Router, modem, switch ve access point, evinizde ya da ofisinizde internete bağlanmanızı sağlayan dört farklı ağ cihazıdır ve her biri ayrı bir iş yapar: modem internet servis sağlayıcınızın (ISP) hattına bağlanır, router (yönlendirici) farklı ağlar arasında IP paketlerini yönlendirir, switch aynı yerel ağdaki cihazları kabloyla birbirine bağlar, access point (erişim noktası) ise kablosuz cihazları kablolu ağa bağlar. Bunlara bir de ağlar arasındaki trafiği kurallarla denetleyen firewall (güvenlik duvarı) eklenir.
Kafa karışıklığının asıl sebebi şudur: evde "modem" dediğiniz kutu çoğu zaman tek bir cihaz değildir. Operatörün verdiği cihazın içinde genellikle modem, router, birkaç portluk bir switch ve bir Wi-Fi access point bir arada bulunur. Bu yazıda her cihazın ne yaptığını, OSI katmanları açısından nerede durduğunu ve hangi durumda ayrı bir cihaza ihtiyaç duyabileceğinizi sade bir dille anlatıyoruz. Ağ kavramlarına yeniyseniz önce internet ve ağ temelleri rehberine göz atabilirsiniz.
Kısaca: Hangi Cihaz Ne İşe Yarar?
| Cihaz | Tek cümlelik görevi |
|---|---|
| Modem | ISP hattına bağlanır ve hattaki sinyali cihazlarınızın kullanabileceği hale çevirir. |
| Router | Farklı ağları birbirine bağlar, IP adresine bakarak paketin bir sonraki durağını seçer. |
| Switch | Aynı yerel ağdaki cihazları bağlar, veriyi MAC adresine göre doğru porta gönderir. |
| Access point | Wi-Fi destekli cihazların kablolu ağa bağlanmasını sağlar. |
| Firewall | Ağlar veya cihazlar arasındaki trafik akışını kurallara göre denetler. |
Modem Nedir?
Modem kelimesi "modulator-demodulator" ifadesinden gelir. NETGEAR destek belgesindeki tanıma göre modem, internet servis sağlayıcınıza bağlanan ve internete erişmenizi sağlayan cihazdır. TP-Link'in açıklamasına göre modem, telefon ya da kablo hatları üzerinden taşınabilmesi için sinyali dijital ve analog biçimler arasında çevirir ve birden fazla cihaza hizmet vermek için bir router'a ihtiyaç duyar.
Fiber altyapıda aynı görevi genellikle ONT (Optical Network Terminal) üstlenir. TP-Link belgesi ONT'yi, fiber optik sinyalleri kablolu bağlantı üzerinden router'a gidecek dijital sinyallere çeviren cihaz olarak tanımlar. Yani hattınız ADSL/VDSL, kablo ya da fiber olsun, en dışta her zaman hattın fiziksel sinyalini çeviren bir cihaz bulunur.
Router (Yönlendirici) Nedir?
Router, farklı IP ağlarını birbirine bağlayan cihazdır. IPv4 router'lar için gereksinimleri tanımlayan RFC 1812 (Requirements for IP Version 4 Routers), router'ları IP datagramlarını ileten cihazlar olarak tanımlar ve router'ın anahtarlama sürecinin bir parçası olarak IP başlığını incelediğini belirtir. Router, gelen paketin hedef IP adresine bakar, yönlendirme tablosuna göre bir sonraki durağı (next hop) seçer ve paketi o yöne gönderir.
Cisco'nun anlatımıyla switch'ler bir ağdaki farklı cihazların haberleşmesini sağlarken router'lar farklı ağların haberleşmesini sağlar. Evdeki senaryoda bu iki ağ, sizin yerel ağınız (ör. RFC 1918 özel IP aralığı) ile operatörün ağı, yani internettir. Ev router'ları bu temel işe ek olarak genellikle NAT ve port yönlendirme, DHCP ile otomatik IP dağıtımı ve basit bir güvenlik duvarı gibi görevleri de üstlenir. IP adresinin ne olduğunu hatırlamak isterseniz IP adresi nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Switch (Anahtar) Nedir?
Switch, aynı yerel ağ (LAN) içindeki bilgisayar, yazıcı, sunucu gibi cihazları kabloyla birbirine bağlayan cihazdır. Cisco'nun açıklamasına göre switch, verinin nereye gönderileceğini belirlemek için MAC adreslerini kullanır ve kendisine paket gönderen cihazların MAC adreslerini bir tabloda tutar. Bu tablo sayesinde gelen veriyi tüm portlara yaymak yerine yalnızca hedef cihazın bağlı olduğu porta gönderir.
Eski hub cihazlarından farkı da buradadır: hub tabanlı bir ağda bant genişliği paylaşılır ve cihaz sayısı arttıkça veri hedefe daha geç ulaşır; Cisco, switch'in bu sınırlamalardan kaçındığını belirtir. Switch'ler kendi içinde ikiye ayrılır: tak-çalıştır yönetilemez (unmanaged) modeller ve VLAN, QoS, izleme gibi özellikler sunan yönetilebilir (managed) modeller. Bu ayrımı yönetilebilir switch nedir yazısında ayrıntılı anlattık.
Access Point (Erişim Noktası) Nedir?
Cisco'nun tanımına göre kablosuz erişim noktası (WAP), Wi-Fi destekli cihazların kablolu bir ağa bağlanmasını sağlayan ağ cihazıdır. Access point genellikle ağa bir Ethernet kablosuyla bağlanır ve kapsama alanını genişletmek için kullanılır; Cisco, erişim noktalarının cihazların tek başına bir router'a göre daha uzak mesafeden bağlanmasına imkan verebileceğini belirtir.
Önemli nokta şudur: access point kendi başına yönlendirme yapmaz, kablosuz cihazları zaten var olan kablolu ağa dahil eder. Telefonunuz access point'e bağlandığında IP adresini çoğu zaman yine ağdaki router'ın DHCP sunucusundan alır. Ev tipi "Wi-Fi router" dediğimiz cihazlar ise router ile access point'i tek kutuda birleştirir.
Firewall (Güvenlik Duvarı) Nedir?
NIST SP 800-41 Rev.1 firewall'ları ağlar veya cihazlar (host) arasındaki ağ trafiğinin akışını kontrol eden cihazlar ya da programlar olarak tanımlar. Firewall ayrı bir donanım olabileceği gibi router'ın içinde çalışan bir yazılım, bir sunucudaki yazılım (ör. Ubuntu UFW) ya da bulut tabanlı bir hizmet de olabilir.
Firewall türleri, kural mantığı ve evde mi işyerinde mi neye ihtiyaç duyulduğu konusunu kümenin ana yazısı olan güvenlik duvarı (firewall) nedir rehberinde ele aldık. Daha gelişmiş birleşik cihazlar için de UTM ve NGFW nedir yazısına bakabilirsiniz.
Evdeki "Modem" Aslında Kaç Cihaz?
Operatörlerin verdiği kutular genellikle birleşik cihazlardır. TP-Link, bu tür cihazlara gateway dendiğini ve gateway'in router ile modemin işlevlerini birleştirdiğini, kendi kablosuz yayınını yaptığını ve çoğu zaman ISP tarafından sağlandığını belirtir. NETGEAR de modem-router kombinasyonlarının modem ve router işlevlerini tek bir cihazda birleştirdiğini söyler.
Bu kutunun içinde mantıksal olarak şu parçalar bulunur:
- Modem / ONT kısmı: DSL, kablo ya da fiber hattına bağlanan port.
- Router kısmı: İnternet ile ev ağı arasında yönlendirme, NAT ve DHCP.
- Switch kısmı: Arkadaki LAN portları (çoğunlukla birkaç adet).
- Access point kısmı: Wi-Fi yayını.
- Firewall kısmı: Router yazılımının içindeki temel paket filtreleme.
OSI Katmanları Açısından Basit Anlatım
OSI modeli, ağ iletişimini katmanlara ayırarak anlatan bir başvuru modelidir. Cihazları anlamak için ilk üç katman yeterlidir:
- Katman 1 (L1) - Fiziksel: Kablo, fiber, radyo dalgası ve elektriksel/optik sinyaller. Modem ve ONT'nin işi büyük ölçüde bu katmandaki sinyal dönüşümüdür.
- Katman 2 (L2) - Veri bağlantı: Aynı yerel ağ içinde MAC adresleriyle çerçeve (frame) iletimi. Switch bu katmanda çalışır; access point de kablosuz cihazları aynı L2 ağına dahil eder. VLAN de bu katmanda tanımlanır.
- Katman 3 (L3) - Ağ: IP adresleri ve ağlar arası yönlendirme. Router bu katmanda çalışır.
Firewall ise kurallarına göre L3 (IP adresi), L4 (port, TCP/UDP) ve daha üst katman bilgilerine bakabilir. Gerçek hayatta katmanlar arasındaki çizgi keskin değildir: RFC 1812, router'ın paketi iletirken gelen bağlantı katmanı başlığını kaldırıp yerine yenisini koyduğunu anlatır; yani router hem L2 hem L3 ile uğraşır. Benzer şekilde bazı switch'ler de yönlendirme yapabilir (L3 switch).
Karşılaştırma Tablosu
| Cihaz | Ana katman | Baktığı adres | Tipik yer | Ne zaman gerekir |
|---|---|---|---|---|
| Modem / ONT | L1 (sinyal) | Yok (hat sinyali) | Hat girişi | ISP hattına bağlanmak için her zaman |
| Router | L3 | IP adresi | Ev ağı ile internet arasında | Birden çok ağ veya internet paylaşımı için |
| Switch | L2 (L3 switch ise L3 de) | MAC adresi | Ağın içinde, kablolu cihazların ortasında | Port sayısı yetmediğinde, kablolu cihaz çoksa |
| Access point | L2 (kablosuz ile kablolu arası) | MAC adresi | Tavan, duvar, kapsama gereken alan | Wi-Fi kapsaması yetmediğinde |
| Firewall | L3 ve üstü | IP, port ve bağlantı durumu | Ağ sınırı veya cihaz üzerinde | Trafiği kurallarla denetlemek istediğinizde |
Hangi Cihaza İhtiyacınız Var?
Küçük ev
Çoğu evde operatörün birleşik cihazı yeterlidir. Kablolu bağlanacak cihaz sayısı arttığında arkaya yönetilemez bir switch eklemek, Wi-Fi bazı odalara yetişmiyorsa kabloyla bağlı bir access point eklemek tipik çözümlerdir.
Küçük ofis
Misafirlerin, IP kameraların ve çalışanların aynı ağda olmaması isteniyorsa VLAN destekli yönetilebilir bir switch ve VLAN'ları tanıyan bir router/firewall gerekir. MikroTik RouterOS ya da pfSense/OPNsense gibi çözümler bu ihtiyaç için kullanılan örneklerdir. Kafe, otel gibi toplu internet sunulan yerlerde yasal yükümlülükler için 5651 loglama ve hotspot yazısına bakabilirsiniz.
Sunucu tarafı
Bir VPS ya da VDS kiraladığınızda fiziksel router ve switch'i sağlayıcı yönetir; sizin tarafınızda kalan genellikle sunucu üzerindeki yazılım firewall'udur. Bu durumda VPS güvenlik sertleştirme adımları önem kazanır. Ağdaki "host" kavramını host nedir yazısında anlattık.
Sık Sorulan Sorular
Modem ile router aynı şey mi?
Hayır. Modem ISP hattına bağlanıp sinyali çevirir, router ise ağlar arası yönlendirme yapar. Evdeki kutu ikisini birleştirdiği için aynı şey sanılır.
Switch ile router arasındaki temel fark nedir?
Switch aynı ağ içindeki cihazları MAC adresleriyle birbirine bağlar; router ise farklı ağları IP adresleriyle birbirine bağlar.
Access point ile Wi-Fi router farkı nedir?
Access point yalnızca kablosuz cihazları mevcut kablolu ağa bağlar. Wi-Fi router ise router ve access point işlevlerini (genellikle bir switch ile birlikte) tek kutuda sunar.
Router'ımda firewall var mı?
Ev ve ofis router'larının çoğunda temel bir paket filtreleme bulunur. Ne kadar ayrıntılı kural yazabileceğiniz cihazdan cihaza değişir; ayrıntılar için firewall nedir yazısına bakın.
Marka adları sahiplerine aittir. Bu yazı bağımsız bir teknik rehberdir; adı geçen kuruluşlarla bayilik veya ortaklık ilişkisi bulunduğu anlamına gelmez.
İlgili içerikler: Güvenlik duvarı (firewall) nedir · Yönetilebilir switch nedir · VLAN nedir · NAT ve port yönlendirme nedir · DHCP nedir · IP adresi nedir