Bir sunucu her an cokebilir; disk arizalanir, bir komut yanlis calisir, fidye yazilimi verileri kilitler. Bu senaryolarda haber sitenizi ayakta tutan tek sey, calisan ve test edilmis bir yedekleme stratejisidir. Bu yazida yedeklemenin neden pazarlik konusu olmadigini, hangi yontemlerin ne ise yaradigini ve saglam bir yedek planinin nasil kurulacagini anlatiyoruz.
Yedekleme ile Yedeklilik Ayni Sey Degildir
Cok yayilan bir yanilgi, RAID ya da canli sunucu kopyalari gibi yedeklilik (redundancy) cozumlerini yedekleme sanmaktir. Yedeklilik, bir bilesen arizalandiginda hizmetin kesintisiz surmesini saglar; yedekleme ise verinin gecmis bir halini ayri bir yerde saklar. Ikisi farkli sorunlari cozer.
RAID bir diskin fiziksel arizasina karsi korur; ama yanlislikla silinen bir dosyayi, bozulan bir veritabanini veya fidye yazilimiyla sifrelenen icerigi geri getirmez. Cunku bu degisiklikler aninda tum disklere yansir.
Yedekleme Turleri
Uc temel yontem vardir. Secim, ne siklikta yedek aldiginiza, depolama maliyetine ve geri yukleme hizina gore degisir.
| Tur | Ne Kopyalar | Avantaj | Dezavantaj |
|---|---|---|---|
| Tam (full) | Tum veriyi bastan | Geri yukleme en basit | En cok yer ve sure |
| Artan (incremental) | Son yedekten bu yana degisenleri | Hizli, az yer kaplar | Geri yukleme zinciri gerektirir |
| Fark (differential) | Son tam yedekten bu yana degisenleri | Geri yukleme daha sade | Zamanla dosya buyur |
Yaygin bir yaklasim, periyodik bir tam yedegi artan yedeklerle birlestirmektir: haftada bir tam, her gun artan. Boylece hem depolama makul kalir hem de geri donus noktalari sik olur.
3-2-1 Kurali
Sektorde en cok basvurulan pratik ilke 3-2-1 kuralidir. Basit ama guclu bir cerceve sunar:
- 3 kopya: bir asil veri ve en az iki yedek.
- 2 farkli ortam/medya: ornegin yerel disk ve nesne depolama (object storage).
- 1 kopya cografi olarak ayri konumda (offsite): ayni veri merkezindeki yangin, sel veya elektrik kesintisi tum kopyalari birden yok etmesin.
Yedeklerinizi nerede saklayacaginiza karar verirken sunucu tiplerinin farklarini bilmek ise yarar; VDS, VPS, fiziksel ve cloud sunucu farklari yazisi secim yaparken yol gosterir. Depolama ortami icin disk turleri yazimiza da goz atabilirsiniz.
RPO ve RTO: Ne Kadar Veri, Ne Kadar Sure?
Yedek planini iki soru sekillendirir: Kabul edilebilir veri kaybi ne kadar? Ve sistemin ne kadar surede geri gelmesi gerekiyor? Bu iki hedef, yedek sikligini ve altyapiyi belirler.
- RPO (Recovery Point Objective): Geri donebileceginiz en yakin noktayla su an arasindaki kabul edilebilir bosluk. RPO bir saat ise en fazla bir saatlik veri kaybini goze alirsiniz; bu da en az saatlik yedek demektir.
- RTO (Recovery Time Objective): Kesintiden sonra sistemi tekrar calisir hale getirmek icin kabul edilebilir sure. Kisa RTO, hazir ve hizli geri yuklenebilir yedekler gerektirir.
Yuksek trafikli bir haber sitesinde saatlerce erisilememek hem okuyucu hem gelir kaybidir; bu yuzden hedefleri gercekci ama iddiali belirlemek gerekir. Buyuk yedekleri tasimak icin ag kapasitesi de onemlidir; 1 Gbps port gibi bant genisligi kavramlari geri yukleme suresini dogrudan etkiler.
Test Edilmeyen Yedek, Yedek Sayilmaz
En sik yapilan hata, yedeklerin alindigini varsayip hic geri yukleme denemesi yapmamaktir. Bozuk, eksik ya da sifresi cozulemeyen bir yedegi ancak felaket aninda kesfetmek en kotu senaryodur.
- Duzenli araliklarla gercek bir geri yukleme tatbikati yapin (ornegin ayri bir test ortaminda).
- Geri yuklenen verinin butunlugunu dogrulayin: dosya sayisi, veritabani tutarliligi, sitenin acilisi.
- Geri yukleme suresini olcun ve RTO hedefinizle karsilastirin.
- Yedek islerinin basari ve hata bildirimlerini izleyin; sessiz basarisizliga guvenmeyin.
Guvenlik ve Saklama Politikasi
Yedekler, asil sistem kadar hassas veriyi barindirir; bu yuzden ayni ciddiyetle korunmalidir.
- Sifreleme: Yedekleri hem aktarim hem de saklama sirasinda sifreleyin; calinan bir yedek, sifresiz ise sizintinin ta kendisidir.
- Erisim denetimi: Yedeklere kimlerin ulasabilecegini sinirlayin ve en az yetki ilkesini uygulayin.
- Surumleme ve saklama suresi (retention): Birden fazla surum tutun ki eski, saglam bir noktaya donebilesiniz; ne kadar sure saklanacagini politika ile belirleyin.
- Degistirilemez (immutable) kopya: Fidye yazilimi yedekleri de silmeye ya da sifrelemeye calisir; degistirilemez bir kopya bu saldiriyi bosa cikarir.
Hukuki ve Uyum Boyutu
Yedekleme yalnizca teknik degil, cogu zaman hukuki bir yukumluluktur. Kisisel veri isleyen her yayinci icin verinin guvenligi ve erisilebilirligi mevzuat kapsamindadir.
Turkiye'de 6698 sayili Kisisel Verilerin Korunmasi Kanunu (KVKK), veri sorumlularina kisisel verilerin guvenligini saglamak icin uygun teknik ve idari tedbirleri alma yukumlulugu getirir. Verinin kaybina karsi yedekleme, bu tedbirlerin dogal bir parcasi olarak degerlendirilebilir.
Haber siteleri acisindan 5651 sayili Kanun kapsaminda belirli trafik ve erisim kayitlarinin saklanmasi yukumlulugu gundeme gelebilir; bu kayitlarin butunlugu ve erisilebilirligi yedekleme disiplinini dogrudan ilgilendirir. Icerigin kendisi ise 5846 sayili Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) kapsaminda korunan bir varliktir; yedekleme bu varligi kayba karsi guvence altina alir.
Yedekleme, iyi gunlerde gorunmez; kotu gunlerde ise sitenizi kurtaran tek seydir. Turleri dogru secmek, 3-2-1 kuralini uygulamak, hedefleri (RPO ve RTO) netlestirmek ve en onemlisi geri yuklemeyi duzenli test etmek saglam bir temel kurar. Konuya butunlukle bakmak icin sunucu donanimi rehberimize goz atabilirsiniz.