Bir alan adını satın almak tek başına yeterli değildir; alan adının hangi sunucuya, hangi e-posta servisine ve hangi doğrulama kayıtlarına bağlı olduğunu DNS kayıtları belirler. DNS bölgesi (zone), alan adınıza ait bu kayıtların tutulduğu yapılandırma dosyasıdır. Bu rehberde en sık kullanılan kayıt türlerini (A, AAAA, CNAME, MX, TXT ve NS) görevleriyle birlikte ele alıyoruz. Alan adı kavramına yeni başlıyorsanız önce Domain nedir ve WHOIS sorgulama yazımıza göz atabilirsiniz.
DNS Kaydı Nedir?
DNS kaydı, bir alan adının belirli bir soruya verdiği cevaptır. Tarayıcı ornek.com adresini çözümlemek istediğinde, alan adının yetkili sunucusuna başvurur ve ilgili kayıt türünü sorar. Her kaydın bir türü, bir adı, bir değeri ve bir TTL (yaşam süresi) değeri vardır. Yetkili sunucuların nasıl belirlendiğini nameserver nedir yazımızda ayrıntılı anlattık.
En Sık Kullanılan DNS Kayıt Türleri
Aşağıdaki tablo, günlük kullanımda en çok karşılaşacağınız kayıt türlerini, görevlerini ve örnek değerlerini özetliyor.
| Tür | Görev | Örnek Değer |
|---|---|---|
| A | Alan adını bir IPv4 adresine bağlar | 203.0.113.10 |
| AAAA | Alan adını bir IPv6 adresine bağlar | 2001:db8::10 |
| CNAME | Bir adı başka bir alan adına (takma ad) yönlendirir | cdn.ornek.com |
| MX | Alan adının e-posta sunucusunu ve önceliğini belirtir | 10 mail.ornek.com |
| TXT | Serbest metin; doğrulama, SPF ve DKIM için kullanılır | v=spf1 include:_spf.ornek.com -all |
| NS | Alan adının yetkili isim sunucularını belirtir | ns1.ornek.com |
A ve AAAA Kayıtları: Adresleme
A kaydı (Address) bir alan adını bir IPv4 adresine bağlar. Örneğin ornek.com için bir A kaydı tanımladığınızda, bu alan adına gelen trafik belirttiğiniz IPv4 adresindeki sunucuya yönlenir. AAAA kaydı ise aynı işi IPv6 adresleri için yapar. Modern sunucular çoğunlukla hem A hem de AAAA kaydıyla yapılandırılır, böylece hem eski hem de yeni ağlardan erişim sağlanır.
CNAME Kaydı: Takma Ad
CNAME (Canonical Name) kaydı bir alan adını başka bir alan adının takma adı yapar. Örneğin www.ornek.com adresini ornek.com adresine CNAME ile bağlarsanız, iki adres de aynı hedefi gösterir ve tek bir yerden yönetilir. Önemli bir kural vardır: bir alan adının kökünde (örneğin ornek.com) genellikle CNAME kullanılamaz, çünkü kökte MX ve NS gibi başka kayıtların da bulunması gerekir. CNAME çoğunlukla alt alan adlarında kullanılır; subdomain (alt alan adı) konusunu ayrı bir yazıda ele aldık.
MX Kaydı: E-posta Yönlendirme
MX (Mail Exchange) kaydı, alan adınıza gönderilen e-postaların hangi sunucuya teslim edileceğini belirtir. Her MX kaydının bir öncelik değeri vardır; sayı ne kadar küçükse öncelik o kadar yüksektir. Birden fazla MX kaydı tanımlayarak yedeklilik sağlayabilirsiniz: birincil sunucu yanıt vermezse, e-posta bir sonraki öncelikteki sunucuya teslim edilir.
- MX kaydının değeri bir IP adresi değil, bir alan adı olmalıdır (örn. mail.ornek.com).
- Hedef e-posta sunucusunun ayrıca bir A veya AAAA kaydı bulunmalıdır.
- Öncelik değeri küçük olan sunucu önce denenir (örn. 10, sonra 20).
TXT Kaydı: Doğrulama ve E-posta Güvenliği
TXT kaydı serbest metin tutar ve en çok doğrulama ile e-posta güvenliği için kullanılır. Bir servise alan adınızın sahibi olduğunuzu kanıtlamak için size verilen metni TXT kaydı olarak eklersiniz. E-posta güvenliğinde ise üç yapı öne çıkar: SPF (hangi sunucuların sizin adınıza e-posta gönderebileceğini belirtir), DKIM (giden e-postaları imzalar) ve DMARC (SPF ve DKIM başarısız olduğunda ne yapılacağını söyler). Bu üçü de TXT kayıtları olarak tanımlanır.
; ornek.com bolgesi icin ornek kayitlar
; (zone dosyasi gosterimi)
ornek.com. 3600 IN A 203.0.113.10
ornek.com. 3600 IN AAAA 2001:db8::10
www.ornek.com. 3600 IN CNAME ornek.com.
ornek.com. 3600 IN MX 10 mail.ornek.com.
ornek.com. 3600 IN TXT "v=spf1 include:_spf.ornek.com -all"
ornek.com. 3600 IN NS ns1.ornek.com.Kayıt Değişikliklerini Doğrulama
DNS değişiklikleri anında yayılmaz; TTL değerine ve ara sunucuların önbelleğine bağlı olarak birkaç dakikadan birkaç saate kadar sürebilir. Değişikliklerin yayılıp yayılmadığını kontrol etmek için domain sorgulama araçları (WHOIS, DNS, RDAP) kullanabilir ya da dig ve nslookup gibi komut satırı araçlarıyla belirli bir kayıt türünü sorgulayabilirsiniz.
Bir DNS Kaydının Alanları
Her DNS kaydı birkaç temel alandan oluşur ve bu alanları tanımak, panelde kayıt eklerken hangi kutuya ne yazacağınızı netleştirir. Zone dosyası gösteriminde bir satır genellikle ad, TTL, sınıf, tür ve değer sırasıyla yazılır; MX ve SRV gibi bazı türlerde değere ek olarak bir de öncelik alanı bulunur. Panel arayüzlerinde bu alanlar ayrı kutulara bölünmüş olsa da arka planda hepsi aynı zone satırını oluşturur.
| Alan | Açıklama | Örnek |
|---|---|---|
| Ad (name) | Kaydın ait olduğu alan ya da alt alan adı | www.ornek.com. |
| TTL | Kaydın saniye cinsinden önbellekte kalma süresi | 3600 |
| Sınıf (class) | Neredeyse her zaman IN (Internet) değerini alır | IN |
| Tür (type) | Kaydın türünü belirtir | A, MX, TXT |
| Değer (value) | Kaydın işaret ettiği veri | 203.0.113.10 |
| Öncelik (priority) | Yalnızca MX ve SRV gibi türlerde; küçük sayı daha yüksek öncelik | 10 |
TTL (Time To Live) değeri, bir kaydın çözümleyiciler tarafından ne kadar süre önbellekte tutulacağını söyler. 3600 saniyelik bir TTL, kaydın bir saat boyunca saklanacağı anlamına gelir; bu süre dolana kadar yaptığınız değişiklik bazı kullanıcılara ulaşmaz. Öncelik alanı ise yalnızca birden fazla hedefin sıralanması gereken türlerde, özellikle MX kayıtlarında devreye girer. Diğer türlerde bu alan boş bırakılır.
DNS Çözümleme Süreci Adım Adım
Bir alan adını tarayıcıya yazdığınızda arka planda sıralı bir sorgu zinciri işler. Bu zinciri bilmek, bir kaydın neden hemen görünmediğini ya da nerede yanlış yapılandırıldığını anlamayı kolaylaştırır. Tipik bir çözümleme şu adımlardan geçer:
- Tarayıcı ve işletim sistemi önbelleği kontrol edilir; kayıt daha önce çözülmüşse doğrudan buradan döner.
- Önbellekte yoksa istek, genellikle internet sağlayıcınızın ya da açık bir servisin çözümleyici (recursive resolver) sunucusuna gider.
- Çözümleyici kök (root) sunuculara başvurarak ilgili TLD sunucusunun (örneğin .com) adresini öğrenir.
- TLD sunucusu, alan adının yetkili nameserver'larını yani NS kayıtlarını döner.
- Çözümleyici yetkili nameserver'a sorar ve istenen kaydın (örneğin A kaydının) kesin değerini alır.
- Sonuç çözümleyicide ve istemcide TTL süresi boyunca önbelleğe alınır; sonraki istekler çok daha hızlı yanıtlanır.
Bu zinciri komut satırından izlemek için dig aracının iz sürme kipini kullanabilirsiniz. Aşağıdaki çıktıda sorgunun kökten TLD'ye, oradan yetkili sunucuya nasıl ilerlediği görülür.
$ dig +trace ornek.com A
; kok sunuculardan baslar
. 518400 IN NS a.root-servers.net.
; .com TLD sunucularina yonlenir
com. 172800 IN NS a.gtld-servers.net.
; alan adinin yetkili nameserver'i
ornek.com. 172800 IN NS ns1.saglayici.com.
; yetkili sunucudan gelen kesin cevap
ornek.com. 3600 IN A 203.0.113.10Diğer Yaygın Kayıt Türleri
A, CNAME, MX ve TXT en sık karşılaşılanlar olsa da belirli ihtiyaçlar için başka kayıt türleri de bulunur. Aşağıdaki tablo bunlardan günlük işinize en çok yarayacak olanları özetliyor.
| Tür | Görev | Örnek Değer |
|---|---|---|
| SRV | Bir servisin hedef host ve port bilgisini belirtir | 10 60 5060 sip.ornek.com. |
| CAA | Hangi sertifika otoritelerinin SSL verebileceğini sınırlar | 0 issue "letsencrypt.org" |
| PTR | IP adresini alan adına çevirir (ters DNS) | ornek.com. |
| SOA | Bölgenin yetki ve seri numarası bilgisini tutar | ns1.ornek.com. hostmaster.ornek.com. |
| ALIAS/ANAME | Kök alan adında CNAME benzeri yönlendirme sağlar | hedef.ornek.com. |
CAA kaydı özellikle güvenlik açısından değerlidir; yalnızca belirttiğiniz sertifika otoritelerinin alan adınız için SSL vermesine izin vererek yetkisiz sertifika üretilmesini zorlaştırır. PTR kaydı ters DNS için kullanılır ve e-posta sunucularının itibarında rol oynar; çoğunlukla IP bloğunu sağlayan kuruluş tarafından ayarlanır. SOA kaydı her bölgede bir tane bulunur ve bölgenin yönetim bilgilerini, seri numarasını ve yenileme aralıklarını taşır.
SPF, DKIM ve DMARC Yakından
E-posta güvenliğinin üç temel taşı olan SPF, DKIM ve DMARC'ın hepsi TXT kaydı olarak yayımlanır, ancak farklı görevler üstlenir. Üçünü birlikte kullanmak, alan adınızın adına sahte e-posta gönderilmesini zorlaştırır ve gönderdiğiniz e-postaların spam kutusuna düşme ihtimalini azaltır.
- SPF: Alan adınız adına hangi sunucuların e-posta gönderebileceğini listeler. include ile yetkili servisleri eklersiniz, -all ile listede olmayan sunucuları reddedersiniz.
- DKIM: Giden her e-postaya kriptografik bir imza ekler. Alıcı sunucu bu imzayı alan adınızdaki ortak anahtarla doğrular; böylece içeriğin değişmediği anlaşılır.
- DMARC: SPF ve DKIM başarısız olduğunda ne yapılacağını (none, quarantine ya da reject) söyler ve geri bildirim raporları için bir adres tanımlamanıza olanak verir.
; SPF kaydi (tek satir olmalidir)
ornek.com. 3600 IN TXT "v=spf1 include:_spf.saglayici.com -all"
; DKIM kaydi (secici: varsayilan)
varsayilan._domainkey.ornek.com. 3600 IN TXT "v=DKIM1; k=rsa; p=MIGfMA0..."
; DMARC kaydi
_dmarc.ornek.com. 3600 IN TXT "v=DMARC1; p=quarantine; rua=mailto:rapor@ornek.com" TTL, Önbellek ve Propagasyon
DNS değişikliklerinin her yerde aynı anda görünmemesinin sebebi önbelleklemedir. Bir kaydı güncellediğinizde dünyadaki çözümleyiciler eski değeri TTL süresi boyunca saklamaya devam eder. Bu geçiş dönemine çoğunlukla propagasyon denir; teknik olarak bu yeni bir yayılma değil, eski önbelleklerin süresinin yavaş yavaş dolmasıdır. Bu yüzden düşük TTL'li bir kayıt değişiklikten sonra dakikalar içinde, yüksek TTL'li bir kayıt ise saatler sonra güncel değeri gösterebilir.
Yaygın DNS Kaydı Hataları
DNS kayıtlarında yapılan küçük hatalar, sitenin açılmaması ya da e-postaların ulaşmaması gibi büyük sonuçlar doğurabilir. En sık karşılaşılan hatalar şunlardır:
- Kök alan adında CNAME kullanmak: Kökte MX ve NS gibi kayıtların bulunması gerektiği için bu genellikle geçersizdir; bunun yerine ALIAS/ANAME ya da A kaydı tercih edilir.
- MX kaydının değerine IP adresi yazmak: MX her zaman bir alan adını göstermeli, o alan adının da ayrıca A veya AAAA kaydı bulunmalıdır.
- TXT kaydında tırnak ve boşlukları bozmak: SPF gibi kayıtlarda yanlış bir karakter tüm politikayı geçersiz kılabilir.
- Sondaki nokta (trailing dot) sorunları: Zone dosyalarında tam alan adları sonundaki nokta ile yazılır; eksikliği yanlış birleştirmeye yol açar.
- Çok yüksek TTL ile acele değişiklik: Yüksek TTL, bir hatanın düzeltmesinin yayılmasını saatlerce geciktirebilir.
Pratik Sorgu Komutları
Bir kaydın beklediğiniz değeri döndürüp döndürmediğini görmek için komut satırı araçları en hızlı yoldur. dig Linux ve macOS'ta yerleşik gelirken, Windows kullanıcıları nslookup ile aynı sorguları yapabilir. Aşağıda en çok kullanılan komutları derledik; +short seçeneği çıktıyı sadeleştirerek yalnızca değeri gösterir.
# Belirli bir kayit turunu sorgulama
dig ornek.com A +short
dig ornek.com MX +short
dig ornek.com TXT +short
# Belirli bir cozumleyiciye sorma (orn. 8.8.8.8)
dig @8.8.8.8 ornek.com A
# Windows uzerinde nslookup ile tur secerek sorgulama
nslookup -type=MX ornek.com
nslookup -type=TXT ornek.comBir değişiklik yaptıktan sonra farklı çözümleyicilere (örneğin kendi sağlayıcınız ile açık bir DNS servisi) aynı soruyu sorarak önbelleğin güncellenip güncellenmediğini karşılaştırabilirsiniz. Değerler farklıysa, büyük olasılıkla eski kaydın TTL süresi henüz dolmamıştır.
Sık Sorulanlar
A kaydı ile CNAME arasındaki fark nedir?
A kaydı bir alan adını doğrudan bir IPv4 adresine bağlar; CNAME ise bir alan adını başka bir alan adına takma ad olarak yönlendirir. Hedef IP sık değişiyorsa CNAME ile tek bir ana adı güncellemek yeterli olur.
E-posta için hangi kayıtlar gerekir?
Teslimat için MX kaydı, güvenlik ve teslim edilebilirlik için ise TXT içindeki SPF, DKIM ve DMARC kayıtları gerekir. MX kaydının işaret ettiği sunucunun ayrıca bir A veya AAAA kaydı olmalıdır.
TXT kaydıyla ne doğrulanır?
TXT kaydı, bir servise alan adının sahibi olduğunuzu kanıtlamak (site doğrulama) ve SPF, DKIM, DMARC gibi e-posta güvenlik politikalarını yayımlamak için kullanılır.
TTL değerini kaça ayarlamalıyım?
Sık değişmeyen kayıtlar için 3600 saniye (1 saat) ya da daha yüksek değerler sorgu yükünü azaltır. Yakında değiştirmeyi planladığınız kayıtlarda ise 300 saniye gibi düşük bir değer, güncellemenin hızlı yayılmasını sağlar.
Aynı ada birden fazla A kaydı eklenebilir mi?
Evet. Aynı alan adı için birden çok A kaydı tanımlayabilirsiniz; çözümleyiciler istekleri bu adresler arasında dağıtarak basit bir yük paylaşımı (round-robin) sağlar. Ancak bu yöntem gerçek bir sağlık kontrolü yapmaz; bir sunucu çökerse de o adres sıraya dahil edilmeye devam eder.
CAA kaydı zorunlu mudur?
Zorunlu değildir, ancak önerilir. CAA kaydı, yalnızca belirttiğiniz sertifika otoritelerinin alan adınıza SSL vermesine izin vererek yetkisiz sertifika üretilmesini zorlaştırır ve ek bir güvenlik katmanı sağlar.
Wildcard DNS kaydı nedir?
Wildcard kayıt, *.ornek.com biçiminde tanımlanır ve ayrıca belirtilmemiş tüm alt alan adlarını tek bir hedefe yönlendirir. Çok sayıda alt alan adını tek seferde karşılamak için kullanışlıdır; ancak istenmeyen adların da yanlışlıkla çözümlenmesine yol açabileceği için dikkatli yapılandırılmalıdır.
AAAA kaydı olmadan site açılır mı?
Evet. Yalnızca A kaydı (IPv4) bulunan bir site, IPv6 bağlantısı olan kullanıcılar tarafından da sorunsuz açılır; çünkü bu kullanıcılar IPv4 üzerinden de bağlanabilir. AAAA kaydı eklemek, IPv6 ağlarına doğrudan ve daha verimli erişim sağlar ama zorunlu değildir.