Kurs öğretmen şartları kısaca şöyledir: özel bir kursta ders verecek kişinin, kurumun türüne ve programına uygun olarak öğretmen, uzman öğretici ya da usta öğretici niteliklerini taşıması, 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu m.4 hükmündeki şartları sağlaması ve valilikten çalışma izni alması gerekir. Müdürü kurucu, öğretmenleri müdür seçer; ama valiliğin izni olmadan hiç kimse işe başlatılamaz.
Bu rehberde Millî Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği hükümlerine göre kurslarda kimlerin hangi unvanla çalışabileceğini, kurs türüne göre zorunlu personeli, müdürde aranan nitelikleri, çalışma izni sürecini ve istenen belgeleri, asıl görevli ile ders saati ücretli çalışma ayrımını, yabancı uyruklu öğretmen çalıştırmayı, iş sözleşmesini ve personel dosyasını anlatıyoruz. Kurs açmanın genel adımları için özel kurs nasıl açılır rehberine bakabilirsiniz.
Kursta kimler ders verebilir? Öğretmen, uzman öğretici ve usta öğretici
Yönetmelik eğitim personelini yönetici, öğretmen, uzman öğretici, usta öğretici ve benzeri personel olarak tanımlar (m.4). Kursunuzun kadrosunu planlarken önce bu üç unvanın farkını bilmeniz gerekir.
| Unvan | Yönetmelikteki temel şart | Kursta tipik kullanım |
|---|---|---|
| Öğretmen | Dengi resmî kurumlara öğretmen olarak atanabilme nitelikleri; görevlendirmede pedagojik formasyon olarak kabul edilen belge istenir | Özel öğretim kurslarında bilim grubu dersleri, dil ve diğer programlarda alan dersleri |
| Uzman öğretici | Görevlendirileceği alanda yükseköğrenim mezunu olmak | Öğretmenlik formasyonu olmayan ama alanında üniversite mezunu olan eğitmenler |
| Usta öğretici | En az ortaöğretim mezunu olup alanında öğrenim gördüğünü ya da Bakanlıkça düzenlenmiş sertifikası olduğunu belgelemek; yabancı dilde ise ileri düzey (C düzeyi) dil bilgisini belgelemek | Çeşitli kurslarda beceri, sanat, spor ve dil programları |
Sanat ve spor alanında ulusal ya da uluslararası başarılarıyla tanınmış kişiler için yönetmelik önemli bir esneklik tanır: valilikçe uygun görülmesi hâlinde bu kişilerin usta öğretici olarak görevlendirilmesinde öğrenim şartı aranmaz (m.38). Müzik kursu açanlar için bu hüküm özellikle önemlidir; ayrıntılar için müzik kursu nasıl açılır rehberimize bakın.
Kurs türüne göre zorunlu personel
Hangi personeli görevlendirmeniz gerektiği kurumun türüne göre değişir. Yönetmeliğin m.25 hükmündeki listeyi kurs işletmecileri açısından şöyle özetleyebiliriz:
| Kurum türü | Zorunlu personel | İsteğe bağlı personel |
|---|---|---|
| Çeşitli kurslar (dil, müzik, sanat, kişisel gelişim gibi) | Kurum müdürü ve kurs programına uygun öğretmen, uzman öğretici veya usta öğretici | Müdür yardımcısı ve diğer personel |
| Özel öğretim kursları | Kurum müdürü, ilgili bilim grubu programına uygun öğretmen veya uzman öğretici, rehber öğretmen ya da psikolojik danışman | Müdür yardımcısı ve diğer personel |
| Sosyal etkinlik ve gelişim merkezleri | Kurum müdürü, rehber öğretmen ya da psikolojik danışman, faaliyet alanına uygun öğretmen, uzman öğretici veya usta öğretici | Müdür yardımcısı ve diğer personel |
| Öğrenci etkinlik merkezleri | Kurum müdürü, rehber öğretmen ya da psikolojik danışman, faaliyet alanına uygun öğretmen, uzman öğretici veya usta öğretici | Müdür yardımcısı ve diğer personel |
Dikkat edilmesi gereken bir ayrıntı: özel öğretim kurslarında ders verecek kişiler için listede usta öğretici yer almıyor; bilim grubu derslerini öğretmen veya uzman öğretici verir. Ayrıca kanunun m.8 hükmü, kurumdaki ders saatlerinin kanunda belirtilen oranının asıl görevi o kurumda olan öğretmen, uzman öğretici veya usta öğreticiler tarafından okutulmasını zorunlu tutar. Kadronuzu tamamen ders saati ücretli eğitmenlerle kurmanız bu nedenle mümkün değildir.
Kurs müdüründe aranan şartlar
Her kurumun bir müdür tarafından yönetilmesi esastır (Kanun m.6, Yönetmelik m.24). Okullar dışındaki kurumlarda müdür ve müdür yardımcısı olarak görevlendirilecek kişinin Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı ve lisans mezunu olması gerekir (m.30). Sosyal etkinlik ve gelişim merkezleri ile öğrenci etkinlik merkezleri için buna ek olarak, o kurumlara öğretmen ya da lisans düzeyinde uzman öğretici olarak atanabilme şartı aranır.
Gerekli nitelikleri taşıyan kurucu ya da kurucu temsilcisi kurumun müdürü de olabilir. Müdürlük görevi olmayan kurucu ise kanun gereği kurumun eğitim ve öğretimine ve bunlarla ilgili yönetim işlerine karışamaz (Kanun m.6). Müdür; programların amacına uygun yürütülmesinden, eğitim personelinin çalışma izni ve izin uzatma tekliflerinin zamanında yapılmasından ve yıl öncesi planlamadan sorumludur (m.32). Müdürlük boşalırsa, yeni müdür teklifi yapılıncaya kadar valilik nitelikleri uygun bir eğitim personelini vekâleten görevlendirir; vekâletin süresi yönetmelikte sınırlandırılmıştır (m.44).
Kanunun m.4 hükmündeki şartlar ve güvenlik soruşturması
5580 sayılı Kanunun m.4 hükmü kurucularda, kurucu temsilcilerinde ve personelde; belirli ağırlıktaki kasıtlı suçlardan ve maddede tek tek sayılan suç türlerinden ceza almamış olma ile terör örgütleriyle ve Millî Güvenlik Kurulunca devletin güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapılarla üyelik, iltisak veya irtibat bulunmaması şartlarını arar. Bu maddenin bazı ibareleri farklı tarihlerde Anayasa Mahkemesi kararlarıyla belirli yönlerden iptal edildiği için ayrıntıyı güncel metinden kontrol etmeniz gerekir.
Uygulamada personelden bu şartları taşıdığına ilişkin yazılı beyan alınır; millî eğitim müdürlüğü de yetkili makamlardan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunu alır (Yönetmelik m.26, m.39). Şartları taşımadığı sonradan anlaşılan personelin çalışma izni iptal edilir. Hizmet alımı yoluyla çalışan temizlik, güvenlik gibi personelde de aynı şartlar aranır ve bu personelin belgeleri kurum yönetimince saklanır.
Çalışma izni nasıl alınır? Adım adım süreç
Kanunun m.8 hükmü ve yönetmeliğin m.26 hükmü birlikte okunduğunda süreç şu sırayla ilerler:
- Adayın niteliklerini, programınıza ve unvana uygunluğunu kontrol edin; diploma, sertifika ve formasyon belgelerini görün.
- Yönetmeliğin ekindeki sözleşme formunu esas alarak iş sözleşmesini hazırlayın ve imzalayın.
- Adaydan kanunun m.4 hükmündeki şartları taşıdığına dair yazılı beyanı alın.
- Müdür için kurucu, diğer eğitim personeli ve diğer personel için müdür, çalışma izin teklifini hazırlar.
- Belgeler eksiksiz olarak kurumun bağlı olduğu millî eğitim müdürlüğüne teslim edilir.
- Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucu ile diğer nitelikleri uygun bulunanlara valilikçe çalışma izni düzenlenir.
- Çalışma izni düzenlenmeden personel işe başlatılmaz; sözleşmenin başlangıç tarihi de çalışma izninin verildiği tarihtir (m.43).
Çalışma izni için istenen belgeler
Yönetmeliğin m.39 hükmüne göre eğitim personelinden genel olarak şunlar istenir:
- İş sözleşmesi.
- Kanunun m.4 hükmündeki şartları taşıdığına ilişkin yazılı beyan.
- İlk kez görev alacaklar hariç, daha önceki görevlerini gösteren hizmet belgesi.
- Diplomanın aslı ya da onaylı örneği; yurt dışı diplomalarında denklik belgesi.
- Öğretmen olarak görevlendirilecekler için, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının ilgili kararında pedagojik formasyon eğitimi olarak kabul edilen belge.
Daha önce aynı ilde başka bir özel öğretim kurumunda aynı alanda çalışmış kişilerden hizmet belgesi, diploma ve formasyon belgesi yeniden istenmez. Üniversitelerin ilgili lisans programlarından mezun olup üniversitelerde yönetmelikte belirtilen süre boyunca eğitim personeli olarak çalıştığını belgeleyenlerden de pedagojik formasyon belgesi aranmaz. Eğitim personeli dışındaki personelden ise yazılı beyan, öğrenim belgesi ve iş sözleşmesi istenir.
Asıl görevli ve ders saati ücretli çalışma ayrımı
Yönetmelik ve kanun, kurumun kendi kadrosundaki asıl görevli eğitim personeli ile başka bir yerde çalışan ya da yalnızca belirli derslere giren ders saati ücretli personeli ayrı kurallara bağlar. Bu ayrımı bilmeden yapılan görevlendirmeler, denetimde en sık sorun çıkan alanlardan biridir.
| Kim | Kursta ders verebilir mi? | Dayanak |
|---|---|---|
| Resmî okullarda görevli öğretmen | Ücretli ders görevi yalnızca okullarda verilebilir; kurslar bu kapsamda değildir | Kanun m.8, Yönetmelik m.40 |
| Başka bir özel öğretim kurumunda çalışan eğitim personeli | Yönetici ve rehber öğretmen dışındakiler, toplam ders saati sınırını aşmamak kaydıyla ders saati ücretli olarak görev alabilir | Yönetmelik m.40 |
| Herhangi bir kurumda çalışmayan, nitelikleri uygun kişi | Yönetmelikte belirtilen haftalık sınır içinde ders saati ücretli görev alabilir | Yönetmelik m.40 |
| Özel sektörde çalışan, nitelikleri uygun kişi | İş yerinin izniyle, yönetmelikte belirtilen haftalık sınır içinde görev alabilir | Yönetmelik m.40 |
| Öğretmenlik niteliklerini taşıyan diğer devlet memurları | İlgili birimlerin izniyle, kanunda belirtilen haftalık sınır içinde ücretli ders alabilir | Kanun m.8 |
Her durumda ortak kural şudur: valilikten çalışma izni alınmadan kurumlarda ders saati ücretli görev verilmez (m.40). Ders saati ücretli görevlendirmede iş sözleşmesine ek olarak, kişinin çalıştığı kurumdan alınan ve girdiği ders saatini gösteren muvafakat belgesi de istenir (m.41). Haftalık ders saati üst sınırları yönetmelikte unvana ve kurum türüne göre ayrı ayrı belirlenmiştir; ders programını hazırlarken bu sınırları kontrol edin.
Yabancı uyruklu öğretmen çalıştırabilir misiniz?
Evet, ama iki aşamalı bir süreçle. Önce Bakanlıktan ön izin belgesi alınır, ardından çalışma izni işlemleri 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ve uygulama yönetmeliği hükümlerine göre yürütülür (Yönetmelik m.26, m.29). Ön izin belgesi için genel olarak şunlar istenir:
- Mezun olunan yükseköğretim kurumunun tanındığını gösteren belge; usta öğretici olacaklarda ortaöğretim kurumunun tanındığını gösteren belge ve pasaport fotokopisi.
- Öğretmen ve uzman öğretici olacaklarda alanında lisans diploması ile yurt dışında alanında yönetmelikte belirtilen süre boyunca öğretmenlik yaptığını gösteren, tercümeli ve onaylı ya da apostilli belge.
- Spor ve sanat alanında usta öğretici olacaklarda en az ortaöğretim mezuniyeti ve alanında geçerli sertifika.
Türkiye'deki yükseköğretim kurumlarından mezun olan yabancı uyruklulardan yurt dışı deneyim şartı aranmaz. Yabancı uyruklu eğitim personeline şartlarını taşıdığı yalnızca bir alanda ve bir kurumda görev verilir; aynı kurucuya ait bir arada bulunan kurumlarda bu kural esnetilir. Dil kursları için bu konu özellikle önemlidir; süreci başlatmadan önce il millî eğitim müdürlüğünden güncel belge listesini isteyin.
İş sözleşmesi, izin uzatma ve işten ayrılma
İş sözleşmesi
Eğitim personeliyle yapılan iş sözleşmesi, 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine göre ve yönetmeliğin ekindeki sözleşme formu esas alınarak, kanunda ve yönetmelikte belirtilen asgari süreyle yazılı yapılır (Kanun m.9, Yönetmelik m.43). Sözleşme nüshalarından biri çalışma izni için ilgili mercie, biri kurucuya, biri de personele verilir. Mazeret nedeniyle dönem içinde ayrılanın yerine alınan, devredilen kurumda daha önce çalışan ve ders saati ücretli görevlendirilen personelle daha kısa süreli sözleşme yapılabilir. Sözleşmede personelin sosyal güvenlik haklarını kısıtlayan ya da özlük haklarını zedeleyen hükümler bulunamaz; personel sosyal güvenlik ve özlük hakları yönünden 5510 sayılı Kanun ile 4857 sayılı Kanuna tabidir (m.42).
Çalışma izninin uzatılması
Görevine devam edecek eğitim personelinin listesi ve yeniden düzenlenen sözleşmeler, önceki sözleşmenin bitiminden yönetmelikte belirtilen süre önce, izin uzatma onayı alınmak üzere millî eğitim müdürlüğüne verilir (m.27). Bu takvimi kaçırmak, eğitim yılının başında öğretmensiz kalmanıza yol açabilir; uzatma tarihlerini personel listenizde ayrı bir sütunda takip edin.
İşten ayrılma ve yerine görevlendirme
Sözleşmesi feshedilen ya da ayrılma isteğini yazılı bildiren personel için valilikçe görevden ayrılış onayı düzenlenir. Ayrılış, kurum yetkilisince yönetmelikte belirtilen süre içinde millî eğitim müdürlüğüne bildirilir; bildirmeyen yetkililer hakkında yasal işlem yapılır (m.44). Dönem içinde ayrılan ve dersleri aksatacak bir öğretmenin yerine kurum yönetimi yeni bir görevlendirme teklifi yapar.
Personel dosyası ve kayıt düzeni
Yönetmeliğe göre eğitim personelinin resmî özlük dosyası millî eğitim müdürlüklerince tutulur (m.45). Bu, kurumun hiçbir kayıt tutmayacağı anlamına gelmez; çalışma izni, uzatma ve denetim süreçlerinde belgelere hızlı ulaşmanız gerekir. Her personel için kurum içinde şu başlıkları içeren düzenli bir dosya tutmanızı öneririz:
- İmzalı iş sözleşmesinin kuruma ait nüshası ve varsa ders saati ücretli görev için muvafakat belgesi.
- Çalışma izni, izin uzatma onayları ve varsa görevden ayrılış onayı.
- Diploma, sertifika, formasyon ve denklik belgelerinin onaylı örnekleri.
- Yönetmeliğin ekindeki örneğe uygun hazırlanan ve millî eğitim müdürlüğünce onaylanan personel kimlik kartının kaydı; görevden ayrılınca kart müdürlüğe iade edilir (m.65).
- Haftalık ders programı ve girilen ders saatleri.
- Hizmet içi eğitim katılımları; kurumlar eğitim personelini yetiştirmek için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür (m.36).
Personel dosyasındaki bilgiler kişisel veridir. Ceza mahkûmiyeti ve güvenlik tedbirleriyle ilgili bilgiler ile sağlık bilgileri 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.6 hükmüne göre özel nitelikli kişisel veri sayılır ve yalnızca kanunda sayılan şartlardan birinin varlığında işlenebilir. Personelinizi m.10 kapsamında aydınlatın, bu belgelere erişimi yetkili kişilerle sınırlayın ve gereksiz kopya çoğaltmayın. Genel uyum kontrolü için KVKK uyumu kontrol listesine bakabilirsiniz.
Öğretmen planı, ders saati takibi ve izin tarihlerini düzenli tutmak için bir tablo da yeterli olabilir, bir yazılım da. Biz kurslar için dil, müzik ve etüt kursları için hazırladığımız yazılım üzerinde çalışıyoruz; hangi aracı kullanırsanız kullanın, izin ve sözleşme tarihlerinin kaçmaması asıl hedeftir.
Bir kurs müdürünün personel günü
Dönem başlamadan önceki bir haftayı düşünün. Kurs müdürü sabah, yeni dönemde açılacak gruplara göre hangi programlarda kaç ders saati ihtiyacı olduğunu çıkarır. Asıl görevli öğretmenlerin girebileceği saatleri yerleştirdikten sonra kalan saatler için ders saati ücretli görevlendirme gerektiğini görür. Aday eğitmenlerden biri bir resmî okulda öğretmendir; müdür, kanun gereği resmî okul öğretmenlerinin ücretli ders görevini yalnızca okullarda alabileceğini bildiği için bu adayla devam etmez.
Öğleden sonra lisans mezunu bir aday için diploma ve hizmet belgesini kontrol eder, sözleşme formunu doldurur, yazılı beyanı aldırır ve dosyayı millî eğitim müdürlüğüne teslim etmek üzere hazırlar. Gün sonunda personel listesindeki izin uzatma tarihlerine bakar, sözleşmesi yakında bitecek iki öğretmen için uzatma evrakını hazırlamayı ertesi güne not eder.
Kursta personel çalıştırırken sık yapılan hatalar
- Çalışma izni çıkmadan öğretmeni derse sokmak ya da "deneme dersi" adıyla izinsiz görevlendirme yapmak.
- Resmî okulda görevli bir öğretmene kursta ücretli ders vermek.
- Özel öğretim kursunda bilim grubu derslerini usta öğreticiye verdirmek.
- Kadronun tamamını ders saati ücretli eğitmenlerle kurmak ve kanunun asıl görevli şartını gözden kaçırmak.
- Yönetmelikteki sözleşme formunu kullanmadan kendi sözleşme metniyle çalışmak.
- Çalışma izni uzatma ve ayrılış bildirimlerini zamanında yapmamak.
- Rehber öğretmen ya da psikolojik danışman görevlendirmesinin zorunlu olduğu kurum türlerinde bu görevi boş bırakmak.
- Adli sicil bilgisi gibi özel nitelikli verileri herkesin erişebildiği klasörlerde saklamak.
Sık Sorulan Sorular
Kurs açmak için öğretmen olmak gerekir mi?
Çeşitli kurslarda kurucunun öğretmen olması şart değildir; ancak kurumu nitelikleri yönetmelikte belirlenen bir müdür yönetir. Özel öğretim kursu açacak kurucu ya da kurucu temsilcisinin ise eğitim fakültesi mezunu olması veya öğretmen ya da uzman öğretici olarak atanabilecek nitelikte olması gerekir.
Devlet okulundaki öğretmen kursta ders verebilir mi?
Kanunun m.8 hükmü ve yönetmeliğin m.40 hükmüne göre resmî okullarda görevli öğretmenlere ücretli ders görevi yalnızca özel okullarda verilebilir. Kurslar bu kapsamda değildir.
Usta öğretici kimdir, üniversite mezunu olması gerekir mi?
Usta öğretici, en az ortaöğretim mezunu olup görevlendirileceği alanda öğrenim gördüğünü ya da Bakanlıkça düzenlenmiş sertifikası olduğunu belgeleyen kişidir. Üniversite mezuniyeti şart değildir; yabancı dil alanında ise ileri düzey dil bilgisini belgelemesi gerekir.
Yabancı öğretmen çalıştırabilir miyim?
Evet. Önce Bakanlıktan ön izin belgesi alınır, ardından çalışma izni 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu hükümlerine göre düzenlenir. Diploma tanınırlığı ve alan deneyimi gibi şartlar yönetmeliğin m.29 hükmünde sayılmıştır.
Çalışma izni çıkmadan öğretmen derse girebilir mi?
Hayır. Kanunun m.8 hükmüne göre valiliğin izni alınmadan müdür, öğretmen, uzman öğretici ve usta öğreticiler işe başlatılamaz.
Kursta öğretmenlik için pedagojik formasyon şart mı?
Öğretmen unvanıyla görevlendirilecek kişilerden formasyon olarak kabul edilen belge istenir. Uzman öğretici ve usta öğretici unvanlarında bu belge aranmaz; yönetmelikte bazı muafiyet durumları da tanımlanmıştır.
Marka adları sahiplerine aittir. Bu yazı bağımsız bir teknik rehberdir; adı geçen kuruluşlarla bayilik veya ortaklık ilişkisi bulunduğu anlamına gelmez.
İlgili içerikler: Özel kurs nasıl açılır? · Etüt merkezi nasıl açılır? · Dil kursu nasıl açılır? · Müzik kursu nasıl açılır? · Kurs kayıt sözleşmesi · KVKK uyumu kontrol listesi