Salonda personel çalıştırma: çırak, kalfa ve usta ile çalışmanın kuralları

Salonda personel çalıştırma: çırak, kalfa ve usta farkı

3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu salonda çalışan kişileri mesleki yeterliklerine göre ayırır (m.3). Bu ayrım yalnızca unvan değildir; kimi nasıl çalıştırabileceğinizi, hangi sözleşmeyi yapacağınızı ve kimin sorumluluğunda çalışacağını belirler.

Kanun unvanları belgeye bağlar: kalfalık belgesi bulunmayanlar kalfa unvanıyla (m.17), ustalık belgesi bulunmayanlar usta unvanıyla (m.28) çalışamaz ve çalıştırılamaz. Ustalık belgesinin nasıl alındığını kuaför ustalık belgesi rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Salona çalışan alırken hangi belgelere bakmalısınız?

Ruhsat mevzuatı, salonda kimin çalışabileceği konusunda doğrudan şart koyar. İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik, berber ve kuaför salonlarının bütün sınıflarında çalışanların ustalık ve kalfalık belgesine veya çıraklık sözleşmesine sahip olmasını arar. Güzellik salonlarında ise güzellik uzmanının sorumluluğu altında çalışacak personelin ilgili alanda kalfalık belgesine, Millî Eğitim Bakanlığı mevzuatına göre alınmış diploma veya kurs bitirme belgesine ya da denkliği kabul edilmiş yabancı belgeye sahip olması gerekir.

Buna ek olarak Hijyen Eğitimi Yönetmeliği berber, kuaför ve güzellik salonlarında hijyen eğitimi belgesi olmayan kişilerin çalıştırılamayacağını söyler ve bundan işyeri sahibini birinci derecede sorumlu tutar (m.5). Belgenin ayrıntıları ve çalışmaya engel durumlar için salon hijyen kuralları rehberimize bakabilirsiniz.

İşe alım belge kontrol listesi

• Ustalık belgesi, kalfalık belgesi veya geçerli bir çıraklık sözleşmesi
• Güzellik biriminde çalışacaksa yönetmeliğin saydığı diploma veya belgelerden biri
• Hijyen eğitimi belgesi
• Kimlik bilgileri ve sigorta bildirimi için gereken bilgiler
• Çırak ise mesleki eğitim merkezi kaydı ve çıraklık sözleşmesi
• İş sağlığı ve güvenliği mevzuatının gerektirdiği işe giriş sağlık muayenesi

Çırak çalıştırmanın kuralları

Çırak yetiştirmek mesleğin geleceği için değerlidir, ama kanun bunu sıkı bir çerçeveye bağlar. 3308 sayılı Kanunun salon sahibini doğrudan ilgilendiren hükümleri şunlardır:

• Usta öğretici şartı: Aday çırak ve çırak almak için işyerinde usta öğretici bulunması şarttır (m.15).
• Yazılı sözleşme: İşyeri sahibi, aday çırağı ve çırağı çalıştırmaya başlamadan önce velisi veya vasisiyle, reşitse kendisiyle yazılı çıraklık sözleşmesi yapmak zorundadır (m.13).
• Sözleşmesiz çalıştırma yasağı: Kanun kapsamındaki il ve meslek dallarında kanunda belirtilen yaşın altındaki kişiler çıraklık sözleşmesi yapılmadan çalıştırılamaz; meslek okullarının örgün programlarından mezun olanlar ve kalfalık belgesi sahipleri bu kuralın dışındadır (m.13).
• Deneme dönemi: Çıraklık bir deneme dönemiyle başlar ve bu dönemde de ücret ödenir (m.14).
• Öğrenci statüsü: Aday çırak ve çırak öğrenci statüsündedir, öğrencilik haklarından yararlanır ve işyerindeki işçi sayısına dahil edilmez (m.11).
• Eğitime katılım: Çıraklar genel ve mesleki eğitim görür; bu eğitime katılmaları için ücretli izin verilir. Pratik eğitim işyerinde, eğitim programlarına göre ve usta öğreticinin gözetiminde yapılır (m.12).
• Ücret: Çırağa ödenecek ücret ve artışları sözleşmeyle belirlenir; kanun asgari ücrete bağlı bir alt sınır koyar ve bu ücretler vergiden müstesnadır (m.25).
• Sigorta ve iş kazası: Çıraklar için iş kazası, meslek hastalığı ve hastalık sigortası uygulanır (5510 sayılı Kanun m.5); primleri kanunda belirtilen esasa göre Bakanlık bütçesinden karşılanır. Eğitim sırasında işyerinin kusuru hâlinde meydana gelen iş kazası ve meslek hastalıklarından işveren sorumludur (3308 sayılı Kanun m.25).
• İzin: Kanun, çıraklara tatil döneminde ücretli izin verilmesini düzenler (m.26).

Meslek okulu öğrencileri ve beceri eğitimi

Kanun ayrıca işletmelerde mesleki eğitimi düzenler. Kanunda belirtilen sayıda ya da daha fazla personel çalıştıran işletmeler, mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumu öğrencilerine beceri eğitimi, staj ve tamamlayıcı eğitim yaptırır; daha az personel çalıştıran işletmeler de isterse yaptırabilir. Kapsama alınacak iller ve meslekler Bakanlıkça belirlenir (m.18). Salonunuz büyüdükçe bu yükümlülüğün size uygulanıp uygulanmadığını il millî eğitim müdürlüğünden öğrenin.

Kalfa ve usta çalıştırırken: iş sözleşmesi ve sigorta

Kalfa ve ustalar için genel iş hukuku hükümleri uygulanır. 4857 sayılı İş Kanunu iş sözleşmesini, işçinin bağımlı olarak iş görmeyi, işverenin de ücret ödemeyi üstlendiği sözleşme olarak tanımlar. Kanunda aksi belirtilmedikçe iş sözleşmesi özel bir şekle tabi değildir; ancak kanunda belirtilen süreyi aşan iş sözleşmelerinin yazılı yapılması zorunludur. Yazılı sözleşme yapılmayan hâllerde işveren, çalışma koşullarını, çalışma süresini, ücreti ve fesih hâlinde uyulacak hükümleri gösteren yazılı bir belgeyi kanunda belirtilen süre içinde işçiye vermekle yükümlüdür (m.8).

Bizim önerimiz, süresi ne olursa olsun her çalışanla yazılı sözleşme yapmanızdır. Yazılı sözleşme hem sizi hem çalışanı korur ve görev tanımı, çalışma düzeni ve gizlilik gibi konuları baştan netleştirir. Sözleşme metnini bir mali müşavir veya iş hukuku alanında çalışan bir avukatla hazırlayın.

Sigortalı bildirimi işe başlamadan önce

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, işverenlerin hizmet akdiyle çalışanları sigortalılık başlangıcından önce sigortalı işe giriş bildirgesiyle Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirmekle yükümlü olduğunu söyler (m.8). Kanun bazı özel durumlar için farklı bildirim zamanları öngörse de genel kural açıktır: çalışanı sigortasız işe başlatmayın. Bildirimin teknik ayrıntıları için mali müşavirinizle çalışın.

İş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu işvereni, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü tutar (m.4). Salonlar için bunun pratik karşılıkları şunlardır:

• Risk değerlendirmesi: İşveren, iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür; değerlendirmede iş ekipmanı ile kimyasal madde ve müstahzarların seçimi, işyerinin düzeni ve özel politika gerektiren çalışanların durumu dikkate alınır (m.10).
• Sağlık gözetimi: İşveren, çalışanların işe girişlerinde ve kanunda sayılan diğer durumlarda sağlık muayenelerinin yapılmasını sağlar (m.15).
• Eğitim: İşveren, çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimini almasını sağlar; bu eğitim özellikle işe başlamadan önce, iş veya ekipman değiştiğinde verilir (m.17).
• Dışarıdan hizmet almak sorumluluğu kaldırmaz: Uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınması işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz (m.4).

Salonunuz için iş sağlığı ve güvenliği hizmetini nasıl sağlayacağınızı, hangi tehlike sınıfında olduğunuzu ve hangi belgeleri tutmanız gerektiğini bir iş güvenliği uzmanından ya da mali müşavirinizden öğrenin. Ruhsat yönetmeliği de iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili tedbirlerin alınmasını işyerlerinin genel şartları arasında sayar (m.5).

Çalışma düzeni: görev dağılımı ve ekip yönetimi

Mevzuat size kimi nasıl çalıştıracağınızın sınırlarını verir; salonun günlük düzenini ise siz kurarsınız. İyi bir çalışma düzeni hem müşteri memnuniyetini hem de çalışan bağlılığını artırır. Aşağıdaki öneriler yasal hüküm değil, sahada işe yarayan uygulamalardır.

• Görev tanımları yazılı olsun: Kim hangi hizmeti verir, kim kasayı ve randevuyu yönetir, kim temizlik ve malzeme takibinden sorumludur, baştan yazın.
• Çırağın öğrenme planı olsun: Çırağın hangi işleri usta öğreticinin gözetiminde yapacağını ve hangi becerileri sırayla kazanacağını planlayın; çırak salonun ayak işlerini yapan kişi değil, eğitim gören öğrencidir.
• Vardiya ve izin planını önceden paylaşın: Yasal sınırlara uygun bir çalışma ve izin planını ekip ile önceden konuşun; son dakika değişikliklerini en aza indirin.
• Randevuları çalışana göre planlayın: Her çalışanın uzmanlık alanını ve uygunluğunu randevu düzenine yansıtın. Randevu düzeni için kuaför randevu programı rehberimize bakabilirsiniz.
• Yeni çalışana uyum süreci tanımlayın: Hijyen rutini, müşteri karşılama, salon kuralları ve acil durumlarda yapılacaklar ilk gün anlatılsın.
• Düzenli ekip toplantısı yapın: Müşteri geri bildirimleri, malzeme ihtiyacı ve eğitim planı ekipçe konuşulsun.

Ekip takvimini ve randevuları tek bir yerde görmek isteyen salonlar için kuaför, berber ve güzellik salonları için hazırladığımız yazılım hazırlık aşamasında; satışa çıktığında haberdar olmak için ön kayıt bırakabilirsiniz.

Personel verisi ve KVKK

Salon sahibi olarak çalışanlarınızın kimlik, iletişim, sigorta, belge ve sağlık bilgilerini işlersiniz; bu nedenle 6698 sayılı Kanun karşısında veri sorumlususunuz. Kanunun personel verisi açısından önemli hükümleri şunlardır:

• Aydınlatma: Verileri elde ederken çalışana kimliğinizi, verilerin hangi amaçla işleneceğini, kimlere aktarılabileceğini, toplama yöntemi ve hukuki sebebini ve kanundaki haklarını bildirmeniz gerekir (m.10).
• Hukuki sebep: Kişisel veriler kural olarak açık rıza olmadan işlenemez; ancak bir sözleşmenin kurulması veya ifasıyla doğrudan ilgili olması ya da veri sorumlusunun hukuki yükümlülüğünü yerine getirmesi için zorunlu olması gibi durumlarda açık rıza aranmaz (m.5). İş sözleşmesi ve sigorta bildirimi için gereken bilgiler bu kapsama girer.
• Sağlık verisi özel niteliklidir: İşe giriş muayenesi ve hijyen yönetmeliğinin öngördüğü raporlar gibi sağlık bilgileri özel nitelikli kişisel veridir. Bu verilerin işlenmesi kural olarak yasaktır; kanun, istihdam, iş sağlığı ve güvenliği ve sosyal güvenlik alanlarındaki hukuki yükümlülüklerin yerine getirilmesi için zorunlu olması gibi sınırlı durumlarda işlenmesine izin verir ve Kurulun belirlediği yeterli önlemlerin alınmasını şart koşar (m.6).
• Güvenlik: Verilerin hukuka aykırı işlenmesini ve erişilmesini önlemek ve muhafazasını sağlamak için gerekli teknik ve idari tedbirleri almak zorundasınız (m.12).
• Gizlilik: Veri sorumluları ve veri işleyenler öğrendikleri kişisel verileri kanuna aykırı açıklayamaz ve amacı dışında kullanamaz; bu yükümlülük görevden ayrıldıktan sonra da devam eder (m.12).

Pratikte bunun anlamı şudur: personel dosyalarını kilitli bir dolapta ya da erişimi sınırlı bir dijital klasörde tutun, sağlık raporlarını diğer belgelerden ayrı saklayın, çalışanların telefon numaralarını ekip içinde gerekmedikçe paylaşmayın ve ayrılan çalışanın verilerini saklama gerekçesi kalmadığında silin. Çalışanlarınızın müşteri verilerine nasıl davranması gerektiğini salonda müşteri verisi ve KVKK rehberimizde anlattık.

Bir salon sahibinin personel takvimi: örnek senaryo

Mahallesinde kuaför salonu işleten bir usta, ekibine yeni bir kalfa ve bir çırak almaya karar verir. Önce usta öğreticilik belgesinin geçerli olduğunu kontrol eder. Kalfa adayıyla görüşmede kalfalık belgesini ve hijyen eğitimi belgesini ister, işe giriş sağlık muayenesini planlar. Mali müşaviriyle birlikte yazılı iş sözleşmesini hazırlar ve kalfayı işe başlamadan önce sigortalı olarak bildirir.

Çırak için ise mesleki eğitim merkezine giderek kayıt ve sözleşme sürecini öğrenir; çırağın velisiyle yazılı çıraklık sözleşmesini çalışmaya başlamadan önce imzalar. Çırağın eğitim günlerini çalışma planına işler, pratik eğitimin hangi işlerle ilerleyeceğini yazar. Yeni çalışanların ikisine de aydınlatma metnini verir, belgelerinin kopyalarını erişimi sınırlı dosyada saklar. İlk hafta sonunda ekip toplantısında hijyen rutini ve randevu düzeni üzerinden birlikte geçerler.

Sık yapılan hatalar

• Belgesiz kişiyi "deneme" adıyla çalıştırmak: Yönetmelik salonda çalışanların belge veya çıraklık sözleşmesine sahip olmasını arar; deneme adı bu şartı kaldırmaz.
• Çırağı sözleşmesiz başlatmak: Yazılı çıraklık sözleşmesi çalışmaya başlamadan önce yapılmalıdır.
• Usta öğretici olmadan çırak almak: Kanun bunu açıkça yasaklar.
• Çırağın eğitim günlerini çalışma günü saymak: Çırağın eğitime katılması için ücretli izin verilmesi gerekir.
• Sigorta bildirimini ilk maaşa bırakmak: Bildirim işe başlamadan önce yapılmalıdır.
• Hijyen belgesini sonraya bırakmak: Belgesiz çalışan her kişi ayrı aykırılık sayılır.
• Sağlık raporlarını herkesin erişebileceği yerde tutmak: Sağlık verisi özel nitelikli veridir ve ek önlem ister.

Sık Sorulan Sorular

Kuaförde çırak çalıştırmak için ne gerekir?

İşyerinde usta öğretici bulunması (3308 sayılı Kanun m.15) ve çırakla, reşit değilse velisi veya vasisiyle, çalışmaya başlamadan önce yazılı çıraklık sözleşmesi yapılması (m.13) gerekir. Çırağın mesleki eğitim merkezindeki eğitimine katılması için ücretli izin verilir (m.12). Uygulama ayrıntılarını mesleki eğitim merkezine sorun.

Kalfalık belgesi olmayan biri kuaförde çalışabilir mi?

Ruhsat yönetmeliği berber ve kuaför salonlarında çalışanların ustalık ve kalfalık belgesine veya çıraklık sözleşmesine sahip olmasını arar. Belgesi olmayan biri ancak çıraklık sözleşmesiyle çalışabilir; kalfalık belgesi olmayan kişi kalfa unvanıyla çalıştırılamaz (3308 sayılı Kanun m.17).

Kuaför çalışanının sigortası ne zaman yapılmalı?

5510 sayılı Kanuna göre işveren, çalışanı sigortalılık başlangıcından önce sigortalı işe giriş bildirgesiyle Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirmekle yükümlüdür (m.8). Çıraklar için ise iş kazası, meslek hastalığı ve hastalık sigortası uygulanır ve primler kanunda belirtilen esasa göre karşılanır.

Kuaförde iş sözleşmesi yazılı mı olmalı?

İş Kanununa göre iş sözleşmesi kural olarak özel bir şekle tabi değildir, ancak kanunda belirtilen süreyi aşan sözleşmelerin yazılı yapılması zorunludur; yazılı sözleşme yoksa işveren çalışma koşullarını gösteren yazılı bir belge vermelidir (m.8). Her çalışanla yazılı sözleşme yapmanızı öneririz.

Çalışanların sağlık raporlarını saklamak KVKK’ya aykırı mı?

Aykırı değildir, ama kurala bağlıdır. Sağlık verisi özel nitelikli kişisel veridir; 6698 sayılı Kanun bu verilerin istihdam ve iş sağlığı ve güvenliği alanındaki hukuki yükümlülüklerin yerine getirilmesi için zorunlu olduğu durumlarda işlenmesine izin verir ve Kurulun belirlediği yeterli önlemlerin alınmasını şart koşar (m.6). Raporları ayrı ve erişimi sınırlı biçimde saklayın.

Marka adları sahiplerine aittir. Bu yazı bağımsız bir teknik rehberdir; adı geçen kuruluşlarla bayilik veya ortaklık ilişkisi bulunduğu anlamına gelmez.

İlgili içerikler: Kuaför salonu nasıl açılır? · Kuaför ustalık belgesi · Salon hijyen kuralları · Salonda müşteri verisi ve KVKK · Kuaför randevu programı