dayanıklı olduğuna dair teknik rapor ve ekleri,
- Numarataj belgesi.
İşyeri ruhsatı, belediye ve diğer izinler
Kreş yönetmeliği, il müdürlüğüne verilecek belgeler arasında belediyeden alınan işyeri açma ve çalışma ruhsatını saymaz; açılış izni il müdürlüğünün teklifi ve valilik onayıyla verilir (m.7). Okuduğumuz ruhsat yönetmeliği de kreşleri ayrıca adıyla düzenlemez. Bu nedenle belediyenizin kreş için ayrıca bir ruhsat, tabela izni veya başka bir işlem isteyip istemediğini başvurudan önce belediyenize sorun; bu konuda kaynaklar kesin bir cevap vermiyor.
Tapuda mesken olarak görünen bir bağımsız bölümde kreş açmak, kat mülkiyeti açısından ayrıca değerlendirme gerektirebilir. Kreş yönetmeliği açıkça yalnızca ortak bahçe kullanımı için kat malikleri kararını ister. Dairenin kendisinin kreş olarak kullanılması için ek bir karar gerekip gerekmediğini bir hukukçuya veya belediyenize danışın.
Açılış öncesi süreç: tefriş ve yerinde inceleme
Bina belgeleri teslim edildikten sonra il müdürlüğündeki sosyal çalışma görevlileri belgeleri değerlendirir. Belgeler uygunsa kurucudan, yönetmelikte belirtilen süre içinde kreşi iç mekân şartlarına uygun şekilde tefriş etmesi ve yönetmelik ekindeki Güvenlik Bilgilendirme Formunda belirlenen güvenlik önlemlerini alması resmî yazıyla istenir (m.6).
Tefriş tamamlanınca il müdürlüğü yerinde inceleme yapar; binanın fiziki şartlarını ve araç gereçleri gösteren açılış inceleme raporu ile odaların yerleri ve kapasite hesabını gösteren bina durum değerlendirme raporu düzenlenir. Belgeler eksiksizse ve raporlar olumluysa il müdürlüğünün teklifi ve valiliğin onayıyla kreş açılır; açılış izin belgesi verilmeden çocuk kabul edilemez (m.7). Başvurudan sonra belgelerin yönetmelikte belirtilen süre içinde tamamlanması gerekir; aksi hâlde dosya iade edilir.
Bina değişikliği, nakil ve kullanım sınırı
Kreş binası hiçbir şekilde asli amacı dışında kullanılamaz (m.19). Odaların yerleşimini değiştirmek, blok veya kat eklemek, kapasiteyi ya da yaş grubunu değiştirmek için dilekçe ve yeni yerleşim planıyla il müdürlüğüne başvurulur; yerinde inceleme ve valilik onayından sonra değişiklik izin belgesi düzenlenir (m.11). Kreşi başka bir binaya taşımak da aynı inceleme ve belge sürecine tabidir ve valilik onayı alınmadan yeni binada çocuk kabul edilemez (m.10).
İl müdürlüğünden onay almadan oda, grup, bölüm veya katlarda değişiklik yapmak, kazalara neden olabilecek merdiven, radyatör, kapı, pencere ve kaygan zemin gibi unsurlara karşı güvenlik önlemlerini almamak ve yangın yönetmeliğine uymamak denetimde sayılan eksiklikler arasındadır (m.51). İzinsiz nakil ise kreşin doğrudan kapatılması sebepleri arasında yer alır.
Kiralamadan önce kontrol listesi
Aşağıdaki sorular, bir binayı gezerken yanınızda bulundurabileceğiniz kısa bir listedir. Yanıtları ve her binanın belgelerini aynı düzende not etmek, birden fazla adayı karşılaştırmayı kolaylaştırır; açılıştan sonra da bina ve denetim kayıtlarını düzenli tutmak için kreşler ve anaokulları için hazırladığımız yazılım gibi bir araçtan ya da kendi dosyalama düzeninizden yararlanabilirsiniz.
- Binanın yapı kullanma izin belgesi var mı?
- Kreş zemin katta mı, yoksa zeminle bağlantılı bir üst katta mı? Bodrum ve çatı katı hesaba katılmadan yeterli alan kalıyor mu?
- Kapasitesine yetecek, teras olmayan, kullanılabilir bir bahçe var mı? Ortak bahçeyse kat malikleri oy birliğiyle karar verir mi?
- Çok katlı binada kreşe ait ayrı bir giriş ve çıkış kurulabilir mi?
- Tehlike anında tahliye için uygun çıkış veya yangın merdiveni var mı ya da yapılabilir mi?
- Binada veya bitişiğinde fırın, yanıcı madde satan işletme ya da baz istasyonu var mı?
- Yakın çevrede umuma açık yer veya alkollü içki satan işletme var mı?
- Odalar gün ışığı alıyor mu, nem sorunu var mı?
- Isıtma sistemi kalorifer, merkezi sistem veya klima mı?
- Ayrı mutfak, ayrı yemek odası, yeterli tuvalet ve alt değiştirme bölümü için yer var mı?
- Bina deprem yönetmeliği sonrasında yapı denetimli mi, yoksa sağlamlık raporu gerekecek mi?
- Mimari proje ve oda ölçüleri elinizde mi? Bir mimar yaklaşık kapasiteyi hesapladı mı?
- Belediyeye kreş için ayrıca istenen bir işlem olup olmadığını sordunuz mu?
Sık yapılan hatalar
- Kira sözleşmesini il müdürlüğünün ön incelemesinden önce kesinleştirmek.
- Teras katını veya çatıyı bahçe ya da oyun alanı olarak planlamak.
- Bodrum katı uyku veya oyun odası olarak kapasiteye katmayı beklemek.
- Ortak bahçe için kat malikleri kararını son ana bırakmak.
- Isıtmayı elektrikli ısıtıcı veya soba ile çözmeye çalışmak.
- Konuttan kreşe dönüşümde yangın güvenliği şartlarını hafife almak.
- Açılış izni çıkmadan deneme amaçlı da olsa çocuk kabul etmek.
- Açıldıktan sonra odaları il müdürlüğüne bildirmeden yeniden düzenlemek.
Sık Sorulan Sorular
Kreş apartman dairesinde açılabilir mi?
Yönetmelik, çok katlı bir binanın zemin katında veya zeminle bağlantılı üst katlarında kreş açılmasına izin verir; ancak kreşe ait ayrı giriş ve çıkış, bahçe ve diğer bütün şartların sağlanması gerekir. Ortak bahçe kullanılacaksa kat malikleri oy birliğiyle karar vermelidir.
Kreş için bahçe zorunlu mu?
Evet. Yönetmelik kapasiteye uygun büyüklükte bir bahçe arar ve teras katlarının bahçe olarak kullanılmasına izin vermez.
Kreş binası için hangi raporlar gerekir?
İtfaiye raporu, emniyet müdürlüğü raporu, toplum sağlığı merkezi raporu ve gerekiyorsa binanın sağlamlığına dair teknik rapor istenir; bunlara mimari proje, yerleşim planı, tapu veya kira sözleşmesi ve numarataj belgesi eşlik eder.
Kreş kapasitesi neye göre belirlenir?
Kapasite uyku odaları veya oyun, etkinlik ve uyku odalarının büyüklüğüne göre, çocuk başına düşen asgari alan ve hava hacmi üzerinden hesaplanır. Bodrum kat, yol seviyesinin altındaki kat ve çatı katı kapasiteye dahil edilmez.
Kreş için belediyeden işyeri açma ruhsatı alınır mı?
Kreş yönetmeliği açılış iznini il müdürlüğü ve valiliğe bağlar ve belediye ruhsatını istenen belgeler arasında saymaz. Belediyenizin ayrıca bir işlem isteyip istemediğini doğrudan belediyenize sorun.
Marka adları sahiplerine aittir. Bu yazı bağımsız bir teknik rehberdir; adı geçen kuruluşlarla bayilik veya ortaklık ilişkisi bulunduğu anlamına gelmez.
İlgili içerikler: Kreş nasıl açılır? · Kreş personel şartları · Kreş ve anaokulu farkı · Kreş kayıt süreci ve sözleşme