Gazeteci 4857 sayılı İş Kanunu'na tabi değildir. 5953 sayılı Kanun'un 1. maddesi bunu açıkça kurar: Kanun, İş Kanunu'ndaki "işçi" tanımının dışında kalan fikir ve sanat işçileri için ayrı bir rejim getirir. Bu ayrım teorik değildir; ödeyeceğiniz tutarı belirgin biçimde değiştirir.
Ana Farklar Tablosu
| Konu | 5953 (gazeteci) | 4857 (işçi) |
|---|---|---|
| Kıdem hesabı | Mesleğe ilk giriş tarihinden — meslekteki toplam hizmet | Aynı işverendeki hizmet süresi |
| Yıllık izin | 4 hafta; meslekte 10 yıldan fazlaysa 6 hafta | Kıdeme göre 14 – 26 gün |
| İzin kıdemi | Meslekteki toplam hizmet | Aynı işyerindeki hizmet |
| Yıllık ikramiye | Her hizmet yılı sonunda asgari 1 aylık ücret (m.14) | Kanunî zorunluluk yok |
| İhbar süresi (işverenden) | Kıdem 5 yıldan az ise 1 ay, 5 yıl ve üzeri ise 3 ay | Kıdeme göre 2 – 8 hafta |
| İhbar süresi (gazeteciden) | Her hâlde 1 ay | Kıdeme göre 2 – 8 hafta |
| Fazla mesai zammı | %50; saat 24.00'ten sonrası bir misli fazlasıyla | %50 |
| Fazla mesai üst sınırı | Günde 3 saat | Yılda 270 saat |
| Deneme süresi | En çok 3 ay, yalnız mesleğe ilk girişte | En çok 2 ay (toplu sözleşmeyle 4 ay) |
| Hafta tatili | 6 günlük çalışmayı takiben 1 gün; devamlı gece çalışmasında 2 gün | Haftada 1 gün |
| Rekabet yasağı | İş bittikten sonrası için batıl (m.13) | Şartları varsa geçerli (TBK m.444) |
| Uyuşmazlık | İş mahkemeleri (Ek m.4) | İş mahkemeleri |
En Pahalı Üç Fark
1. Kıdem meslekte, işyerinde değil
Bu, 5953'ün 4857'den en keskin ayrıldığı noktadır. 6. maddeye göre gazetecinin kıdemi mesleğe ilk giriş tarihinden itibaren hesaplanır. Yani on yıllık bir muhabiri işe aldığınızda, sizin yanınızda bir gün çalışmış olsa bile kıdemi on yıldır.
Bunun doğrudan sonucu yıllık izinde görünür: meslekte 10 yıldan fazla kıdemi olan gazeteci ilk günden 6 hafta izne hak kazanır.
2. Yıllık ikramiye kanunî bir zorunluluk
14. maddeye göre gazeteciler her hizmet yılı sonunda asgari bir aylık ücret tutarında ikramiye alır. 4857'de böyle bir zorunluluk yoktur; ikramiye sözleşme ya da işyeri uygulamasına bağlıdır. Bordroyu planlarken bu kalem bir seçenek değil, bir yükümlülüktür.
3. Gece yarısından sonraki fazla mesai iki katı
Ek 1. maddeye göre fazla çalışma normal saat ücretinin %50 fazlasıyla ödenir; ancak saat 24.00'ten sonraya denk gelen saatler bir misli fazlasıyla ödenir. Gece kapanan bir haber merkezinde bu fark bordroda ciddi yer tutar.
İş Güvencesi: 4857'ye Açık Atıf
Kanun her konuda 4857'yi dışlamaz. 6. maddenin son fıkrası, İş Kanunu'nun 18, 19, 20, 21 ve 29. maddelerinin kıyas yoluyla uygulanacağını söyler. Bunlar iş güvencesi hükümleridir: geçerli sebep, fesih usulü, dava açma ve geçersiz feshin sonuçları ile toplu işçi çıkarma.
Ayrıntısını iş güvencesi yazısında ele aldık.
Boşluk Olan Konular
Kanun, "düzenlemediğim konularda 4857 uygulanır" diyen genel bir hüküm içermez. Uygulamada Yargıtay, 5953'te boşluk bulunan konularda İş Kanunu'na başvurmaktadır. Bu yüzden somut bir uyuşmazlıkta hangi kanunun uygulanacağı tartışma konusu olabilir; kararınızı avukatınızla verin.
Sonuç
Gazeteci 5953'e tabidir ve rejim üç noktada belirgin biçimde daha ağırdır: kıdem meslekteki toplam hizmete göre hesaplanır, yıllık izin 4–6 haftadır ve her yıl asgari bir maaş ikramiye zorunludur. Fazla mesaide gece yarısından sonrası iki katına çıkar. İş güvencesi hükümleri ise 4857'den kıyasen uygulanır.