.com.tr Ne Demek? .tr Uzantısı, Anlamı ve Tüm Detaylar

Türkiye'de ticari bir web sitesi açmaya niyetlenen herkes ergeç aynı çatallı yola gelir: .com mu,.com.tr mi? Soru basit görünür ama altında ülke kodlu üst düzey alan adı (ccTLD) politikası, Türkiye Cumhuriyeti mevzuatı, BTK'nın TRABİS sistemi, marka tescili, yerel SEO ve uluslararası kullanıcı algısı yatar. Bu rehber, .com.tr uzantısının ne anlama geldiğini, .tr kök uzantısının tarihini, 2022'deki TRABİS geçişiyle değişen kuralları ve 2026 itibarıyla pratik kayıt sürecini, yerel sağlayıcı seçimi tuzaklarına kadar her detayıyla anlatıyor.

İlgili rehberler: Domain adı nedir, WHOIS sorgulama · Domain sorgulama araçları · DNS nedir ve ayarları · Hosting nedir, türleri · SSL sertifikası nasıl alınır

.com.tr Ne Demek? Sözcüğü Parçalara Ayıralım

.com.tr ifadesi iki katmanlı bir adlandırma. Sondaki .tr, ISO 3166-1 alpha-2 standardına göre Türkiye'ye atanmış iki harfli ülke kodu (ccTLD — country code Top-Level Domain). Ortadaki .com ise burada uluslararası gTLD olan .com ile aynı kelimeden gelse de teknik olarak ikinci seviye etiket (second-level domain — SLD) konumunda; "commercial / ticari" anlamını taşır ve Türkiye iç hiyerarşisi içinde tüzel veya gerçek kişilerin ticari faaliyetlerini ifade etmek için ayrılmış bir kategoridir. Yani .com.tr, dış dünyadaki gTLD .com'un Türkiye versiyonu değil; Türkiye'nin kendi ulusal hiyerarşisi içinde "ticari" kategorisini tanımlayan ayrı bir adlandırma katmanıdır. Bu nüans hukuki ve idari sonuçlar doğurur: .com.tr ihtilafları Türkiye kanunlarına, .com ihtilafları ABD/ICANN politikalarına tabidir.

Yani ornek.com.tr yazdığınızda DNS hiyerarşisi sondan başa doğru çözümlenir: önce kök sunucular .tr'yi gösterir, oradan TRABİS'in yetkilendirdiği .com.tr nameserver'ları gelir, en sonunda ornek üçüncü seviye etiketi nihai IP adresine bağlanır. DNS nedir yazımız bu hiyerarşiyi paket düzeyinde anlatıyor.

Üç Seviyeli Yapının Tam Karşılığı

• Birinci seviye (TLD): .tr — Türkiye'nin resmi ülke kodlu üst düzey alan adıdır. IANA tarafından yetki Türkiye'ye, Türkiye içinde de Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'na (BTK) verilmiştir.
• İkinci seviye (SLD): .com, .net, .org, .biz, .info, .av, .dr, .edu, .gov, .k12, .gen, .web, .bel, .tsk, .pol, .kep, .tv, .name, .bbs, .tel gibi tematik kategori etiketleri.
• Üçüncü seviye (3LD): Kullanıcının seçtiği marka/işletme/proje adı. ornek.com.tr'deki ornek tam olarak bu seviyede yer alır.

2022 sonrası TRABİS düzeniyle birlikte ikinci seviye doğrudan .tr de tahsis edilebilir hâle geldi (örn. ornek.tr); ancak bu rehberin asıl odağı, geleneksel ve hâlâ en yaygın kullanım olan .com.tr üçüncü seviye yapısı.

.tr Uzantısı Nedir? Tarihçeden Bugüne

.tr, 17 Eylül 1990'da IANA tarafından Türkiye'ye tahsis edildi. Yetki başlangıçta Orta Doğu Teknik Üniversitesi'ne (ODTÜ) verildi; ODTÜ bünyesindeki Nic.tr (DNS Yönetim Komisyonu) yaklaşık 28 yıl boyunca.tr alan adlarını yönetti. 21 Aralık 2018'de yetki, 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu kapsamında Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'na (BTK) devredildi.

14 Eylül 2022 tarihinde ise BTK'nın geliştirdiği TRABİS (TR Ağ Bilgi Sistemi) tam operasyonel olarak devreye girdi. Bu tarihten itibaren ODTÜ üzerinden tek elden yapılan kayıt sistemi yerini akredite edilmiş Kayıt Kuruluşları ağına bıraktı. Detaylı resmi bilgiler için trabis.gov.tr ve tr.wikipedia.org/wiki/.tr kaynakları açıktır.

Mart 2025 İtibarıyla Rakamlar

BTK verilerine göre .tr ailesinde toplam kayıtlı alan adı sayısı yaklaşık 1,3 milyonu aşmış durumda. Bu rakamın büyük çoğunluğu (yüzde 80'in üstü) .com.tr üzerindedir; .org.tr, .net.tr ve doğrudan .tr diğer yaygın segmentlerdir.

.com.tr ve.com Arasındaki Farklar: Net Tablo

Pratikte ikisi de tarayıcı çubuğunda aynı görevi görür: bir IP'ye işaret eden, kullanıcı dostu bir etiket. Ama altyapı, mevzuat, marka algısı ve SEO açısından önemli farklar var. Genel domain rehberimiz'in detaylarıyla birlikte aşağıdaki ayrımları okuyun:

• Yetki kurumu: .com uzantısı ABD merkezli Verisign tarafından, ICANN gözetiminde yönetilir. .com.tr ise BTK/TRABİS yetkisindedir; uyuşmazlıklar Türkiye hukukuna tabidir.
• Hedef kitle algısı: .com küresel; .com.tr Türk kullanıcıda "yerli, kayıtlı, kurumsal" çağrışımı yapar — bankacılık, kamu, kurumsal e-ticaret sektörlerinde net bir güven sinyalidir.
• Belge gereksinimi (2022 öncesi): .com.tr alımı için ticaret sicil gazetesi, marka tescil belgesi veya oda kaydı gibi belge zorunluluğu vardı. 2022 sonrası TRABİS reformu ile bu zorunluluk büyük ölçüde kaldırıldı; günümüzde gerçek kişiler dahi belgesiz .com.tr alabiliyor.
• Süre: Her iki uzantı da 1–10 yıl arası tescile açık (.com.tr için TRABİS şu an 1–5 yıl arasını uyguluyor).
• Devir: .com için EPP/Auth-Code ile birkaç dakikada uluslararası transfer; .com.tr'de devirler TRABİS akreditasyonlu kayıt kuruluşları arasında, tarafların kimlik doğrulaması ile yapılır.
• Anlaşmazlık: .com için ICANN UDRP süreci işler; .com.tr için Türkiye'nin Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması (UÇM) devrede — daha hızlı ve daha ucuz.

Hangisi Sizin İçin?

Genel pratik tavsiye: Türkiye'ye yönelik bir e-ticaret, kurumsal site veya yerel hizmet veriyorsanız her ikisini birden alın ve birini diğerine 301 yönlendirin. Marka koruma açısından bu standart bir savunmadır. Tek bütçe varsa: hedef kitleniz tamamen Türkiyeli ve yerel güven kritikse .com.tr; uluslararası kullanıcılar da hedefliyorsanız .com doğru başlangıç. E-ticaret SEO rehberi bu kararın yerel SEO yansımalarını detaylandırıyor.

.tr Ailesindeki Tüm Alt Uzantılar

TRABİS'in kabul ettiği alt uzantılar belge gereksinimine göre iki gruba ayrılır. Aşağıdaki liste 2026 itibarıyla geçerli — TRABİS yönetmelik güncellemeleri bu kategorilerde küçük değişikliklere gidebilir.

Belgesiz Alınabilen Uzantılar

• .com.tr — Ticari kuruluşlar, gerçek kişiler, e-ticaret. En yaygın kategori.
• .net.tr — Ağ altyapı sağlayıcıları için ayrılmıştı; pratikte herkese açık ve ticari kullanım baskın.
• .org.tr — Vakıf, dernek, ticari amacı olmayan oluşumlar; yine herkese açık.
• .biz.tr — Ticari faaliyet odaklı, ek kategori.
• .info.tr — Bilgi siteleri, içerik portalları.
• .gen.tr — Genel kullanım, ilk gelen ilk alır.
• .web.tr — Web odaklı projeler.
• .tv.tr — Medya, yayıncılık.
• .name.tr — Bireysel kişi adları.
• .bbs.tr — Mesaj panoları (tarihsel kategori).
• .tel.tr — Telefon/iletişim odaklı kayıtlar.

Belge Gerektiren Uzantılar

• .gov.tr — Yalnızca devlet ve kamu kurumları; resmi yazı ile başvuru.
• .edu.tr — YÖK onaylı yükseköğretim kurumları.
• .k12.tr — MEB onaylı okullar (ana okul, ilköğretim, lise).
• .av.tr — Yalnızca baroya kayıtlı avukatlar; baro kimlik belgesi.
• .dr.tr — Tıp doktorları ve sağlık kuruluşları; diploma/oda belgesi.
• .tsk.tr — Türk Silahlı Kuvvetleri birimleri.
• .bel.tr — Belediyeler.
• .pol.tr — Emniyet teşkilatı.
• .kep.tr — Kayıtlı Elektronik Posta (KEP) hizmeti sağlayıcıları.
• .ct.tr — Kıbrıs Türk Cumhuriyeti kurumları.

Avukatlar için ayrıntılı süreç ayrı bir rehberde anlatılmaya değer; meslek mensupları için .av.tr kayıt akışı genel .com.tr'den oldukça farklı işliyor.

TRABİS Nedir, Nasıl Çalışır?

TRABİS (TR Ağ Bilgi Sistemi), .tr alan adı sisteminin işletilmesini, merkezi veritabanının tutulmasını ve kayıt kuruluşlarına yetkilendirme verilmesini sağlayan teknik ve idari sistemdir. BTK bünyesinde yönetilir, mevzuat dayanağı 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu ile İnternet Alan Adları Yönetmeliği'dir.

TRABİS doğrudan son kullanıcıya kayıt yapmaz — bu işlem akredite Kayıt Kuruluşları aracılığıyla yürütülür. Türkiye'deki yerel sağlayıcılar (örnek olarak Natro, isimtescil, hosting.com.tr, GoDaddy Türkiye, Turhost gibi) bu akreditasyonu almış aracılardır. TRABİS, kuruluşlara EPP (Extensible Provisioning Protocol) tabanlı bir API sunar; tüm tahsis, yenileme, transfer ve silme işlemleri bu protokol üzerinden gerçekleşir.

TRABİS'in Anahtar Kuralları

• İlk gelen ilk alır: Belge gerektirmeyen tüm uzantılarda ön rezervasyon yoktur.
• 2–63 karakter: Etiket uzunluğu sınırı.
• İzin verilen karakterler: a–z, 0–9 ve tire (-). Tire baş veya sonda olamaz, 3. ve 4. konumda ardışık tire bulunamaz (IDN istisnaları hariç).
• IDN desteği: Türkçe karakterli alan adları (ş, ğ, ü, ç, ö, ı) Punycode (xn--) çevrimi ile destekleniyor.
• Kayıt süresi: 1–5 yıl.
• 3 ay önce hatırlatma: Kayıt kuruluşları süre dolumundan 3 ay önce sahibe bildirimde bulunmak zorunda.
• 2 aylık karantina: Süresi dolan ve yenilenmeyen alan adları 2 ay askıdadır; bu süre içinde sahibi tarafından geri alınabilir, sonra havuza düşer.
• TAKAL ve TAKIL listeleri: Mevzuata, kamu düzenine, milli güvenliğe aykırı adlar (TAKAL) ve şehir adları, "banka", "bakanlık" gibi yanıltıcı olabilecek adlar (TAKIL) tahsise kapalı veya kısıtlı.

Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması (UÇM)

Bir .com.tr alan adının marka hakkına tecavüz, kötü niyet veya iltibas şüphesi varsa hak sahibi UÇM hizmet sağlayıcılarına başvurabilir. UÇM, ICANN'in UDRP'sine benzer çalışır ama mahkemeye gitmeden, daha kısa sürede ve düşük maliyetle sonuca ulaşır. Üç temel kıstas vardır: alan adının marka ile aynı/benzer olması, sahibin meşru hakkının bulunmaması ve kötü niyetli tescil. Marka tescili konusunu domain tescil ve iletişim rehberinde daha detaylı işliyoruz.

.com.tr Kayıt Süreci: Adım Adım

Aşağıda 2026 standardına göre tipik bir .com.tr kayıt akışı yer alıyor. Süreç akredite kayıt kuruluşundan kayıt kuruluşuna küçük farklarla aynıdır.

• 1. Sorgulama: İstenen ad TRABİS'te boşta mı kontrol edilir. WHOIS sorgulama aracımız hızlı doğrulama için kullanılabilir.
• 2. Kayıt kuruluşu seçimi: Türkiye'de TRABİS akreditasyonlu onlarca kuruluş var. Fiyat, panel kalitesi, DNS hizmetleri ve müşteri destek kıyaslaması önemli.
• 3. Sahip bilgileri: Gerçek kişilerde T.C. kimlik no, isim, adres, e-posta, telefon; tüzel kişilerde unvan, vergi numarası, MERSİS bilgileri.
• 4. Süre seçimi: 1, 2, 3, 4 veya 5 yıl. Uzun süre seçmek hem maliyet açısından hem SEO sinyali olarak (Google domain yaşına bakar) avantajlı.
• 5. Ödeme: Kredi kartı, havale/EFT veya cüzdan bakiyesi. KDV dahil fiyatlandırma yasal zorunluluk.
• 6. Doğrulama: E-posta onay linki, bazı kuruluşlarda SMS doğrulama. ICANN'ın WHOIS doğrulama mekanizmasının TRABİS karşılığı.
• 7. DNS atama: Varsayılan kayıt kuruluşu DNS'leri kullanılır veya kullanıcı kendi NS kayıtlarını girer.
• 8. Aktivasyon: TRABİS işlemi tamamladığında genelde 5–30 dakika içinde alan adı çözümlenebilir hâle gelir.

Komut Satırından Hızlı Kontrol

#.com.tr WHOIS sorgulaması — TRABİS resmi sunucu
whois -h whois.nic.tr ornek.com.tr

# Genel WHOIS (referans sunucu otomatik bulunur)
whois ornek.com.tr

# DNS NS kayıtlarını okuma
dig NS ornek.com.tr +short

# A kaydı (IPv4) ve AAAA (IPv6)
dig A ornek.com.tr +short
dig AAAA ornek.com.tr +short

# DNSSEC zincirini doğrulama
dig +dnssec +multi ornek.com.tr DNSKEY

# Resmi RDAP endpoint'inden JSON metadata
curl -s https://rdap.nic.tr/domain/ornek.com.tr | jq.

Domain sorgulama araçları rehberi bu komutların her birini ve RDAP geçişini ayrıntılı işliyor.

.com.tr Fiyatları: 2026 Aralıkları

Yaklaşık, sağlayıcıya göre değişir, 2026 verisi. Türkiye'deki yerel kayıt kuruluşları arasında .com.tr fiyatları rekabetçi seyrediyor; reform sonrası belge zorunluluğunun kalkmasıyla pazar genişledi ve fiyatlar düştü.

• Yeni kayıt (1 yıl): 80 TL – 320 TL (KDV dahil). Promosyon dönemlerinde 49 TL'ye kadar düşebiliyor.
• Yenileme: 250 TL – 600 TL (KDV dahil). Yenileme fiyatları çoğunlukla yeni kayıttan yüksek; bu yaygın ticari pratiktir.
• Transfer: Çoğu kuruluşta 1 yıl ücretsiz uzatma ile birlikte yeni kayıt fiyatı kadar.
• 5 yıllık paket: 1.200 TL – 2.500 TL aralığı; uzun vadeli marka koruması için maliyet etkili.
• .tr (ikinci seviye, doğrudan): Yıllık 350 TL – 800 TL; .com.tr'den genelde 2–3 kat pahalı.
• Premium domainler: Pazarlık veya açık artırma ile binlerce TL'den on binlerce TL'ye uzanabiliyor.

Maliyetler USD bazında düşünüldüğünde uluslararası .com ile yarışacak seviyede; özellikle .com'da Verisign yıllık zam politikası göz önünde bulundurulduğunda .com.tr uzun vadede maliyet avantajı bile sağlayabilir. com domain fiyatları ve ucuz domain alma rehberi diğer kalemleri kıyaslıyor.

DNS Yapılandırması ve Nameserver Atama

.com.tr alan adınız aktifleştikten sonra ona bir hosting sağlayıcısı bağlamak için DNS kayıtlarını ayarlamanız gerekir. Üç tipik senaryo var:

• Kayıt kuruluşunun varsayılan DNS'leri: En kolay; panele girip A kaydı ekleyerek hosting IP'sine yönlendirirsiniz.
• Hosting sağlayıcısının nameserver'ları: TRABİS panelinde ns1.hosting.com ve ns2.hosting.com gibi NS kayıtlarını yazarsınız; tüm DNS yönetimi hosting tarafına geçer.
• Bağımsız DNS sağlayıcı: Cloudflare, AWS Route 53, NS1 gibi yönetilen DNS hizmetleri; performans ve güvenlik (DNSSEC, DDoS koruma) avantajlı.

Cloudflare ile Tipik Bir Yapı

# Cloudflare zone'a eklenen ornek.com.tr için NS kayıtları
# TRABİS panelinde belirteceğiniz değerler:
ornek.com.tr. NS bess.ns.cloudflare.com.
ornek.com.tr. NS wade.ns.cloudflare.com.

# Cloudflare zone içindeki tipik kayıtlar
@ A 203.0.113.10 ; ana sunucu IPv4
@ AAAA 2001:db8::10 ; ana sunucu IPv6
www CNAME ornek.com.tr. ; www subdomain
mail MX 10 mail.ornek.com.tr. ; mail sunucusu
@ TXT "v=spf1 mx -all" ; SPF kaydı
_dmarc TXT "v=DMARC1; p=quarantine; rua=mailto:dmarc@ornek.com.tr"

E-posta için SPF, DKIM ve DMARC üçlüsü mutlaka kurulmalı; aksi takdirde alan adınız spam dağıtım kaynağı olarak kötüye kullanılabilir. DNS rehberimiz her kaydın anlamını adım adım açıklıyor.

DNSSEC ve TRABİS

TRABİS, .tr kök zonunda DNSSEC imzalama desteği sunuyor. DNSSEC, DNS yanıtlarına kriptografik imza ekleyerek MITM (man-in-the-middle) saldırılarına ve önbellek zehirlenmesine karşı koruma sağlar. Akredite kayıt kuruluşlarının çoğu DNSSEC açma seçeneğini panelden sunmaya başladı.

# Kendi DNSSEC anahtarınızı oluşturma (BIND ile)
dnssec-keygen -a ECDSAP256SHA256 -3 -fK ornek.com.tr
dnssec-keygen -a ECDSAP256SHA256 ornek.com.tr

# DS kaydını TRABİS panelinde belirtmek için
dnssec-dsfromkey -2 Kornek.com.tr.+013+12345.key

# Doğrulama
delv +rtrace ornek.com.tr A
dig +dnssec +cd ornek.com.tr DS @nsa.nic.tr

DNSSEC etkinleştirmek banking, fintech, kamu sitelerinde standart; sıradan kurumsal sitede de marjinal performans maliyetiyle (TLS handshake gibi) güvenlik kazancı net. HTTPS ve TLS 1.3 rehberimiz taşıma katmanı tarafının tamamlayıcı yarısını anlatıyor.

Marka Koruması ve Defansif Tescil

Bir markanın ciddi sahibi sadece tek bir uzantıya kanaat etmez. Standart Türkiye marka koruma seti şu paketle kurulur:

• marka.com — uluslararası ana erişim
• marka.com.tr — yerel pazar güveni
• marka.tr — modern, kısa, prestij
• marka.net ve marka.org — kötü niyetli üçüncü taraf engeli
• marka.net.tr ve marka.org.tr — Türkiye içi kapsama
• Türkçe karakter varyasyonları (örn. şirket.com.tr) ve yaygın yazım hataları

Yıllık 2.000–4.000 TL'lik bu defansif paket, markanın bir kötü niyetli kişiye düşmesi ve UÇM süreci başlatmak zorunda kalmasından kıyaslanamayacak kadar ucuzdur. İkinci el alan adı pazarındaki fiyatlar, kaybedilen markanın geri alımının ne kadar pahalı olabileceğini gösteriyor.

WHOIS, Kişisel Veri ve KVKK

.com.tr WHOIS yanıtları KVKK uyumu çerçevesinde 2018 sonrasında daraltıldı. Eskiden tam ad, e-posta, adres ve telefon herkese açık döndürülürken, artık gerçek kişilerde bu bilgiler maskelenmiş olarak ("GERCEK KISI" notu ile) dönüyor; tüzel kişilerde ise iletişim bilgileri açık kalmaya devam ediyor.

# 2018 öncesi tipik whois çıktısı (artık böyle değil)
# Registrant: Ahmet Yılmaz
# Email: ahmet@ornek.com.tr
# Phone: +90 532...

# 2026 itibarıyla maskelenmiş çıktı
whois -h whois.nic.tr ornek.com.tr | grep -E 'Registrant|Status|Created|Expires'
# Registrant:
# GERCEK KISI
# Status: Active
# Created on..............: 2018-04-12.
# Expires on..............: 2027-04-12.

Kişisel veri korunsa da, alan adı sahibine resmi yazı/mahkeme kararı ile ulaşmak mümkün. Bu yapı UDRP'deki "reveal" mantığına yakın. WHOIS sorgulama rehberi tüm yanıt alanlarını ayrıntılı açıklıyor.

.com vs.com.tr SEO Karşılaştırması

Google sıralamasında ülke kodlu üst düzey alan adı (ccTLD) doğal bir geo-targeting sinyalidir. .com.tr alan adlı bir site, eşit içerik kalitesinde Türkiye merkezli sorgular için ek avantaj alır. Google Search Console'da bu davranış yapısal: ccTLD alan adlarının uluslararası hedeflemesi kilitli'dir, yalnızca o ülkeye yönelik gösterilir.

• Yerel sorgular: "İstanbul nakliyat", "ankara catering" gibi sorgularda .com.tr tipik olarak .com'a göre 1-3 sıralama avantajı.
• Uluslararası sorgular: .com.tr Almanya veya ABD aramalarında sınırlı görünür; bu sınırlamayı aşmak isteyen marka .com'a yönelmeli.
• Backlink değeri: .com.tr'ye verilen yerel backlink'ler değerli; Türkiye odaklı medya,.gov.tr,.edu.tr ve sektörel .com.tr sitelerinden gelen referanslar otorite biriktirir.
• Çift uzantı stratejisi: Aynı içeriği iki uzantıda yayımlamak yapılmamalı — duplicate content sinyali doğurur. Doğru yaklaşım: ana uzantıyı seç, diğerini 301 ile yönlendir.
• hreflang: Çok dilli site sahibi iseniz .com'u ana, .com.tr/tr'yi dil varyantı olarak yapılandırabilirsiniz. Detay için teknik SEO kontrol listesi.

Core Web Vitals ve Hosting Lokasyonu

Türkiye odaklı bir .com.tr sitesi için en iyi performansı yine Türkiye veri merkezindeki bir hosting sağlar — TTFB düşer, INP iyileşir. Detay için Core Web Vitals 2026 ve site optimizasyonu rehberi.

E-posta Güvenliği: SPF, DKIM, DMARC

.com.tr alan adınızı satın aldıktan sonra e-posta servisi (kurumsal veya kendi self-hosted) eklemek istiyorsanız üç DNS kaydını mutlaka kurmalısınız. Bu üçlü olmadan e-postalarınız Gmail/Outlook tarafından spam'e düşer veya direkt reddedilir.

; SPF — Sender Policy Framework
ornek.com.tr. IN TXT "v=spf1 ip4:203.0.113.10 mx ~all"

; DKIM — anahtar genelde mail sağlayıcısı tarafından üretilir
selector1._domainkey.ornek.com.tr. IN TXT "v=DKIM1; k=rsa; p=MIGfMA0GCSqGSIb3DQEBAQUAA4GN..."

; DMARC — politika ve raporlama
_dmarc.ornek.com.tr. IN TXT "v=DMARC1; p=quarantine; pct=100; rua=mailto:dmarc@ornek.com.tr; ruf=mailto:dmarc@ornek.com.tr; sp=quarantine; aspf=r; adkim=r"

DMARC raporları sayesinde alan adınızı kötüye kullanma denemelerini günlük takip edebilirsiniz. p=none ile başlayıp 2-4 hafta gözlemledikten sonra p=quarantine ve nihayet p=reject'e geçmek tipik bir geçiş yoludur.

SSL Sertifikası: ZeroSSL, Let's Encrypt ve EV

.com.tr alan adınız HTTPS olmadan modern web'de görünmez — Chrome ve Firefox "Not Secure" uyarısı basar, Google sıralamasında düşersiniz. Tek başına alan adı satın almak yetmez; SSL sertifikası şarttır.

• Domain Validated (DV): Let's Encrypt veya ZeroSSL ile ücretsiz; 90 gün geçerli, otomatik yenileme. Tipik kurumsal site için yeterli.
• Organization Validated (OV): Şirket bilgileri sertifikada görünür; banka, fintech, e-ticaret için uygun.
• Extended Validation (EV): Tarayıcılarda yeşil çubuk (eskiden); günümüzde bu görsel kaldırıldı, hâlâ talep eden büyük markalar var.
• Wildcard: *.ornek.com.tr — tüm subdomainleri tek sertifika ile kapsar.
• SAN/Multi-domain: Birden fazla alan adını tek sertifikada toplar.

# Let's Encrypt ile.com.tr için SSL — Certbot
sudo apt install certbot python3-certbot-nginx

sudo certbot --nginx \
 -d ornek.com.tr \
 -d www.ornek.com.tr \
 --email admin@ornek.com.tr \
 --agree-tos --no-eff-email --redirect

# Wildcard sertifika için DNS-01 challenge
sudo certbot certonly \
 --manual --preferred-challenges=dns \
 -d ornek.com.tr -d '*.ornek.com.tr'

# Otomatik yenileme cron — yeniden başlatma hook'lu
0 2 * * * /usr/bin/certbot renew --quiet --post-hook 'systemctl reload nginx'

Daha fazla detay için Let's Encrypt SSL kurulum rehberi ve SSL sertifikası nasıl alınır.

Hosting Seçimi:.com.tr İçin Pratik İpuçları

.com.tr alan adınızı bağlayacağınız hosting kararı, sitenizin nihai performansını ve güvenliğini doğrudan belirler. Beş kritik kriter:

• Veri merkezi konumu: İstanbul, Ankara, İzmir merkezli veri merkezleri yerli kullanıcı için TTFB'yi 30-80 ms aralığında tutar; Avrupa lokasyonları 60-120 ms; ABD 180-300 ms.
• Sunucu yazılımı: LiteSpeed (LSCache ile WordPress için ideal), Nginx (özelleştirilebilir reverse proxy), Apache (legacy uyumluluk).
• PHP versiyonu ve OPCache: 2026'da PHP 8.3+ taban; OPCache açık olmalı.
• Yedekleme: Günlük + haftalık + aylık katmanlı yedek 3-2-1 kuralına uygun olmalı. Detay veritabanı yedekleme stratejileri'nde.
• DDoS koruma: Application layer (L7) WAF + Cloudflare/Bunny ön yüzü neredeyse standart. DDoS koruma rehberi bu konunun derinine giriyor.

Devir, Yenileme ve İptal

.com.tr alan adlarının yaşam döngüsündeki üç temel idari işlem:

1. Yenileme

Süre dolumuna 3 ay kala kayıt kuruluşu sahibe e-posta hatırlatması gönderir. Otomatik yenileme açıksa kart bilgileri üzerinden işlem yapılır; otomatik kapalıysa manuel olarak yeniler veya bırakırsınız. Süresi dolan alan adı 2 ay askıdadır; bu sürede sahip yeniden alabilir, ardından TRABİS havuzuna düşer.

2. Transfer (Kayıt Kuruluşu Değişikliği)

Mevcut kayıt kuruluşundan başkasına geçmek için TRABİS panelinden veya kuruluş arayüzünden transfer talebi açılır. Transfer kodu (eskiden EPP/auth-code'a benzer) üretilir, yeni kuruluşa girilir, alıcı kuruluş onaylar. İşlem tipik olarak 1-3 gün içinde tamamlanır. Transfer ücretsiz veya nominal bir ücretle yapılır; çoğu kuruluş 1 yıl uzatma da paketler.

3. Sahip Değişikliği

Aynı kayıt kuruluşunda alan adının sahip bilgileri değişikliği (gerçek/tüzel kişi geçişi) genelde imzalı dilekçe ve kimlik fotokopisi ile yapılır. TRABİS düzenlemesi sahip değişikliği için ek doğrulama adımları getirebilir.

Yerel Sağlayıcılar: Pazarın Genel Görünümü

Türkiye'de TRABİS akreditasyonlu kayıt kuruluşları genel olarak iki kümede toplanır: birincisi yerel pazara odaklanmış uzun süreli aktörler (Natro, Turhost, Vargonen, hosting.com.tr, isimtescil, NeoSistem, Fellosis, Doruk gibi); ikincisi uluslararası aktörlerin Türkiye operasyonları (GoDaddy Türkiye, Namecheap aracılığı). Bu kuruluşlar arasında fiyat, panel kullanılabilirliği, müşteri destek kalitesi, ek hizmetler (DNS yönetimi, e-posta, SSL paketleri) açısından gerçek farklar var.

Bu rehber belirli bir sağlayıcıyı önermiyor — seçim kullanıcının ihtiyacına bağlı. Karar verirken: 24/7 Türkçe destek, panel'de DNS yönetiminin granülerliği, fatura modeli (kredi kartı + havale), yeniden satışa kapalı olup olmadığı (reseller paketleri varsa kendi marka kuracaklara avantaj) ve müşteri yorumları kontrol edilmelidir.

Tipik Hatalar ve Nasıl Önlenir

• Tek uzantıya bağımlı kalmak: Sadece .com.tr aldıysanız ve markanız büyürse rakip .com'unuzu kapabilir. Defansif tescil şart.
• Yenileme bildirimi gözden kaçırmak: 2 ay askı sonrası kaybetmek kâbus. Kayıt kuruluşu paneline alternatif e-posta ekleyin.
• Otomatik yenileme + süresi dolmuş kart: Kart yenilendiğinde yeni bilgi panele girilmezse otomatik yenileme başarısız olur ve domaini kaybedersiniz.
• DNS yönetimini farklı yere taşırken downtime: NS değişikliği TTL süresince kullanıcı tarafında karışır; saat 02:00 gibi düşük trafikli bir zamanda yapın, eski DNS'leri 48 saat aktif bırakın.
• WHOIS gizliliğini açmamak: Tüzel kişide spam mağaza spam mağaza isabet eder; gerçek kişide KVKK koruması zaten var ama alternatif iletişim kanalı kullanın.
• Belge gerektiren uzantıyı yanlış seçmek: Avukat değilseniz .av.tr almayın; reddedilir veya iptal sürecine girersiniz.
• SSL kurmadan yayınlamak: 2026'da bu doğrudan SEO ve dönüşüm kaybı.
• Yedeklemeyi sadece hosting'e bırakmak: Sağlayıcı düşerse domain sizde kalır ama site içeriği gider. Bağımsız offsite yedek mutlaka olmalı.

İleri Seviye: ENS,.tr ve Web3

Web3 ekosisteminde Ethereum Name Service (ENS) ile .eth isimleri konuşulurken klasik DNS dünyası boş durmuyor. .tr kök yönetimi de RDAP (Registration Data Access Protocol — RFC 7480 ailesi) protokolüne geçişte ilerleme kaydetti; bu, klasik WHOIS'in yapılandırılmış JSON yanıtlarla yenilenmesi anlamına geliyor.

# RDAP üzerinden.com.tr metadata sorgulama
curl -s -H 'Accept: application/rdap+json' \
 https://rdap.nic.tr/domain/ornek.com.tr | jq '{
 handle, ldhName, status,
 events:.events,
 nameservers: [.nameservers[].ldhName],
 registrar:.entities[0].vcardArray[1][1][3]
 }'

# Beklenen yanıt yapısı (RFC 9083)
# {
# "handle": "ORNEK-COM-TR",
# "ldhName": "ornek.com.tr",
# "status": ["active"],
# "events": [
# {"eventAction": "registration", "eventDate": "2018-04-12T10:11:00Z"},
# {"eventAction": "expiration", "eventDate": "2027-04-12T10:11:00Z"}
# ],
# "nameservers": ["ns1.example.com", "ns2.example.com"]
# }

RDAP, IETF tarafından geliştirildi (RFC 7480, RFC 7481, RFC 7482, RFC 7483, RFC 9082, RFC 9083) ve klasik WHOIS'in port 43 metin tabanlı yapısı yerine HTTPS üzerinden yapılandırılmış JSON sunuyor. Hem makineler için işlenebilir hem KVKK/GDPR uyumlu kademeli yetkilendirmeye olanak veriyor.

Türkçe Karakterli (IDN).com.tr Alan Adları

TRABİS, Türkçe karakterler içeren IDN (Internationalized Domain Name) kayıtlarını destekler. şirket.com.tr gibi bir alan adı arka planda xn--irket-cqa.com.tr formatına (Punycode) çevrilir.

# Python 3 ile IDN -> Punycode dönüşümü
import idna

name = "şirket.com.tr"
puny = idna.encode(name).decode("ascii")
print(puny) # xn--irket-cqa.com.tr

# Geri dönüşüm
back = idna.decode("xn--irket-cqa.com.tr")
print(back) # şirket.com.tr

IDN'lerin SEO ve UX açısından bilinen riskleri var: kullanıcılar URL'yi sözlü iletmekte zorlanır; e-posta yazılımlarında bazıları unicode'u doğru göstermez; phishing saldırılarında benzer karakterli alan adları (örn. ı ve i) markaya yönelik IDN homograf saldırılarına zemin hazırlar. Ana uzantıyı ASCII tutmak ve IDN'i yardımcı yönlendirme olarak kullanmak en pratik yaklaşım.

.com.tr ile İlişkili Sıkça Sorulan Sorular

Belgesiz.com.tr alabilir miyim? Evet. 2022'deki TRABİS reformuyla birlikte .com.tr uzantısı için belge zorunluluğu kaldırıldı. Gerçek kişiler T.C. kimlik numarası ve iletişim bilgileri ile, tüzel kişiler vergi numarası ile başvuru yapabiliyor. İstisna yalnızca .av.tr, .dr.tr, .edu.tr, .gov.tr, .k12.tr gibi mesleki/kurumsal kategoriler için. Bu reform sayesinde önceden 7-15 iş günü süren başvuru süreci anında onaylı kayda dönüştü, fiyatlar yarı yarıya düştü ve pazar yaklaşık 3 katına çıktı.

Marka tescili ile.com.tr kayıt arasında bağ var mı? Doğrudan zorunluluk yok. Ancak UÇM (Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması) sürecinde marka tescil belgesi en güçlü dayanaktır. Ciddi bir marka kuruyorsanız TÜRKPATENT'te tescil + .com.tr kaydı paralel yürütülmeli. Sıralama önerisi: önce alan adını alın (mevcutluğu kontrol amaçlı), ardından TÜRKPATENT'e Nice sınıflandırmasına uygun başvuruda bulunun. Marka tescili ortalama 8-14 ay sürer; alan adı kayıt anında onaylanır.

.com.tr satın aldıktan sonra başka birine devredebilir miyim? Evet. TRABİS yönetmeliğine göre alan adı satışı/devri tarafların kimlik doğrulaması ile yapılır. Devir, kayıt kuruluşunun aracılığıyla TRABİS'e bildirilir; sahip değişikliği WHOIS'e yansır. Pratikte iki yöntem var: aynı kayıt kuruluşu içinde sahip değişikliği (kuruluş arayüzünden, dilekçeli) veya kayıt kuruluşu değişikliğiyle birlikte sahip değişikliği (transfer kodu + sahip beyanı).

.com.tr SEO açısından.tr'den daha mı iyi? Eşit. Google ikisini de Türkiye geo-targeting sinyali olarak değerlendirir. .tr daha kısa olduğu için marka hatırlanırlığı açısından küçük UX avantajı sunabilir; .com.tr ise pazarda daha tanınır ve geleneksel güven sinyali daha güçlü. Sıralama farkı yaratan asıl etmen alan adı uzantısı değil, içerik kalitesi, backlink profili ve teknik SEO performansıdır.

WHOIS bilgilerimi gizleyebilir miyim? Gerçek kişilerde otomatik maskeleme zaten var (KVKK uyarınca "GERCEK KISI" notuyla dönüyor). Tüzel kişilerde tam gizleme TRABİS düzenlemesinde sınırlı; ancak çoğu kayıt kuruluşu "Privacy WHOIS" veya "WHOIS gizleme" hizmeti sunuyor — bu hizmetlerin iletişim bilgilerini proxy üzerinden ilettiğini, hukuki bir talep gelmesi durumunda gerçek bilgilerin açıklanacağını unutmayın.

.com.tr alan adımı yurtdışındaki bir hostinge bağlayabilir miyim? Evet, herhangi bir kısıtlama yok. Alan adı sahipliği BTK/TRABİS yetkisinde, hosting ise sözleşmeniz olduğu sağlayıcıda. AWS, Hetzner, DigitalOcean, Linode, Vultr gibi yurtdışı hostinglere DNS NS kayıtlarınızı işaret ettirerek bağlayabilirsiniz. Tek dikkat noktası: KVKK kapsamında kişisel veri işliyorsanız veri ikametini ve aktarım güvencelerini gözden geçirmeniz gerekir.

Özet ve Karar Tablosu

Hızlı bir özet: .com.tr, Türkiye'nin ülke kodlu üst düzey alan adı .tr altında ticari kategoriyi temsil eden ikinci seviye etikettir; üçüncü seviyede markanız yer alır. BTK denetiminde TRABİS sistemi tarafından akredite kayıt kuruluşları aracılığıyla tahsis edilir. 2022 reformu sonrası belge zorunluluğu kalktı, fiyatlar düştü, pazar genişledi. Yerel SEO ve güven sinyali için Türkiye odaklı projelerin standardı.

• Uluslararası kullanıcıya da hitap eden marka → .com ana, .com.tr defansif.
• Yalnızca Türkiye pazarına yönelik proje → .com.tr ana, .com defansif.
• Modern, kısa ve prestijli görünüm → .tr ikinci seviye + .com.tr defansif.
• Avukat/hekim/akademisyen → mesleki uzantı (.av.tr, .dr.tr, .edu.tr) ana; .com.tr destek.
• Dernek/vakıf → .org.tr ana, .com.tr ek koruma.

Kontrol Listesi:.com.tr Sahibinin Yıllık Bakım Rutini

• Yıllık 1 kez WHOIS bilgilerini güncelleme (e-posta, telefon değişti mi?)
• Yenileme öncesi 30 gün hatırlatma takvimi (kayıt kuruluşunun e-postasına güvenmeyin)
• DNS sağlayıcısı sözleşmesini gözden geçirme
• SSL sertifikalarının otomatik yenileme cron'unun çalıştığını doğrulama
• SPF/DKIM/DMARC kayıtlarının güncel olduğunu kontrol etme
• DMARC raporlarını ayda 1 inceleme
• Backup'ların restore testini 6 ayda 1 yapma
• Marka tescilinin yenileme tarihini takip etme
• UÇM/UDRP süreçleri için hukuk danışmanı bilgisini güncel tutma
• Fiyat değişiklikleri için piyasa kıyaslaması (rakip kayıt kuruluşları)

Kaynaklar ve İleri Okuma

• trabis.gov.tr — TRABİS resmi portal
• btk.gov.tr — Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu
• nic.tr — TRABİS WHOIS/RDAP arayüzü
• tr.wikipedia.org/wiki/.tr — tarihçe ve teknik özet
• icann.org — uluslararası DNS politika
• iana.org —.tr kayıt verileri
• RFC 7480 — RDAP HTTP usage
• RFC 9083 — RDAP JSON responses
• RFC 6761 — special-use domain names
• kvkk.gov.tr — Kişisel Verileri Koruma Kurumu
• turkpatent.gov.tr — marka tescili

İlgili Yazılar

• Domain Adı Nedir?.com Alan Adı ve WHOIS Sorgulama
• Domain Sorgulama Araçları: WHOIS, RDAP ve DNS Rehberi
• DNS Nedir? DNS Ayarları, Değiştirme ve En İyi DNS Sunucuları
• Hosting Nedir? Web Hosting Türleri ve Fiyatları
• SSL Sertifikası Nasıl ve Nereden Alınır?
• Let's Encrypt ile Ücretsiz SSL: Certbot Rehberi
• WHOIS Sorgulama Aracı