Evet. Resmî İlan ve Reklam Yönetmeliği'nin 28. maddesi tek cümledir ve tereddüde yer bırakmaz: gazete ve internet haber sitelerinin muhasebelerini bilanço esasına göre düzenlemeleri gerekir.
Hüküm Her İki Yayın Türünü de Kapsıyor
Maddenin dikkat çeken yanı, yalnız gazeteleri değil internet haber sitelerini de kapsamasıdır. Yönetmeliğin genel hükümler kısmında yer aldığı için resmî ilan yayımıyla alakalı her iki yayın türü bakımından uygulanır.
Yani "biz sadece internet haber sitesiyiz, basılı gazetemiz yok" demek bu yükümlülüğü kaldırmaz.
Bilanço Esası ile İşletme Hesabı Esasının Farkı
Vergi mevzuatında ticari kazanç iki usulde tespit edilebilir. Aradaki fark, tutulan kayıtların kapsamıdır:
| Konu | İşletme hesabı esası | Bilanço esası |
|---|---|---|
| Tutulan kayıt | Gelir ve gider kayıtları | Yevmiye, defteri kebir ve envanter defteri |
| Mali tablo | İşletme hesabı özeti | Bilanço ve gelir tablosu |
| Varlık-borç takibi | Sınırlı | Ayrıntılı |
| Uygulama yükü | Daha hafif | Daha ağır |
Yönetmelik, resmî ilan yayımlayan yayınlar için ikinci usulü zorunlu tutmuştur. Sebebi açıktır: resmî ilan hakkı kamu kaynaklı bir gelir dağıtımıdır ve hak sahibinin mali yapısının izlenebilir olması aranır.
Sektörel Defterlerle Karıştırmayın
Bilanço esaslı muhasebe, Yönetmeliğin ayrıca aradığı sektörel defterlerin yerine geçmez. 37. madde gazeteler için dört ayrı defter öngörür: kâğıt, baskı, abone ve satış defteri. Bunlar İLANBİS'te tutulur ve resmî ilan hakkına esas teşkil eden basılı her sayıya ait bilgileri içerir.
| Düzen | Dayanak | Amaç |
|---|---|---|
| Bilanço esaslı muhasebe | Yön. m.28 | Mali yapının izlenebilirliği |
| Sektörel defterler | Yön. m.37 | Baskı, dağıtım ve satış zincirinin belgelenmesi |
İki düzen birlikte yürür ve birbirini besler: satış defterindeki adetler ile muhasebe kayıtlarındaki hasılat tutarlı olmalıdır. Sektörel defterlerin içeriğini sektörel defter yazısında ele aldık.
Faturalandırmayla İlişkisi
Muhasebe düzeninin doğrudan sonucu faturada görünür. 27. maddeye göre gazete ve internet haber siteleri, yayımladıkları resmî ilanlar için tarifeye göre hesaplanan bedelden Kurum komisyonunu düştükten sonra kalan bedel üzerinden fatura düzenlemek zorundadır. Komisyon oranı 116. maddeye göre %15'tir.
Aynı maddenin ikinci fıkrası, tarifelere veya Yönetmelikteki esaslara aykırı fatura düzenlenmesi ya da hiç düzenlenmemesi hâlinde ilgili kanunlar uyarınca müeyyide uygulanmasının, 195 sayılı Kanun'un 49. maddesine göre işlem yapılmasına engel olmadığını belirtir. Ayrıntısını komisyon yazısında bulabilirsiniz.
Denetimde Ne Sorulur?
Kontrol kurulları, mali kayıtlarla sektörel defterler arasındaki tutarlılığa bakar. Sık karşılaşılan uyumsuzluk kalemleri:
- Satış defterindeki bayi adediyle hasılat kayıtlarının örtüşmemesi
- Abone defterinde görünen abone sayısıyla düzenlenen abone faturalarının uyuşmaması
- Baskı defterindeki adetle kâğıt sarfiyatının orantısız olması
- Resmî ilan faturalarının brüt bedel üzerinden düzenlenmiş olması
Sonuç
Resmî ilan yayımlayan gazete ve internet haber siteleri muhasebelerini bilanço esasına göre düzenlemek zorundadır (m.28). Bu yükümlülük, İLANBİS'te tutulan sektörel defterlerden ayrıdır ve onların yerine geçmez; iki düzen birlikte yürür ve denetimde tutarlılıkları aranır.
İşyeri zorunluluğunu işyeri yazısında, defterleri sektörel defter yazısında ele aldık.