Bu soruda dürüst cevap şudur: 5953 sayılı Kanun zamanaşımı süresi düzenlememiştir. Kanunun resmî metninde zamanaşımına ilişkin bir hüküm bulunmaz.
Kanunun Söylediği: Görevli Mahkeme
5953'ün bu konudaki tek hükmü usule ilişkindir. Ek 4. maddeye göre bu Kanuna ve ek ile tadillerine dayanan her türlü hak iddiasından doğan hukuk uyuşmazlıkları, İş Mahkemeleri Kanunu hükümlerine göre iş mahkemeleri tarafından görülür.
Yani uyuşmazlığın nerede görüleceği kanunda yazılıdır; ne kadar sürede açılacağı yazılı değildir.
Hangi Alacaklar Söz Konusu?
5953'ten doğan başlıca alacak kalemleri:
| Alacak | Dayanak |
|---|---|
| Ödenmemiş ücret | m.14 |
| Yıllık ikramiye | m.14 |
| Fazla mesai ücreti | Ek m.1 |
| Kullandırılmayan yıllık izin ücreti | m.21, m.29 |
| Kıdem tazminatı | m.6 |
| İhbar tazminatı | m.5, m.6 |
| Ölüm tazminatı | m.18 |
| Askerlik ve gebelik ücreti | m.16 |
| Tutukluluk ve yayın tatili ücreti | m.17 |
| Mukavele dışı yazı ücreti | m.15 |
Bu kalemlerin her biri için zamanaşımı süresi aynı olmayabilir; ücret alacakları ile tazminat alacakları farklı rejimlere tabi olabilir.
Neden Kesin Bir Süre Yazmıyoruz?
Süre İşlemeye Ne Zaman Başlar?
Bu da kanunda yazılı değildir ve alacağın türüne göre değişir. Pratikte belirleyici olan tarihler şunlardır ve hepsini belgelemek gerekir:
- Ücretin ödenmesi gereken tarih — 14. maddeye göre her ay peşin
- Fazla mesai ücretinin ödenmesi gereken tarih — Ek 1. maddeye göre müteakip ücret tediyesi ile birlikte
- Yıllık iznin kullandırılması gereken dönem
- İkramiyenin ödenmesi gereken tarih — her hizmet yılı sonunda
- İş akdinin sona erdiği tarih
İspat Belgelerini Saklayın
Zamanaşımı tartışmasından bağımsız olarak, alacağın kendisini ispatlayacak belgeler belirleyicidir:
- Yazılı iş sözleşmesi — 4. madde zorunlu tutar
- Bordro ve banka kayıtları — 14. madde ücretin bankaya yatırılmasını arar
- Mesai kayıtları — başlangıç ve bitiş saati, gece yarısını geçen saatler ayrı
- İzin kayıtları — hangi tarihler arasında, kaç gün
- 9. madde uyarınca yapılmış sözleşme ve fesih bildirimleri
Sonuç
5953 sayılı Kanun zamanaşımı süresi öngörmez; süre genel hükümlere göre belirlenir ve alacağın türüne göre değişebilir. Kanunun bu konudaki tek düzenlemesi Ek 4. maddedir: uyuşmazlıklar iş mahkemelerinde görülür. Somut süreyi avukatınıza doğrulatın.