Yönetilebilir switch (managed switch), portlarının ve trafiğin nasıl işleneceğini sizin yapılandırabildiğiniz, VLAN, QoS, port yansıtma (port mirroring), link aggregation ve Spanning Tree gibi özellikler sunan ağ anahtarıdır. Yönetilemez switch (unmanaged switch) ise kutudan çıktığı gibi çalışır ve hiçbir ayar sunmaz. Cisco'nun tanımıyla yönetilebilir switch'ler tamamen yapılandırılabilir ve performans hakkında veri sağlar; yönetilemez switch'ler ise ayarı olmadan takıp çalıştırılmak üzere tasarlanmıştır.
Bu yazıda yönetilebilir ve yönetilemez switch farkını, L2 ve L3 switch ayrımını, VLAN, PoE, port mirroring, STP ve link aggregation kavramlarını ve hangi durumda yönetilebilir bir switch'e ihtiyaç duyduğunuzu anlatıyoruz. Switch'in router ve access point'ten farkını henüz netleştirmediyseniz önce router, modem, switch ve access point farkı yazısını okuyabilirsiniz. Komut örnekleri MikroTik belgelerinden alınmıştır; marka sıralaması ya da fiyat bilgisi içermez.
Switch Nasıl Çalışır?
Switch, aynı yerel ağdaki cihazları birbirine bağlar. Cisco'nun açıklamasına göre switch, kendisine paket gönderen cihazların MAC adreslerini bir tabloda tutar ve bu tabloyu kullanarak veriyi tüm portlara yaymak yerine hedef cihazın bulunduğu porta gönderir. Bu temel davranış yönetilebilir ve yönetilemez switch'lerde aynıdır; fark, bu davranışı ne kadar değiştirebildiğinizde ve ne kadar görünürlük elde ettiğinizdedir.
Yönetilebilir ve Yönetilemez Switch Farkı
| Özellik | Yönetilemez (unmanaged) | Yönetilebilir (managed) |
|---|---|---|
| Kurulum | Tak-çalıştır, ayar gerekmez | Yapılandırma gerekir |
| Yönetim arayüzü | Yok | Web arayüzü, CLI, uzaktan yönetim |
| VLAN | Yok | Var |
| QoS (trafik önceliği) | Yok | Var |
| İzleme | Port ışıkları dışında yok | Trafik istatistikleri, telemetri |
| Yedeklilik (STP vb.) | Genellikle yok | Spanning Tree gibi protokoller |
| Uygun olduğu yer | Küçük ve basit ağlar | Güvenlik ve sürekliliğin önemli olduğu ağlar |
Cisco, yönetilemez switch'leri yaklaşık bir düzine cihazlı, güvenlik ve süreklilik açısından kritik gereksinimi olmayan çok küçük ve basit ağlar için uygun görür. Yönetilebilir switch'lerin ise trafiğe öncelik veren QoS özellikleri, Spanning Tree, halka ve mesh gibi yedekli topolojiler, trafik akışını gösteren telemetri ve ağa kimin eriştiğini kontrol eden güvenlik özellikleri sunduğunu belirtir. Cisco Business belgesi de VLAN ile ağ bölümlendirmeyi, port güvenliği ve kimlik doğrulamayı yönetilebilir switch'lerin gelişmiş özellikleri arasında sayar.
İkisinin arasında bir de smart (akıllı) switch sınıfı vardır. Cisco bu sınıfı, sınırlı bütçeyle daha iyi güvenlik ve performans isteyen küçük işletmeler için bir ara seçenek olarak konumlandırır. Ayrıca bazı yönetilemez modellerde de PoE bulunabildiğini, yani PoE'nin tek başına "yönetilebilir" anlamına gelmediğini unutmayın.
L2 Switch ve L3 Switch Farkı
L2 switch, OSI modelinin 2. katmanında, yani MAC adresleriyle çalışır. VLAN'ları ayırabilir ama VLAN'lar arasında yönlendirme yapamaz; bunun için bir router gerekir. L3 switch ise buna ek olarak IP katmanında yönlendirme yapabilir. Cisco'nun ifadesiyle gelişmiş switch'ler hem switch hem router gibi davranabilir.
MikroTik belgeleri bu konuya iyi bir örnek verir: L3 Hardware Offloading (L3HW), bazı router özelliklerinin switch çipine aktarılmasını sağlar ve böylece hat hızında (wire-speed) yönlendirme mümkün olur. Aynı belgeye göre firewall kuralları CPU tarafından işlenir; hem giriş hem çıkış portunda donanım yönlendirmesi açık değilse paketler CPU ve firewall üzerinden geçer. Kısacası L3 switch'te hızlı yönlendirme genellikle donanımda, ayrıntılı filtreleme ise işlemcide yapılır ve bu ikisi arasında bir denge vardır.
| L2 switch | L3 switch | |
|---|---|---|
| Çalıştığı katman | Veri bağlantı (MAC) | Veri bağlantı + ağ (IP) |
| VLAN ayırma | Var (yönetilebilir ise) | Var |
| VLAN'lar arası yönlendirme | Harici router gerekir | Kendisi yapabilir |
| Tipik kullanım | Erişim katmanı, masa ve kat switch'leri | Omurga, VLAN'ları birbirine bağlayan merkez |
VLAN Desteği
VLAN, tek bir fiziksel switch üzerinde birbirinden ayrı mantıksal ağlar oluşturmanızı sağlar. Misafir Wi-Fi, IP kameralar ve çalışan bilgisayarlarının aynı switch'e bağlı olup birbirini görmemesi bu sayede mümkün olur. 802.1Q etiketi, trunk ve access port, native VLAN gibi kavramları ayrı bir yazıda anlattık: VLAN nedir. MikroTik belgelerine göre RouterOS'ta bridge VLAN filtering, bridge içinde VLAN farkındalıklı L2 iletim ve VLAN etiketi değişikliği sağlar.
PoE (Power over Ethernet)
PoE, veri taşıyan Ethernet kablosu üzerinden bağlı cihaza elektrik de verilmesidir. Access point, IP kamera ve IP telefon gibi cihazlar bu sayede ayrı bir adaptöre ihtiyaç duymadan çalışabilir. MikroTik'in PoE-Out belgesi iki türü birbirinden ayırır:
- IEEE 802.3af/at: Üreticiden bağımsız standarttır; cihaz ile switch arasında uyum kontrolü yapılır.
- Pasif PoE: Herhangi bir müzakere yapılmaz; çıkış voltajı, cihaza verilen giriş voltajıyla aynıdır.
RouterOS'ta PoE çıkışı /interface ethernet poe menüsünden port bazında yönetilir ve poe-out özelliği auto-on, forced-on veya off değerlerini alır. Belgedeki örnek:
/interface ethernet poe set ether2 poe-out=offPort Mirroring (Port Yansıtma)
Port mirroring, bir porttan geçen trafiğin kopyasının başka bir porta gönderilmesidir. Böylece o porta bağlı bir bilgisayarda Wireshark gibi bir araçla ya da bir IDS/IPS sistemiyle trafiği inceleyebilirsiniz. MikroTik'in Switch Chip Features belgesine göre bu özellik, switch'in bir porttan girip çıkan tüm trafiği başka bir porta kopyalamasını sağlar ve kaynak ile hedef port aynı switch çipinde olmalıdır. Belgedeki örnek:
/interface ethernet switch
set switch1 mirror-source=ether2 mirror-target=ether3STP, RSTP ve MSTP
İki switch arasında birden fazla kablo bağlandığında ya da yanlışlıkla bir döngü (loop) oluştuğunda aynı yayın trafiği ağda sürekli dolaşabilir. Spanning Tree Protocol (STP) bu döngüleri engelleyip yedekli bağlantıları beklemede tutar. MikroTik belgelerine göre:
- RouterOS bridge arayüzleri, döngüsüz ve yedekli bir topoloji sağlamak için Spanning Tree Protocol çalıştırabilir.
- RSTP, topoloji değişikliğinden sonra daha hızlı yakınsama (convergence) sağlar.
- MSTP, birden fazla VLAN üzerinde döngüsüz topoloji sağlamak için seçilir; VLAN farkındalıklı bir protokoldür.
Yönetilemez switch'lerde bu korumanın olmaması, ofislerde bir kablonun iki ucunun aynı switch'e takılmasıyla bütün ağın durması gibi sorunlara yol açabilir.
Link Aggregation (Bonding, LACP)
Link aggregation, birden fazla fiziksel bağlantıyı tek bir mantıksal bağlantı gibi kullanmaktır; amaç hem toplam kapasiteyi artırmak hem de bir kablo koptuğunda bağlantının sürmesini sağlamaktır. MikroTik bu özelliğe bonding der ve belgesinde birden fazla Ethernet benzeri arayüzün tek bir sanal bağlantıda birleştirilmesi olarak tanımlar.
- 802.3ad (LACP): IEEE standardıdır; karşı tarafın da LACP çalıştırması gerekir ve kümedeki tüm bağlantılar aynı hız ve dupleks modunda olmalıdır.
- balance-xor: Statik link aggregation.
- active-backup: Bir bağlantı aktif çalışır, o koparsa diğeri devralır.
Aynı belgeye göre donanım üzerinden hızlandırılan (hardware offload) bonding modları yalnızca 802.3ad, balance-xor ve active-backup'tır. Bir sunucuyu ya da NAS'ı switch'e iki kabloyla bağlamak veya iki switch arasındaki omurgayı güçlendirmek tipik kullanım alanlarıdır. Tek bir bağlantının hızını değil, toplam kapasiteyi artırdığını unutmayın; port hızları hakkında 1 Gbps port nedir yazısına bakabilirsiniz.
Yönetilebilir Switch Nasıl Yönetilir?
Yönetilebilir switch'ler genellikle web arayüzü, komut satırı (CLI) ya da SNMP gibi protokollerle yönetilir. Örneğin MikroTik'in CRS3xx ve CSS3xx serisi için SwOS belgesi, switch'in tarayıcıdan IP adresi yazılarak yönetildiğini belirtir ve menüler arasında Link, PoE, Port Isolation, LAG (LACP ve statik), Forwarding (port kilidi, port mirroring, storm control), RSTP, VLAN, Hosts (MAC tablosu), IGMP, SNMP ve ACL'yi sayar. Aynı belgeye göre varsayılan adres 192.168.88.1, kullanıcı adı admin'dir ve parola yoktur.
MikroTik belgelerine göre RouterOS'ta port switching bridge yapılandırmasıyla yapılır ve switch çipi olan cihazlarda bridge portlarında hw=yes ile işlem donanıma aktarılır. RouterOS'un kendisini MikroTik nedir yazısında anlattık.
Yönetilebilir Switch Ne Zaman Gerekir?
- Misafir, kamera ve çalışan cihazlarını VLAN ile ayırmak istiyorsanız.
- Access point veya IP kameraları tek kabloyla (PoE) beslemek ve gerektiğinde uzaktan kapatıp açmak istiyorsanız.
- Trafiği izlemek, port mirroring ile analiz etmek veya bir IDS'e beslemek istiyorsanız.
- Yedekli bağlantılar (STP, LACP) ile kesinti riskini azaltmak istiyorsanız.
- Hangi portta ne kadar trafik olduğunu, hangi MAC adresinin nerede olduğunu görmek istiyorsanız.
Sadece birkaç ek kablolu port gerekiyorsa ve ağı bölmeye ihtiyacınız yoksa yönetilemez bir switch çoğu zaman yeterlidir.
Sık Sorulan Sorular
Yönetilemez switch VLAN etiketli trafiği taşır mı?
Yönetilemez switch VLAN yapılandırması sunmaz; VLAN'ları port bazında ayırmak ve etiketleri yönetmek için yönetilebilir ya da smart bir switch gerekir.
L3 switch router'ın yerini tutar mı?
İç ağdaki VLAN'lar arası yönlendirmeyi yapabilir. Ancak internet çıkışı, NAT ve ayrıntılı firewall kuralları gibi işler için genellikle bir router veya güvenlik duvarı kullanılır; MikroTik örneğinde de firewall kurallarının CPU'da işlendiği belirtilir.
PoE switch her cihazı besler mi?
Hayır. Switch ve cihazın aynı PoE türünü (802.3af/at ya da pasif) desteklemesi gerekir. Her iki cihazın belgesini kontrol edin.
Smart switch ile managed switch arasındaki fark nedir?
Smart switch, yönetilebilir switch'lerin özelliklerinin bir kısmını (genellikle VLAN, QoS ve temel güvenlik) sunan ara sınıftır. Hangi özelliklerin olduğu modele göre değişir.
Marka adları sahiplerine aittir. Bu yazı bağımsız bir teknik rehberdir; adı geçen kuruluşlarla bayilik veya ortaklık ilişkisi bulunduğu anlamına gelmez.
İlgili içerikler: Güvenlik duvarı (firewall) nedir · VLAN nedir · Router, modem, switch farkı · MikroTik nedir · IDS/IPS nedir · 1 Gbps port nedir