Bu, uygulamada en çok yanlış bilinen noktalardan biri. 5953 sayılı Kanun'un 1. maddesi kapsamı sayarken radyo ve televizyonu saymaz.
Kanun Metni Ne Diyor?
1. madde şöyledir: bu Kanun hükümleri Türkiye'de yayınlanan gazete, internet haber siteleri ve mevkutelerle haber ve fotoğraf ajanslarında her türlü fikir ve sanat işlerinde çalışan ve İş Kanunundaki "işçi" tarifi şümulü haricinde kalan kimselerle bunların işverenleri hakkında uygulanır.
| Kuruluş | 5953 kapsamında mı? |
|---|---|
| Gazete | Evet |
| İnternet haber sitesi | Evet — 7418 ile 18/10/2022'den itibaren |
| Mevkute (dergi vb. süreli yayın) | Evet |
| Haber ve fotoğraf ajansı | Evet |
| Radyo | Maddede sayılmamıştır |
| Televizyon | Maddede sayılmamıştır |
Farkın Parasal Karşılığı
Ayrım teorik değildir; ödenecek tutarı doğrudan değiştirir:
| Konu | 5953 (gazete/site/ajans) | 4857 (radyo-TV) |
|---|---|---|
| Kıdem hesabı | Mesleğe ilk giriş tarihinden | Aynı işverendeki hizmet |
| Yıllık izin | 4 hafta; meslekte 10 yıl üzeri 6 hafta | Kıdeme göre 14–26 gün |
| Yıllık ikramiye | Zorunlu — asgari 1 aylık ücret | Kanunî zorunluluk yok |
| Gece fazla mesaisi | Saat 24.00 sonrası bir misli fazlasıyla | Ayrı oran yok |
| Ücret ödeme | Her ay peşin | Çalışma karşılığı |
Peki Karma Yapılar?
Uygulamada pek çok kuruluş aynı çatı altında birden çok yayın yürütür: bir televizyon kanalı aynı zamanda internet haber sitesi işletir, bir radyo kuruluşunun haber sitesi vardır. Bu durumda belirleyici olan, kişinin hangi yayında ve hangi işte çalıştığıdır.
Basın Kartı Tarafı Farklı İşliyor
Basın kartı bakımından radyo ve televizyonlar kapsam dışında değildir. Basın Kartı Yönetmeliği'nin 17. maddesi özel radyo ve televizyonlarda aranan şartları, 26. maddesi kart alabilecek unvanları ve kontenjanları düzenler.
Ancak 8. maddenin birinci fıkrasının (f) bendi 5953'e uygun sözleşme yapılmış olmasını arar. Bu iki düzenin somut olayda nasıl birlikte uygulanacağı tartışmalı olabilir; başvurudan önce İletişim Başkanlığı'nın güncel duyurularını ve avukatınızın görüşünü alın.
Radyo-televizyondaki kart şartlarını radyo-TV şartları yazısında ele aldık.
6112 Ayrı Bir Rejim
Radyo ve televizyon yayınının kendisi 6112 sayılı Kanun'a tabidir; ancak 6112 bir yayın mevzuatıdır, çalışanların özlük haklarını düzenlemez. Kuruluşun yayın yükümlülükleri ile çalışanın iş hukuku rejimi ayrı düzlemlerdir.
Sonuç
5953'ün 1. maddesi radyo ve televizyonu saymaz; kapsam gazete, internet haber siteleri, mevkuteler ile haber ve fotoğraf ajanslarıyla sınırlıdır. Yalnız radyo veya televizyonda çalışan haber personeli bakımından genel iş mevzuatı uygulanır. Karma yapılarda kişinin fiilen hangi yayında çalıştığı belirleyicidir; somut durumda avukatınıza danışın.